Ç-114 Tahdit Kodu: Hakkında Adli İşlem Yapılan Yabancılara Giriş Yasağı ve Kodun Kaldırılması

Ç-114 tahdit kodu, Türkiye’de hakkında adli işlem yapılan, yani bir suç şüphesiyle gözaltına alınan, soruşturma veya kovuşturma geçiren ya da mahkûm olan yabancılar için kullanılan koddur. Kod çoğunlukla bir sınır dışı etme kararıyla birlikte işlenir ve yabancının mevcut ikamet veya çalışma izninin iptaline yol açabilir. Uygulamada süresi dosyaya göre değişmekle birlikte, en sık iki yıllık giriş yasağı olarak karşılaşılır; bazı dosyalarda daha kısa veya beş yıla kadar uzanan süreler de görülmektedir.

Ç-114’ü diğer kodlardan ayıran özellik, dayanağının bir ceza yargılaması olmasıdır. Bu nedenle ceza dosyasının sonucu, kodun kaldırılması bakımından belirleyicidir. Bu yazıda kodun hukuki dayanağı, hangi aşamada konulduğu, beraat, kovuşturmaya yer olmadığı kararı ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının etkisi ile kodun kaldırılma yolları açıklanmaktadır. Diğer kodlar için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Kanun metni

Ç-114 kodunun anlamı ve dayanağı

Ç-114, yabancının bir suç soruşturması veya kovuşturmasının konusu olduğunu gösteren bir kayıttır. Kodun hukuki dayanağı, çoğu durumda bir sınır dışı etme kararı ve bu karara bağlı olarak YUKK m. 9/2 uyarınca konulan giriş yasağıdır. Sınır dışı kararının dayanakları ise genellikle şunlardır:

• m. 54/1-a: TCK m. 59 uyarınca sınır dışı edilmesi gerekli görülenler. Bu bent, hapis cezasına mahkûm olan ve cezasının infazından sonra Türkiye’de kalması sakıncalı görülen yabancılar içindir.
• m. 54/1-d: Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar. Henüz mahkûmiyet bulunmayan soruşturma ve kovuşturma aşamalarında idare çoğunlukla bu bende dayanır.
• m. 54/1-b: Terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi ya da destekçisi olanlar. Örgütlü suç dosyalarında bu bent kullanılır ve kodun yanında G grubu kodlar da işlenebilir.

İdare, Ç-114 kodunu kesinleşmiş bir mahkûmiyet olmadan da işleyebilmektedir. Ancak masumiyet karinesi (Anayasa m. 38/4) idari işlemler için de bir değerlendirme ölçütüdür. Yalnızca gözaltı veya soruşturma başlatılması nedeniyle, somut bir tehlike gösterilmeksizin konulan kod, orantılılık ve sebep yönünden yargı denetimine açıktır.

Kod hangi aşamada konulur?

Ç-114 kodu ceza sürecinin farklı aşamalarında işlenebilir:

Gözaltı ve soruşturma aşaması: Yabancının gözaltına alınması veya hakkında soruşturma başlatılması, kolluk tarafından il göç idaresine bildirilir. İdare, kamu düzeni tehdidi gerekçesiyle sınır dışı kararı alabilir ve yabancıyı geri gönderme merkezine yerleştirebilir. Bu aşamada adli kontrol olarak yurt dışı çıkış yasağı konulmuşsa, yabancı ceza davası sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilemez; iki kurum arasında bu durum sık görülen bir çatışmadır.

Kovuşturma ve hüküm aşaması: Yabancı hakkında dava açılmışsa veya mahkûmiyet hükmü kurulmuşsa, cezanın infazından sonra TCK m. 59 uyarınca sınır dışı süreci başlatılabilir. Tutuklu veya hükümlü yabancılar tahliye edildiklerinde doğrudan geri gönderme merkezine götürülebilir.

