Ç-113 Tahdit Kodu: Yasa Dışı Giriş veya Çıkış Nedeniyle Giriş Yasağı ve Kodun Kaldırılması

Ç-113 tahdit kodu, Türkiye’ye yasal sınır kapıları dışından giren, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkan ya da buna teşebbüs eden yabancılar hakkında konulan bir giriş yasağı kodudur. Kod, çoğunlukla düzensiz göç olaylarında, kara ve deniz sınırlarında yakalanan kişilerde veya sahte belgeyle sınırı geçmeye çalışan yabancılarda görülür. Uygulamada Ç-113 kodunun iki yıl süreyle giriş yasağı doğurduğu bilinmektedir.

Ç-113 kodu, yabancının yalnızca ülkeye girişini değil, Türkiye’de bulunduğu sırada ikamet izni, çalışma izni veya vatandaşlık başvurularını da doğrudan etkiler. Bu yazıda kodun kanuni dayanağı, kimlere uygulandığı, sınır dışı etme kararıyla ilişkisi, uluslararası koruma başvurusunun etkisi ve kodun kaldırılması için başvurulacak yollar açıklanmaktadır. Tüm kodların genel listesi için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Ç-113 kodunun anlamı

Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış, ancak hudut kapılarından ve geçerli bir pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle yapılabilir (YUKK m. 5). Bu kurala aykırı her giriş veya çıkış, yasa dışı giriş veya çıkış olarak değerlendirilir. Ç-113 kodu, bu ihlalin idari sonucudur.

Kodun uygulandığı başlıca durumlar şunlardır:

• Kara veya deniz sınırından, hudut kapısı dışından Türkiye’ye giriş,
• Sahte veya başkasına ait pasaportla sınırdan geçiş ya da geçiş girişimi,
• Yunanistan, Bulgaristan veya deniz yoluyla Avrupa’ya yasa dışı çıkış girişimi sırasında yakalanma,
• Pasaportta giriş damgası veya sistemde giriş kaydı bulunmaksızın Türkiye’de tespit edilme,
• Sınır dışı edildiği hâlde yasa dışı yollarla yeniden girme.

Sahte belge kullanımı ayrıca m. 54/1-c kapsamında da değerlendirilir ve bu durumda Ç-113’ün yanında başka bir kod da işlenebilir. Yasa dışı çıkış girişimlerinde ise kişinin göçmen kaçakçılığı mağduru mu, yoksa organizatörü mü olduğu belirleyicidir; organizatörler hakkında 5237 sayılı TCK m. 79 uyarınca ceza soruşturması yürütülür ve bu durumda Ç-114 kodu da gündeme gelir.

Kod kim tarafından ve ne zaman konulur?

Ç-113 kodu iki aşamada konulabilir. Birincisi, yabancı ülkeden çıkmak için sınır kapısına geldiğinde sistemde giriş kaydı bulunmadığının anlaşılmasıdır. Bu durumda hudut personeli, yasa dışı giriş tespitiyle kodu işler. İkincisi, yabancının ülke içinde kolluk kontrolünde yakalanması veya sınırı geçmeye çalışırken tespit edilmesidir. Bu durumda il göç idaresi müdürlüğü, sınır dışı etme kararıyla birlikte kodu işler.

Ç-113 kodu, somut bir olguya dayanmalıdır. Yabancının yasal girişini gösteren kayıt bulunduğu hâlde sistem hatası, isim karışıklığı veya pasaport yenilenmesi nedeniyle giriş kaydının eşleşmemesi sonucu kod konulduğu durumlar da görülmektedir. Bu tür hatalarda pasaport damgaları, uçuş kayıtları ve otel kayıtları ile yasal giriş ispatlanarak kodun kaldırılması istenebilir.

