Koşullu Salıverilmenin Geri Alınması: Denetim Süresinde Suç, Yükümlülük İhlali ve Aynen İnfaz (5275 m.107/12-15)

Koşullu salıverilme, halk arasındaki adıyla şartlı tahliye, cezanın bir kısmının cezaevi dışında ve denetim altında geçirilmesini sağlar. Kanun bu imkânı iki şarta bağlar: hükümlü denetim süresinde kasıtlı bir suç işlememeli ve kendisine yüklenen yükümlülüklere uymalıdır. Bu şartlardan biri ihlal edilirse koşullu salıverilme kararı geri alınır ve hükümlü, kanunda gösterilen süreyi cezaevinde aynen çeker. Geri alma kararının sonuçları ağırdır: aynı hüküm için bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez ve geri alınan süre, iyi hâl indirimi uygulanmadan, gün gün infaz edilir. Bu yazıda 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesinin on ikinci ila on beşinci fıkraları, geri alma sebepleri, aynen infaz edilecek sürenin hesabı ve karara karşı başvuru yolu açıklanmaktadır.

Kanun metni

Koşullu salıverilme oranları ve şartları için Koşullu Salıverilme (Şartlı Tahliye): 2026 Oranları ve Şartları yazımıza bakılabilir. Bu yazı, salıverilmeden sonraki döneme odaklanmaktadır.

Denetim süresi nedir, ne kadar sürer?

Koşullu salıverilen hükümlü, denetim süresine tabi tutulur. 7242 sayılı Kanunla değişik 107. maddenin altıncı fıkrasına göre denetim süresi, hükümlünün koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirmesi gereken süre kadardır. Ancak süreli hapis cezalarında denetim süresi, hak ederek tahliye tarihini geçemez. Uygulamada süreli hapis cezalarında denetim süresi çoğu zaman koşullu salıverilme tarihinden cezanın tamamen biteceği tarihe kadar devam eder.

7242 sayılı Kanun’dan önce denetim süresi, kurumda geçirilmesi gereken sürenin yarısı kadardı. 15.04.2020’den önce koşullu salıverilen hükümlüler bakımından hangi kuralın uygulanacağı, lehe kanun ilkesine göre ayrıca değerlendirilir.

Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (m.107/14). Bu tarihten sonra işlenen bir suç, artık geri almaya yol açmaz; yalnızca tekerrür bakımından önem taşıyabilir.

Birinci geri alma sebebi: denetim süresinde kasıtlı suç

Kanunun aradığı unsurlar şunlardır:

Suçun denetim süresi içinde işlenmesi: Belirleyici olan suçun işlendiği tarihtir, mahkûmiyet tarihi değildir. Denetim süresinde işlenen suç için verilen hüküm, denetim süresi bittikten sonra kesinleşse bile geri alma yapılır.

Kasıtlı suç olması: Taksirli suçlar, örneğin trafik kazasında taksirle yaralama, geri alma sebebi değildir.

Hapis cezasını gerektirmesi: Yeni suç için hapis cezasına hükmedilmiş olmalıdır. Adli para cezasına hükmedilen veya kısa süreli hapsin adli para cezasına çevrildiği hâllerde geri alma koşulunun oluşup oluşmadığı uygulamada tartışılmıştır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, yeni suçtan neticeten adli para cezasına hükmedilen bir olayda koşullu salıverilmenin geri alınamayacağını kabul etmiştir; aşağıda bu karara yer verilmiştir.

Kesinleşmiş mahkûmiyet: Kanunun on beşinci fıkrası, “işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse” ifadesini kullanır. Bu nedenle geri alma kararı, yeni suçtan verilen mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden sonra verilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı mahkûmiyet olmadığından, kural olarak geri alma sebebi oluşturmaz. Ancak denetim süresinde yeni suç işlenmesi nedeniyle HAGB kararı sonradan açıklanırsa, açıklanan hüküm geri alma bakımından dikkate alınır. HAGB kararının açıklanması için HAGB Kararının Açıklanması: Denetim Süresinde Yeni Suç, Yükümlülük İhlali ve Kesinleşme Şartı yazımıza bakılabilir.