İnfazdan sonra: Cezasını tamamlayan veya koşullu salıverilen yabancının durumu valiliğe bildirilir ve sınır dışı kararı verilirse Ç-114 kodu işlenir.

Ceza dosyasının sonucunun etkisi

Kovuşturmaya yer olmadığı kararı

Cumhuriyet savcılığı, yeterli şüphe oluşturacak delil bulunmaması veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172). Bu karar kesinleştiğinde, Ç-114 kodunun dayanağı olan “adli işlem” ortadan kalkmış olur. Kaldırma başvurusuna kesinleşme şerhli karar örneği eklenmelidir.

Beraat kararı

Kovuşturma sonunda verilen beraat kararı (CMK m. 223/2) kesinleştiğinde, yabancının suç işlediği yönündeki değerlendirme hukuken çürütülmüş olur. Bu durumda kodun ve kodun dayanağı olan sınır dışı kararının devam etmesi, masumiyet karinesine ve orantılılık ilkesine aykırılık oluşturur. Kaldırma başvurusu reddedilirse iptal davasında bu karar en güçlü delildir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231) kararı, hukuki bir sonuç doğurmayan ve denetim süresi sonunda düşme kararıyla sona eren bir kurumdur. Bu karar bir mahkûmiyet değildir. Bununla birlikte idare, kararı kamu düzeni değerlendirmesinde dikkate alabilmektedir. Denetim süresinin iyi hâlle tamamlanması ve davanın düşmesi, kaldırma başvurusunun güçlü bir dayanağıdır.

Mahkûmiyet

Kesinleşmiş mahkûmiyet hâlinde idare, TCK m. 59 ve YUKK m. 54/1-a uyarınca sınır dışı kararı verebilir. Bu durumda dahi kararın suçun niteliğine, cezanın miktarına, yabancının Türkiye’deki aile bağlarına ve kalış süresine göre orantılı olması gerekir. Hafif bir suçtan verilen kısa süreli veya ertelenmiş bir ceza nedeniyle uzun yıllar Türkiye’de yaşayan, Türk vatandaşı eşi ve çocukları bulunan bir yabancının sınır dışı edilmesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 8. maddesi bakımından değerlendirilmelidir.

Ç-114 kodu nasıl kaldırılır?

Sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava

Kod, bir sınır dışı kararıyla birlikte konulmuşsa öncelikle bu karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır (m. 53/3). 7533 sayılı Kanun’la 21.11.2024’te yapılan değişiklikten sonra, kararın hangi bende dayandığına bakılmaksızın dava süresi içinde ve yargılama boyunca yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilmez; eski metindeki b, d ve k bentleri istisnası kaldırılmıştır. Giriş yasağı gibi karara bağlı işlemler bakımından dilekçede ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir. Dava ve dilekçe ayrıntıları için Deport Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği yazımıza bakılabilir.

İdari başvuru

Ceza dosyası lehe sonuçlandığında Göç İdaresi Başkanlığına başvurularak kodun kaldırılması istenmelidir. Dilekçeye; kesinleşme şerhli kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı, adli sicil kaydı, pasaport sureti, varsa Türkiye’deki aile ve iş bağlarını gösteren belgeler eklenmelidir. YUKK m. 9/6, idareye kodu kaldırma veya belirli süre için girişe izin verme yetkisi tanır.

İptal davası

Başvurunun reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde altmış gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7, 10). Mahkeme, idareden kodun dayanağı olan bilgi ve belgeleri ister (İYUK m. 20). Ceza dosyasının sonucu, işlemin sebep unsurunun bulunup bulunmadığı bakımından doğrudan değerlendirilir.

Meşruhatlı vize

Kod devam ederken ceza davasının duruşmasına katılmak, tanıklık yapmak veya aile ziyareti için gelmek isteyen yabancı, Türk temsilciliğinden sınırlı süreli vize talep edebilir. Duruşma davetiyesi veya mahkeme yazısı, bu başvurunun en güçlü belgesidir.