Sınır dışı etme kararıyla ilişkisi

Yasa dışı girişi tespit edilen ve Türkiye’de bulunan yabancı hakkında çoğunlukla m. 54/1-h uyarınca sınır dışı etme kararı alınır. Sınır dışı edilen yabancının Türkiye’ye girişi m. 9/2 uyarınca yasaklanır ve bu yasak Ç-113 olarak işlenir. Bu nedenle kodun dayanağı çoğu zaman bir sınır dışı etme kararıdır.

Sınır dışı etme kararına karşı dava süresi, kararın tebliğinden itibaren yedi gündür (m. 53/3). 7533 sayılı Kanun’la 21.11.2024’te yapılan değişiklikten sonra, kararın hangi bende dayandığına bakılmaksızın dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilmez. Eski metindeki b, d ve k bentleri istisnası kaldırılmıştır. Mahkeme dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Davanın açılmasıyla ilgili ayrıntılar Deport Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yazımızda yer almaktadır.

Sınır dışı edilmeyi bekleyen yabancı geri gönderme merkezinde idari gözetim altına alınabilir (m. 57). İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; hâkim beş gün içinde karar verir.

Uluslararası koruma başvurusunun etkisi

Ülkesindeki zulüm veya ciddi zarar riskinden kaçan kişiler çoğu zaman Türkiye’ye düzensiz yollarla girer. 6458 sayılı Kanunun 65. maddesinin beşinci fıkrası ve 1951 Cenevre Sözleşmesi’nin 31. maddesi, koruma talep eden kişinin yasa dışı girişi nedeniyle cezalandırılmaması ilkesini benimser. Bu korumadan yararlanmak için kişinin makul bir süre içinde yetkililere kendiliğinden başvurması ve yasa dışı giriş veya bulunuşunun geçerli nedenlerini açıklaması gerekir.

Uluslararası koruma başvurusu sonuçlanıncaya kadar başvuru sahibi, kural olarak sınır dışı edilemez. Başvurunun reddi veya geri çekilmesi hâlinde ise m. 54/1-i kapsamında sınır dışı süreci başlayabilir. Kanunun 4. maddesindeki geri göndermeme ilkesi uyarınca, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele riski bulunan bir ülkeye gönderme yapılamaz (m. 55 ile birlikte).

Ç-113 kodu nasıl kaldırılır?

Kodun hatalı konulduğu durumlar

Yabancının yasal girişini gösteren belgeler (pasaport damgası, uçuş bileti, biniş kartı, otel kaydı, eski pasaportun sureti) varsa, idareye bu belgelerle başvurularak kodun hatalı işlendiği ve kaldırılması gerektiği bildirilmelidir. Bu tür başvurularda çoğu zaman dava açmaya gerek kalmadan kayıt düzeltilir.

Süre dolmadan kaldırma başvurusu

YUKK m. 9/6 uyarınca Göç İdaresi Başkanlığı giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için girişe izin verebilir. Başvuruda; yasa dışı girişin zorunlu bir sebebe dayandığı, kişinin göçmen kaçakçılığı mağduru olduğu, Türkiye’de aile bağları bulunduğu veya kişinin daha sonra yasal statü kazandığı gibi hususlar ileri sürülebilir.

Meşruhatlı vize

Kod devam ederken Türkiye’ye gelmesi gereken kişi, yurt dışındaki Türk temsilciliğinden belirli bir amaç için sınırlı süreli vize talep edebilir. Başvuruda amacın (aile ziyareti, tedavi, duruşma) belgelendirilmesi gerekir.

İptal davası

İdarenin ret kararına veya zımni reddine karşı altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7, 10). Doğrudan kodun konulmasına karşı da kodun ve dayanağının öğrenildiği tarihten itibaren altmış gün içinde dava açılabilir. Mahkeme, yasa dışı giriş veya çıkış olgusunun somut delillerle ispat edilip edilmediğini ve yasağın süresinin orantılı olup olmadığını denetler.

