Hükümlünün dış dünyayla bağının sürmesi, hem ailesi hem de cezanın amacı olan topluma yeniden uyum bakımından önem taşır. Telefonla görüşme, bu bağın en sık kullanılan aracıdır. Ancak telefon hakkının kapsamı, hükümlünün bulunduğu kurumun türüne göre önemli ölçüde değişir: Kapalı kurumda görüşme sayısı, süresi ve kişileri sınırlıdır; açık kurumda ise görüşme serbesttir. İki kurum türünde de değişmeyen kural, cep telefonu yasağıdır.
Bu yazıda 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 66 ile 29/3/2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik) m. 74 çerçevesinde sesli telefon hakkı ele alınmaktadır. Görüntülü görüşmeye ilişkin ayrıntılar ayrı bir yazının konusudur.
KISA CEVAP
- Kapalı cezaevinde hükümlü kural olarak haftada bir kez, on dakikayı geçmemek üzere eşi, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisiyle telefonda görüşebilir; görüşmeler dinlenir ve kaydedilir (5275 sayılı Kanun m. 66/1; Yönetmelik m. 74).
- Açık cezaevi ve çocuk eğitimevlerinde hükümlüler ücretli telefonlarla serbestçe görüşebilir (5275 sayılı Kanun m. 66/2).
- Yakınların ölümü, ağır hastalığı veya doğal afet hâlinde telefon hakkı derhâl kullandırılır ve disiplin cezasına rağmen engellenemez (5275 sayılı Kanun m. 66/3).
- Cep telefonu her kurumda yasaktır; bulundurmanın disiplin cezası on bir günden yirmi güne kadar hücreye koymadır, kuruma sokmanın cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir (5275 sayılı Kanun m. 44/3-g; TCK m. 297/1).
- Hakkın kullandırılmamasına karşı öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilir (4675 sayılı Kanun m. 5).
Kapalı ve açık kurum farkı bir bakışta
| Konu | Kapalı kurum | Açık kurum ve çocuk eğitimevi |
|---|---|---|
| Kanuni dayanak | 5275 s. K. m. 66/1 | 5275 s. K. m. 66/2 |
| Görüşme sıklığı ve süresi | Kural olarak haftada bir, on dakika | Serbest |
| Görüşülebilecek kişiler | Eş, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, vasi | Sınırlama yok |
| Dinleme ve kayıt | İdarece dinlenir ve kaydedilir | Kanunda dinleme öngörülmemiştir |
| Ücret | Hükümlü öder | Hükümlü öder |
| Cep telefonu | Yasak | Yasak |
Kapalı ceza infaz kurumlarında telefon hakkı
Kimlerle görüşülebilir?
Kapalı kurumdaki hükümlü, belgelendirmesi koşuluyla eşi, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasisi ile telefonla görüşebilir (Yönetmelik m. 74/1). Bu çevre; anne, baba, çocuk, kardeş, büyükanne ve büyükbaba, torun, amca, dayı, hala, teyze ve bunların çocukları ile eşin aynı derecedeki yakınlarını kapsar. Arkadaş, nişanlı veya iş ilişkisi bulunan kişiler bu kapsama girmez.
Hükümlü, görüşmek istediği kişileri, yakınlık derecelerini, telefon numaralarını ve adreslerini “Telefon Görüşme Formu” ile idareye bildirir. Formda gösterilmeyen kişilerle görüşme yaptırılmaz; bilgi değiştiğinde yeni form verilmesi gerekir (Yönetmelik m. 74/2-l). Yakınlık derecesini gösteren nüfus kayıt örneği gibi belgelerin forma eklenmesi, bu aşamada en sık karşılaşılan eksikliği önler.
Yabancı uyruklu hükümlülerde bildirilen numaranın gerçekten o kişiye ait olup olmadığı konusunda şüphe varsa idare ilgili konsolosluktan bilgi ister. Numaranın kime ait olduğunu gösteren ve yetkili makamlarca düzenlenen resmî belgenin Türkçe tercümesi, hükümlünün yasal temsilcisi veya yakınları tarafından da sunulabilir (m. 74/2-r). Yurt dışındaki yakınlarla görüşme talebinde bu belgelerin önceden hazırlanması süreci hızlandırır.