İkinci geri alma sebebi: yükümlülüklere uymamakta ısrar

İnfaz hâkimi, 107. maddenin dokuzuncu fıkrası uyarınca koşullu salıverilen hükümlüyü iki yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutabilir. Bu yükümlülükler belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulunma, belirlenen yerlere gitmeme ve belirlenen programlara katılmadır. TCK 102, 103, 104/2-3 ve 105. maddelerdeki cinsel suçlardan hükümlü olanlar için 108. maddenin dokuzuncu fıkrası ayrıca tıbbi tedavi, mağdura yaklaşmama ve çocuklarla çalışma yasağı gibi yükümlülükler öngörür.

Yükümlülük ihlalinde geri alma için iki şart vardır. Önce infaz hâkimi hükümlüyü uyarmalıdır. Uyarıya rağmen hükümlü uymamakta ısrar ederse geri alma kararı verilir. Tek bir aksaklık, uyarı yapılmadan geri alma sebebi sayılmaz.

Aynen çektirilecek sürenin hesabı

Geri alma kararında asıl tartışma, cezaevinde ne kadar kalınacağıdır. 7242 sayılı Kanun öncesinde yeni suç hâlinde “kalan cezanın aynen” infazı öngörülüyordu. Bugünkü metin daha farklı bir hesap getirir:

Yeni suç hâlinde: Sonraki suçun işlendiği tarihten itibaren başlamak üzere, sonraki her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı kadar süre aynen çektirilir. Bu süre hak ederek tahliye tarihini geçemez. Örneğin denetim süresinde işlenen suç için altı ay hapis verilmişse, geri alma ile çektirilecek süre bir yıldır; ancak suç tarihinden hak ederek tahliye tarihine kadar sekiz ay kalmışsa sekiz ay çektirilir. Birden fazla yeni suç varsa her biri için ayrı hesap yapılır ve toplam süre yine hak ederek tahliye tarihini aşamaz.

Yükümlülük ihlali hâlinde: İhlal tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla, ihlalin niteliğine göre infaz hâkiminin takdir edeceği süre aynen çektirilir. Burada hâkimin takdir yetkisi geniştir; ihlalin ağırlığı, tekrar sayısı ve hükümlünün genel tutumu dikkate alınır.

“Aynen çektirme”, bu süre için yeniden koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik uygulanmayacağı anlamına gelir. Geri alma kararından sonra aynı hükmün infazında bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez. Ayrıca 5275 m.14/2-a uyarınca, koşullu salıverilme kararının geri alınması nedeniyle cezası aynen infaz edilenler doğrudan açık ceza infaz kurumuna alınamaz. Yeni suçtan verilen ceza ise ayrıca infaz edilir; bu iki ceza farklı hükümlere dayandığı için ayrı müddetnamelerle takip edilir.

Kararı veren merci ve usul

1. maddenin on beşinci fıkrasına göre geri alma kararını, hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği verir. Cezaların toplandığı hâllerde veya hükmün bölge adliye mahkemesi ya da Yargıtay tarafından verilmiş olması hâlinde ise 101. maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen infaz hâkimliği yetkilidir. Karar dosya üzerinden verilir; duruşma yapılması zorunlu değildir.

Uygulamada süreç şöyle işler: Yeni suçtan verilen mahkûmiyet kesinleşince infaz savcılığı, önceki hükmün infaz dosyasını inceler ve suç tarihinin denetim süresine denk gelip gelmediğini tespit eder. Denk geliyorsa infaz hâkimliğinden geri alma kararı talep eder. İnfaz hâkimliği kararından sonra savcılık yeni bir müddetname düzenler ve hükümlü hakkında çağrı kâğıdı veya yakalama emri çıkarır. Yeni suç nedeniyle zaten tutuklu veya hükümlü olan kişinin geri alınan cezası, infaz sırası gözetilerek yeni cezayla birlikte infaz edilir.

