Yurt dışı çıkış yasağı, kişinin Türkiye’den çıkışının engellenmesidir. En sık sebebi, ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında sulh ceza hâkimliği ya da mahkemenin verdiği adli kontrol kararıdır. Yasağı öğrenen kişi önce yasağın hangi makam tarafından, hangi dosyada konulduğunu tespit etmeli, sonra o makama kaldırılması için başvurmalı ya da itiraz etmelidir. İtiraz süresi 2024’te yedi günden iki haftaya çıkarıldı; eski bilgilere göre hareket etmeyin.
KISA CEVAP
- Ceza soruşturmasında yurt dışına çıkamamak bir adli kontrol tedbiridir (CMK m. 109/3-a). Kararı soruşturmada sulh ceza hâkimliği, kovuşturmada mahkeme verir.
- Adli kontrol kararına karşı, kararı öğrenmeden başlayarak iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m. 268).
- Tedbirin devamının gerekip gerekmediği en geç dört aylık aralıklarla değerlendirilir (CMK m. 110/4).
- Hâkim, kişiyi yükümlülüklerden bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir. Tedavi ya da zorunlu seyahat için bu yolla izin istenebilir (CMK m. 110/2).
- Pasaport Kanunu’na göre yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport verilmez, verilmişse geri alınır (5682 m. 22).
- Adli kontrol yükümlülüğünü isteyerek ihlal eden şüpheli ya da sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir (CMK m. 112).
Yurt dışı çıkış yasağı neden konulur?
Ceza soruşturması ve kovuşturması
Ceza muhakemesinde yurt dışı çıkış yasağı, tutuklamaya alternatif bir tedbirdir. Tutuklama sebepleri bulunduğu hâlde hâkim tutuklama yerine şüpheliyi adli kontrol altına alabilir; yurt dışına çıkamamak bu tedbirlerin ilkidir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109/1-3
(1) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir. (2) Kanunda tutuklama yasağı öngörülen hallerde de, adlî kontrole ilişkin hükümler uygulanabilir. (3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir: a) Yurt dışına çıkamamak. b) Hâkim tarafından belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenli olarak başvurmak. […]
Adli kontrol kararı verilebilmesi için tutuklama sebeplerinin bulunması gerekir. Tutuklama yasağı bulunan hâllerde de adli kontrol uygulanabilir. Soruşturmada karar Cumhuriyet savcısının istemiyle sulh ceza hâkimince verilir; kovuşturma evresinde davaya bakan mahkeme de aynı tedbiri uygulayabilir (CMK m. 110/1, 3).
Pasaport Kanunu
Pasaport Kanunu, mahkemelerce yurt dışına çıkması yasaklanan kişilere pasaport verilmemesini öngörür:
5682 sayılı Pasaport Kanunu m. 22/1 ve 4
Yurt dışına çıkmaları; mahkemelerce yasaklananlara, (…) ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı belirlenen yurtdışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf, dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere (…) pasaport veya seyahat vesikası verilmez. […] Bunların yurt dışına çıkışları engellenir ve kendilerine pasaport veya vesika verilmez, verilmişse geri alınır.
Maddede iki önemli değişiklik olmuştur. Vergi borçlularına pasaport verilmemesine ilişkin ibare 2008’de 5766 sayılı Kanun’la çıkarılmıştır. “Memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenler” ibaresi ise Anayasa Mahkemesinin 24.09.2024 tarihli, E. 2024/112, K. 2024/160 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle bugün yurt dışı çıkış yasağının en yaygın dayanağı mahkeme kararlarıdır.
Yasak nasıl sorgulanır?
- e-Devlet ve emniyet: Yasağın varlığı e-Devlet üzerinden ya da il emniyet müdürlüğü pasaport birimlerinden öğrenilebilir.
- UYAP: Avukatınız, yasağın konulduğu dosyayı ve kararı veren makamı UYAP üzerinden tespit eder.
Sorgulama sonucunda yasağın varlığı görünür, ama hangi dosyadan kaynaklandığı her zaman yazmaz. Bu bilgi adli makamlardan öğrenilir.
Adli kontrol kararına itiraz
Adli kontrol kararına karşı, kararı öğrenmeden başlayarak iki hafta içinde itiraz edilebilir:
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 268/1 (7499 sayılı Kanun’la değişik)
Hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 inci maddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilen beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü saklıdır.
İtiraz, kararı veren hâkimliğe yapılır. Hâkimlik itirazı yerinde görmezse en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir. Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrole ilişkin kararlarına yapılan itirazı, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK m. 268/3-b).