Ceza yargılamasıyla ilişkisi

Yabancının yasa dışı girişi tek başına bir suç oluşturmaz; idari bir ihlaldir ve m. 102 kapsamında idari para cezasına konu olabilir. Ancak yasa dışı geçişi organize eden veya bundan yarar sağlayan kişiler göçmen kaçakçılığı suçundan (TCK m. 79) yargılanır. Sahte pasaport kullanımı ise resmî belgede sahtecilik (TCK m. 204 ve 206) kapsamında ayrıca değerlendirilebilir. Bu durumlarda ceza davasının sonucu, tahdit kodunun kaldırılması bakımından belirleyici olur.

İkamet, çalışma ve vatandaşlık başvurularına etkisi

Ç-113 kodu devam ettiği sürece yabancının Türkiye’deki statü başvuruları genellikle olumsuz sonuçlanır. İkamet izni başvurusunda idare, yabancının Türkiye’ye yasal yollarla girmediğini dikkate alır ve hakkında giriş yasağı bulunan kişiye ikamet izni vermez. Çalışma izni başvuruları da ikamet şartına bağlı olduğundan aynı engelle karşılaşır. Türk vatandaşlığı başvurularında ise yasa dışı giriş geçmişi, iyi ahlak ve kamu düzeni değerlendirmesinde olumsuz bir unsur olarak görülebilir.

Kodun kaldırılmasından sonra yabancı, Türkiye’ye vize veya vize muafiyetiyle yasal olarak girebilir ve statü başvurularını yeniden yapabilir. Bu nedenle uzun vadede Türkiye’de yaşamayı planlayan bir yabancı için kodun süre dolmasını beklemeden kaldırılması ya da en azından kaydın doğruluğunun kontrol edilmesi önemlidir. Türk vatandaşıyla evli yabancılar bakımından aile ikamet izni başvurusu, kodun kaldırılmasıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri

İptal davası dilekçesinde, somut dosyaya göre aşağıdaki sebepler ileri sürülebilir:

• Yasal girişi gösteren pasaport damgası, uçuş veya otel kaydı bulunmasına rağmen kodun konulması,
• Kişinin makul süre içinde uluslararası koruma başvurusu yapmış olmasına rağmen yasa dışı giriş nedeniyle yaptırım uygulanması (m. 65/5),
• Göçmen kaçakçılığı mağduru olan kişinin organizatörlerle aynı değerlendirmeye tabi tutulması,
• Sınır dışı kararının tebliğinde itiraz yolları ve süresinin gösterilmemesi,
• İki yıllık yasağın, Türk vatandaşı eş ve çocuklarla kurulmuş aile hayatı karşısında orantısız olması.

Bu sebeplerin her biri belgelerle desteklenmeli; dilekçede idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Yargı kararlarında yasa dışı giriş ve çıkış

Teşebbüs hâlinin sınır dışı sebebi sayılması

YUKK m. 54/1-h yalnızca tamamlanmış yasa dışı geçişi değil, yasal giriş ve çıkış kurallarını ihlale teşebbüsü de sınır dışı sebebi sayar. Anayasa Mahkemesi bu kuralı incelemiş ve meşru bir amaca dayandığını kabul etmiştir:

Kuralın Anayasa’ya uygun bulunması, her somut olayda teşebbüsün varlığının kendiliğinden kabul edileceği anlamına gelmez. Teşebbüs hâli, sınıra yönelmiş ve geçişe başlamış olmayı gösteren somut olgulara dayanmalıdır.