Ceza davası sürerken yurt dışında olmak

Sınır dışı edilen yabancının ceza davası Türkiye’de devam edebilir. Sanık, müdafi aracılığıyla temsil edilebilir ve bazı durumlarda istinabe veya ses ve görüntü bilişim sistemi yoluyla savunması alınabilir. Davanın takibi, beraat veya lehe karar elde edilmesi ve bu kararın kodun kaldırılmasında kullanılması için Türkiye’de bir avukatın görevlendirilmesi önemlidir.

Tutuklu ve hükümlü yabancıların tahliyesi

Tutuklu veya hükümlü yabancı tahliye edildiğinde ceza infaz kurumu durumu kolluğa ve il göç idaresine bildirir. Uygulamada yabancı, tahliye günü cezaevi kapısında teslim alınarak geri gönderme merkezine götürülebilir. Bu nedenle tahliye tarihi yaklaşan yabancının avukatı, tahliyeden önce il göç idaresiyle iletişime geçmeli, varsa ikamet izni ve aile bağlarını gösteren belgeleri hazır tutmalı ve sınır dışı kararının tebliğ edildiği anda yedi günlük süreyi takip etmelidir.

Koşullu salıverilen veya denetimli serbestlik tedbiriyle tahliye edilen yabancılar bakımından ayrıca infaz hukukundan doğan yükümlülükler bulunur. Denetimli serbestlik süresi devam eden bir yabancının sınır dışı edilmesi, infazın tamamlanması bakımından ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu konuda Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması yazımıza bakılabilir.

Davada ileri sürülebilecek başlıca hukuka aykırılık sebepleri

İptal davası dilekçesinde, somut dosyaya göre aşağıdaki sebepler ileri sürülebilir:

• Kodun dayanağı olan soruşturmanın kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararıyla sonuçlanmış olması,
• Yalnızca gözaltı veya ifade alınmasına dayanılarak, somut bir tehlike gösterilmeden kamu düzeni tehdidi kabul edilmesi,
• Suçun niteliği ve cezanın miktarı ile uzun süreli giriş yasağı arasında orantı bulunmaması,
• Ceza mahkemesinin yurt dışı çıkış yasağı devam ederken sınır dışı işlemine girişilmesi,
• Uzun süreli yasal ikamet ve aile bağlarının (AİHS m. 8) hiç değerlendirilmemesi.

Bu sebeplerin her biri belgelerle desteklenmeli; dilekçede idarenin dayandığı bilgi ve belgelerin dosyaya getirtilmesi ayrıca talep edilmelidir.

Yargı kararlarında Ç-114 ve kamu düzeni gerekçesi

Soruşturma başlatılması tek başına yeterli midir?

Ç-114 dosyalarının büyük kısmında sınır dışı kararı, yabancı hakkında bir ceza soruşturması başlatıldıktan birkaç gün sonra ve YUKK m. 54/1-d’deki kamu düzeni gerekçesine dayanılarak verilir. Anayasa Mahkemesinin incelediği bir başvuruda da tablo buydu:

Bu dosyada valilik, kendi verdiği sınır dışı kararını bir ay sonra kaldırmıştır. Örnek, soruşturmanın açılmasıyla sınır dışı kararı arasındaki sürenin ne kadar kısa olabileceğini ve kararın idari aşamada da geri alınabildiğini göstermektedir.

Danıştay, giriş yasağı konusunda idareye geniş takdir yetkisi tanındığını kabul etmekle birlikte bu yetkinin sınırını da çizmektedir:

Bu ölçüt Ç-114 davalarında doğrudan kullanılabilir. İdare yalnızca “hakkında soruşturma var” demekle yetinmişse, soruşturmanın konusu, yabancının bu olaydaki rolü ve Türkiye’de kalmasının neden somut bir tehlike oluşturduğu dosyada gösterilmelidir. Anayasa Mahkemesi de millî güvenlik gerekçesiyle verilen bir sınır dışı kararında, kamu makamlarının kişinin tehlike oluşturduğunu soyut biçimde ileri sürmelerinin yeterli olmadığını, yeterli ve ciddi bilgilerin yargı mercilerine sunulması gerektiğini belirterek ihlal kararı vermiştir (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2021/2075, T. 04.11.2025).