İtiraz

Geri alma kararına karşı itiraz yolu açıktır. İtiraz, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren infaz hâkimliğine verilecek dilekçeyle yapılır. İtirazda özellikle şu noktalar incelenmelidir:

• Suç tarihi: Yeni suçun gerçekten denetim süresi içinde işlenip işlenmediği. Denetim süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri müddetnameden ve koşullu salıverilme kararından kontrol edilmelidir.
• Suçun niteliği: Yeni suçun kasıtlı olup olmadığı ve hapis cezasıyla sonuçlanıp sonuçlanmadığı.
• Hesap: İki katı sürenin doğru hesaplanıp hesaplanmadığı ve hak ederek tahliye tarihi sınırının gözetilip gözetilmediği.
• Lehe kanun: 15.04.2020 öncesi koşullu salıverilmelerde denetim süresinin hangi kurala göre belirlendiği.
• Yükümlülük ihlalinde uyarı: İnfaz hâkiminin önceden uyarı yapıp yapmadığı ve ısrarın gerçekten oluşup oluşmadığı.

Örnek olay

Dolandırıcılık suçundan altı yıl hapis cezası alan bir hükümlü, cezasının yarısını iyi hâlle çektikten sonra koşullu salıverilir. Hak ederek tahliye tarihine üç yıl kalmıştır ve bu süre denetim süresidir. Salıverildikten bir yıl sonra hükümlü kasten yaralama suçu işler ve bu suçtan kendisine on ay hapis cezası verilir. Hüküm kesinleşince infaz savcılığı geri alma talep eder. İnfaz hâkimi koşullu salıverilmeyi geri alır. Çektirilecek süre on ayın iki katı, yani yirmi aydır. Suç tarihinden hak ederek tahliye tarihine yirmi dört ay kaldığı için sınır aşılmaz ve hükümlü yirmi ayı aynen çeker. Bu süre için yeniden koşullu salıverilmeden yararlanamaz. Kasten yaralama suçundan verilen on aylık ceza ise ayrıca infaz edilir. Suç taksirle yaralama olsaydı geri alma yapılamazdı.

Yargıtay kararı

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 2023 tarihli kararına konu olayda, koşullu salıverilen hükümlü denetim süresinde birden çok kasıtlı suç işlemiş ve bu suçlardan mahkûm olmuştur. İnfaz savcılığının geri alma talebini infaz hâkimliği, koşullu salıverilme kararında ve tebliğ sırasında hükümlüye geri alma sonucuna ilişkin ihtar yapılmadığı gerekçesiyle reddetmiştir. Adalet Bakanlığının kanun yararına bozma istemi üzerine Daire, ihtar eksikliğinin geri almayı engellemeyeceğini kabul etmiştir:

Karar, yeni suç hâlinde geri almanın takdire bağlı olmadığını gösterir. Hükümlüye müddetname ile koşullu salıverilme ve hak ederek tahliye tarihleri bildirilmişse, denetim süresinde kasıtlı suç işlemenin sonucunu ayrıca hatırlatmaya gerek yoktur. Yükümlülük ihlalinde ise durum farklıdır; burada kanun açıkça infaz hâkiminin uyarısını arar.

Geri alma koşullarına ilişkin diğer Yargıtay kararları

Yeni suçtan adli para cezası verilmişse geri alma yapılmaz

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin kanun yararına bozma istemi üzerine verdiği bir kararda, kasten öldürme suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezasıyla hükümlü kişi koşullu salıverilmiş, denetim süresi içinde yeni bir kasıtlı suç işlemiştir. Ancak bu suçtan sonuç olarak 1.500 TL adli para cezasına hükmedilmiştir. Buna rağmen koşullu salıverilme geri alınmış ve aynen çektirme kararı verilmiş, karara yapılan itiraz da reddedilmiştir. Daire, kanun yararına bozma istemini yerinde görerek itiraz merciinin kararını oy birliğiyle bozmuştur. İstemde ve Dairenin daha önceki bir ilamında yer alan değerlendirme şöyledir:

koşullu salıverilme kararının geri alınabilmesi için denetim süresi zarfında hükümlünün işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum olması gerektiği, somut dosya kapsamına göre, hükümlünün deneme süresi içerisinde işlediği kasıtlı suçtan dolayı … neticeten 1.500,00 Türk lirası adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği, dolayısıyla koşullu salıverilme kararının geri alınamayacağı