Sınır bölgesinde yakalanmak tek başına yeterli değildir

Ç-113 dosyalarında en sık görülen durum, yabancının sınıra yakın bir yerde, kalabalık bir grupla birlikte yakalanmasıdır. İdare bu durumda çoğunlukla yasal çıkış hükümlerini ihlale teşebbüs edildiğini kabul eder. Kastamonu İdare Mahkemesi, Edirne’nin Lalapaşa ilçesinde 62 kişilik bir grupla yakalanan Afganistan uyruklu davacının davasında bu kabulü yeterli görmemiştir:

Mahkeme, sınır dışı işleminde sebep unsuru yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varmıştır. Bu karar, Ç-113 kodunun dayanağı olan sınır dışı işlemine karşı açılacak davada idarenin yakalama tutanağı dışında hangi somut tespite dayandığının sorgulanması gerektiğini göstermektedir. Kişinin sınır hattına ne kadar uzaklıkta yakalandığı, yanında geçişe hazırlık gösteren eşya bulunup bulunmadığı ve ifadesinde ne söylediği önemlidir.

Gönderilecek ülke ve geri göndermeme ilkesi

Yasa dışı giriş yapan yabancıların önemli bir kısmı, savaş veya zulüm nedeniyle ülkesinden kaçmış kişilerdir. Bu kişiler hakkında m. 54/1-h uyarınca sınır dışı kararı verilse bile, YUKK m. 55/1-a uyarınca gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski konusunda ciddi emare bulunanlar hakkında sınır dışı kararı alınamaz. Edirne İdare Mahkemesi, idarenin bu riski kabul ettiği hâlde “güvenli üçüncü bir ülkeye veya gönüllü olması hâlinde menşe ülkesine” sınır dışı kararı vermesini hukuka aykırı bulmuştur (Edirne İdare Mahkemesi, E. 2022/153, K. 2022/568, T. 01.03.2022).

İstanbul 1. İdare Mahkemesi de sınır dışı kararında gönderilecek ülkenin belirlenmesinin işlemin unsuru olduğunu vurgulamıştır:

Dava dilekçesinde, kararda gönderilecek ülkenin gösterilip gösterilmediği ve m. 4 ile m. 55 kapsamında bir değerlendirme yapılıp yapılmadığı mutlaka denetlenmelidir. Bu değerlendirme yapılmadan verilen karar, Ç-113 kodunun da dayanağını zayıflatır.

İdari gözetim ve süreler

Yasa dışı geçiş nedeniyle yakalanan yabancılar çoğunlukla geri gönderme merkezine götürülür. İdari gözetim süresi altı ayı geçemez; sınır dışı işlemi yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesine ilişkin doğru bilgi ya da belge vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa en fazla altı ay daha uzatılabilir (YUKK m. 57/3). Valilik idari gözetimin devamının gerekip gerekmediğini her ay düzenli olarak değerlendirir. İdari gözetime karşı sulh ceza hâkimliğine başvuru, sınır dışı kararına karşı idare mahkemesinde açılacak davadan ayrıdır; ikisinin süresi de ayrı ayrı takip edilmelidir.

Örnek olay

Bir yabancı, ülkesindeki iç çatışmadan kaçarak kara sınırından Türkiye’ye girer ve üç gün sonra il göç idaresine uluslararası koruma başvurusu yapar. Başvurusu kayda alınır ve kendisine başvuru sahibi kimlik belgesi verilir. Bu kişi hakkında yasa dışı giriş gerekçesiyle sınır dışı kararı alınması ve Ç-113 kodu işlenmesi, başvuru sürerken hukuka aykırı olur. Aynı kişi koruma başvurusu yapmadan yakalanmış ve sınır dışı edilmiş olsaydı, geri döndüğünde Ç-113 kodu nedeniyle girişi engellenecek ve ayrıca yasağa rağmen giriş nedeniyle ağır sonuçlarla karşılaşabilecekti.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Yasa dışı giriş veya çıkış olgusunun gerçekten bulunup bulunmadığı, kodun bir sınır dışı kararına dayanıp dayanmadığı ve kişinin uluslararası koruma başvurusu yapıp yapmadığı ayrı ayrı belirlenmelidir. Sınır dışı kararı varsa yedi günlük süre öncelikle gözetilmelidir. İngilizce bilgi için Turkey Entry Ban Codes ve Deportation from Turkey rehberlerimize bakılabilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.