İtiraz dilekçesinde şunlar vurgulanır:
- Tutuklama sebeplerinin, özellikle kaçma şüphesini gösteren somut olguların bulunmadığı (sabit ikamet, aile, iş)
- Tedbirin ölçüsüz olduğu ve kişinin özel hayatını, işini ya da sağlığını ağır biçimde etkilediği
- Daha hafif bir tedbirin (imza yükümlülüğü gibi) yeterli olacağı
- Tedbirin uzun süredir devam ettiği ve yargılamanın hızlı yürütülmediği
Anayasa Mahkemesi, yaklaşık dört yıl süren bir yurt dışı çıkış yasağında özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir:
Anayasa Mahkemesi, İlker Ensar Uyanık Başvurusu, B. No: 2020/21922, 11/6/2024, § 21
Bu bağlamda başvurucunun yaşadığı ülkedeki bağları ile isnat edilen suçun vasfı, delil durumu ve muhtemel sonuç cezanın ağırlığı gözetilerek -muhakemenin sağlıklı yürütülmesi ve başvurucunun yargılamaya katılarak savunma hakkını kullanması amaçlarıyla uygulanan- tedbirden beklenen kamusal menfaat ile başvurucunun menfaatleri arasında adil bir denge kurulduğu söylenemez. Ayrıca müdahale konusu tedbire alternatif olabilecek tedbirlerin tartışılmadığı, başvurucunun özel hayatına ve aile hayatına yönelen müdahalenin olumsuz etkilerini azaltacak şekilde hızlı ve özenli bir ceza yargılaması yapılmadığı vurgulanmalıdır. Sonuç olarak yaklaşık dört yıl süren yurt dışı çıkış yasağı şeklindeki müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olmadığı kanaatine varılmıştır.
Yasağın kaldırılması ya da geçici izin
İtiraz süresi geçmiş olsa da tedbirin kaldırılması ya da değiştirilmesi istenebilir. Kanun ayrıca tedbirin düzenli olarak gözden geçirilmesini zorunlu tutar:
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 110/2 ve 4
(2) Hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle, adlî kontrol uygulamasında şüpheliyi bir veya birden çok yeni yükümlülük altına koyabilir; kontrolun içeriğini oluşturan yükümlülükleri bütünüyle veya kısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bunlardan bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir. […] (4) Şüpheli veya sanığın adli kontrol yükümlülüğünün devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda en geç dört aylık aralıklarla; soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde ise resen mahkeme tarafından 109 uncu madde hükümleri göz önünde bulundurularak karar verilir.
Yasağın tamamen kaldırılması mümkün değilse, belirli bir süre ve amaçla geçici muafiyet istenebilir. Tedavi, iş seyahati ya da zorunlu aile ziyareti gibi sebeplerle, belgeler ve dönüş tarihi gösterilerek başvurulmalıdır.
Yasağı ihlal etmenin sonuçları
Yurt dışı çıkış yasağı olan kişi pasaport kontrolünde durdurulur. Adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında tutuklama kararı verilebilir:
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 112/1
Adlî kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir. […]
Başvuru süreci
- e-Devlet ya da emniyetten sorgulama
- Yasağın kaynağı olan dosyanın ve makamın tespiti
- Öğrenmeden başlayarak iki hafta içinde itiraz
- Süre geçtiyse kaldırma ya da değiştirme talebi
- Geçici izin gerekiyorsa: amaç, süre ve belgelerle muafiyet başvurusu
- Kaldırma kararının emniyet kayıtlarına işlendiğinin kontrolü
Sıkça sorulan sorular
Yurt dışı çıkış yasağım olup olmadığını nereden öğrenirim?
e-Devlet üzerinden ya da il emniyet müdürlüğü pasaport biriminden. Hangi dosyadan kaynaklandığını avukatınız UYAP’tan tespit edebilir.
Yasak ne kadar sürer?
Adli kontrol kararı kaldırılana kadar sürer. Ancak devamının gerekip gerekmediği en geç dört ayda bir değerlendirilmek zorundadır.
Yasak varken yurt dışına tedavi için çıkabilir miyim?
Hâkimden, yükümlülüğe uymaktan geçici olarak muaf tutulmanızı isteyebilirsiniz. Tedaviyi gösteren raporlar ve dönüş tarihi başvuruya eklenmelidir.
İtiraz süresini kaçırdım, ne yapabilirim?
Tedbirin kaldırılmasını ya da değiştirilmesini isteyebilirsiniz. Ayrıca tedbir en geç dört ayda bir yeniden değerlendirilir.
Vergi borcum var. Yurt dışına çıkmam yasaklanabilir mi?
Pasaport Kanunu’ndaki “vergiden borçlu olduğu bildirilenler” ibaresi 2008’de kaldırıldı. Bir yasak görünüyorsa kaynağının hangi makam ve dosya olduğunu mutlaka tespit edin.
Yasak kaldırıldı ama havalimanında yine durduruldum. Neden?
Kaldırma kararı emniyet kayıtlarına işlenmemiş olabilir ya da başka bir dosyadan kaynaklanan ikinci bir yasak bulunabilir. Kararın emniyete bildirildiğini kontrol edin.
Sonuç
Yurt dışı çıkış yasağını öğrendiğinizde önce yasağın hangi dosyadan ve hangi makamdan kaynaklandığını tespit edin. Adli kontrol kararına öğrenmeden başlayarak iki hafta içinde itiraz edin; süre geçtiyse kaldırma ya da geçici muafiyet talebinde bulunun. Kaldırma kararından sonra emniyet kaydının güncellendiğini seyahatten önce kontrol edin.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 5682 sayılı Pasaport Kanunu.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.