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 10.06.2021 tarihli, E. 2021/7517, K. 2021/10355 sayılı kararı

Bu karara göre belirleyici olan, yeni suç için kanunda öngörülen ceza değil, hükümlü hakkında sonuçta hükmedilen cezanın türüdür. Yeni suçtan verilen hapis cezası adli para cezasına çevrilmişse veya doğrudan adli para cezasına hükmedilmişse, 107. maddenin on beşinci fıkrasındaki “hapis cezasına mahkûm edilme” koşulu gerçekleşmemiş sayılır. Geri alma kararıyla karşılaşan hükümlü veya müdafii, yeni suçtan verilen hükmün içeriğini mutlaka incelemeli ve itirazda bu noktayı ileri sürmelidir.

Denetim süresi bittikten sonra işlenen suç

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin kanun yararına bozma istemi üzerine verdiği başka bir kararda, 2 yıl 1 ay hapis cezasıyla hükümlü kişi 25.12.2019 tarihinde koşullu salıverilmiş, 05.10.2020 tarihinde yeni bir kasıtlı suç işlemiştir. İnfaz hâkimliği koşullu salıverilmeyi geri almış, itiraz da reddedilmiştir. Oysa 7242 sayılı Kanundan önceki düzenlemeye göre denetim süresi, kurumda geçirilmesi gereken sürenin yarısıydı. Hükümlünün kurumda geçirmesi gereken süre 1 yıl 15 gün, denetim süresi ise 6 ay 7 gün olarak hesaplanmış ve bu süre 01.07.2020 tarihinde dolmuştur. Daire, istemi kabul ederek itiraz merciinin kararını oy birliğiyle bozmuştur:

hükümlünün 05.10.2020 tarihinde işlediği suçun denetim süresi tamamlandıktan ve yasa gereği hükümlünün cezasının infaz edilmiş sayıldığı tarihten sonra işlenmesi nedeniyle koşullu salıverilme kararının geri alınmasının koşullarının oluşmadığı gözetilmeksizin

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 24.11.2023 tarihli, E. 2023/7492, K. 2023/7163 sayılı kararı

Karar, geri alma kararına itiraz edilirken ilk yapılması gereken işin denetim süresinin doğru hesaplanması olduğunu göstermektedir. Hak ederek tahliye tarihi esas alınarak yapılan hesaplama, eski kuralın uygulandığı dosyalarda hükümlü aleyhine hatalı sonuç doğurabilir. Bugün yürürlükteki metinde denetim süresi kurumda geçirilmesi gereken süre kadardır ve hak ederek tahliye tarihini geçemez. Hangi kuralın uygulanacağı, koşullu salıverilme tarihine ve lehe kanun ilkesine göre ayrıca belirlenmelidir. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli geçirilmişse ceza infaz edilmiş sayılır; bu tarihten sonra işlenen suç, önceki cezanın geri alınmasına yol açmaz.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Koşullu salıverilen hükümlü, denetim süresinin bitiş tarihini müddetnameden kesin olarak öğrenmeli ve bu süre içinde hem kasıtlı suçlardan hem de yükümlülük ihlallerinden uzak durmalıdır. Geri alma kararı tebliğ edildiğinde, suç tarihi, cezanın türü ve iki katı süre hesabı ayrı ayrı kontrol edilerek iki haftalık itiraz süresi içinde başvuru yapılmalıdır.

Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.