Yargısal denetim süresince sınır dışı edilmeme

Anayasa Mahkemesi, özellikle gönderileceği ülkede kötü muamele riski ileri süren yabancılar bakımından sınır dışı kararının bağımsız bir yargı organınca denetlenmesini ve bu sırada uygulanmamasını usul güvencesi olarak kabul etmektedir:

YUKK m. 53/3’ün güncel metni bu güvenceyi kanuna taşımıştır. Yedi günlük dava açma süresi içinde ve dava süresince yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilmez. İdare mahkemesi davayı dosyanın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karara bağlar ve bu karar kesindir. Kesin karar nedeniyle ilk derece aşamasında bütün delillerin sunulması gerekir; istinaf veya temyizde eksiklik tamamlanamaz.

İdari gözetime itirazda tahdit kaydının incelenmesi

Ç-114 dosyalarında sınır dışı kararıyla birlikte çoğunlukla idari gözetim kararı da verilir. İdari gözetime karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulur (YUKK m. 57/6). Yargıtay, kanun yararına bozma yoluyla incelediği bir dosyada, yabancının hakkında idarenin dayandığı tahdit kodunun bulunmadığını ileri sürmesine rağmen kayıtlar getirtilmeden itirazın reddedilmesini hukuka aykırı bulmuştur:

Kararın uygulamadaki karşılığı şudur: İdari gözetime itirazda Kişi Durum Raporu veya benzeri bir kayıt sunularak idarenin dayandığı kodun gerçekte bulunmadığı ya da farklı olduğu ileri sürülürse, hâkimlik bu kaydı ilgili kurumdan getirtmek zorundadır. Ç-114 bakımından aynı yol, ceza dosyasının kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararıyla sonuçlandığı durumlarda da kullanılmalıdır.

Dosya hazırlanırken toplanacak belgeler

• Sınır dışı kararı ve tebliğ tutanağı; tebliğ tarihi yedi günlük sürenin başlangıcıdır.
• Ceza dosyasının durumu: ifade tutanağı, iddianame, kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı ve kesinleşme şerhi.
• Adli kontrol kararı varsa yurt dışı çıkış yasağını gösteren karar örneği.
• İkamet izni, evlilik ve çocukların nüfus kayıtları, iş sözleşmesi ve SGK kayıtları.
• Kişi Durum Raporu veya idareden alınan tahdit kaydı bilgisi.

Örnek olay

Türkiye’de sekiz yıldır aile ikamet izniyle yaşayan ve Türk vatandaşıyla evli bir yabancı, bir trafik kavgası nedeniyle kasten yaralama şüphesiyle gözaltına alınır. İl göç idaresi kamu düzeni tehdidi gerekçesiyle sınır dışı kararı verir ve kaydına Ç-114 işlenir. Yabancı yedi gün içinde dava açar ve yürütmenin durdurulmasını ister; dilekçede aile bağları, uzun kalış süresi ve suçlamanın niteliği vurgulanır. Ceza dosyasında uzlaşma sağlanarak kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Bu karar idare mahkemesine sunulur ve sınır dışı kararının sebep unsurunun ortadan kalktığı ileri sürülür.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Ceza dosyasının hangi aşamada olduğu, sınır dışı kararının hangi bende dayandığı ve kodun süresi birlikte değerlendirilmelidir. Ceza dosyasında lehe karar elde edildiğinde kesinleşme şerhi alınmalı ve vakit kaybetmeden idareye başvurulmalıdır. İngilizce bilgi için Arrested in Turkey as a Foreigner ve Turkey Entry Ban Codes rehberlerimize bakılabilir.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.