Sıklık, süre ve ücret
Hükümlü, bildirdiği yakınlarından biri veya birkaçıyla haftada bir kez ve bir numarayla bağlantı kurarak görüşebilir; görüşme başladığı andan itibaren on dakikayı geçemez. Görüşme gerçekleşmezse önceden bildirilmiş başka bir numara aranabilir. Deprem, salgın hastalık veya doğal afet gibi zorunlu hâllerde süre ve sayı Bakanlık kararıyla artırılabilir (m. 74/2-f).
Görüşme ücretini hükümlü öder; telefon kartları kurum kantininde satılır veya altyapının kurulu olduğu kurumlarda elektronik ortamda sağlanır (m. 74/2-k). Görüşme gün ve saatlerini kurum idaresi belirler (m. 74/2-e). Arama, yemek dağıtımı ve kurum güvenliğini bozan olaylar sırasında telefon hakkı kullandırılmaz (m. 74/6).
Dinleme, dil ve dışarıdan arama yasağı
Kapalı kurumlardaki telefon görüşmeleri idarece dinlenir ve kayıt altına alınır (5275 s. K. m. 66/1; Yönetmelik m. 74/3). Görüşme Türkçe yapılır; hükümlünün veya görüştüğü kişinin Türkçe bilmediğini beyan etmesi hâlinde başka dilde konuşmaya izin verilir, ancak görüşme kaydedilir (m. 74/2-p). Hükümlüye dışarıdan telefon açılarak görüşme yaptırılmaz (m. 74/2-ö). Kurumun güvenliğini tehlikeye düşüren veya suç oluşturabilecek konuşmalar belirlenirse görüşme derhâl kesilir (m. 74/2-ı).
Görüşmelerin dinlendiği dikkate alındığında, devam eden bir soruşturma veya kovuşturmaya ilişkin ayrıntılar aile görüşmelerinde değil, kayıt altına alınmayan avukat görüşmelerinde ele alınmalıdır.
Özel rejimler
Bazı hükümlüler için hak daha dar tutulmuştur:
- İdare ve gözlem kurulunca tehlikeli olduğu belirlenen hükümlüler, on beş günde bir ve on dakikayı geçmemek üzere yalnızca eşi, çocukları, annesi ve babasıyla sesli görüşebilir (m. 74/2-h).
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar, idare ve gözlem kurulunun uygun gördüğü hâllerde on beş günde bir, on dakikayı geçmemek üzere eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisiyle sesli görüşebilir (m. 74/2-j).
- Terör örgütü veya silahlı suç örgütü yöneticiliğinden mahkûm olanlar haftada on dakikayla sınırlı sesli görüşme yapabilir; yöneticiliğe devam ettiği ve talimat verdiği belirlenenlere görüşme yaptırılmaz (m. 74/2-i).
Tutuklular bakımından da kural olarak aynı esaslar uygulanır; ancak soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme, tutuklunun telefon görüşmelerini kısıtlayabilir.
Açık ceza infaz kurumlarında telefon hakkı
Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde hükümlüler, ücretli telefonlarla serbestçe görüşme yapabilir (5275 s. K. m. 66/2). Yönetmelik bu görüşmelerin sesli veya görüntülü olabileceğini belirtir; çocuk hükümlülerin telefonla konuşması hiçbir şekilde kısıtlanamaz ve engellenemez (Yönetmelik m. 74/4).
Serbestlik, kapalı kurumdaki haftalık sayı ve süre sınırlarının, görüşülebilecek kişi listesinin ve dinleme kuralının açık kurumda uygulanmaması anlamına gelir. Bununla birlikte görüşmeler kurumdaki ücretli telefonlarla yapılır; kendi cep telefonunu kullanmak açık kurumda da yasaktır.
Acil durumlarda telefon hakkı
Açık veya kapalı kurumda bulunan hükümlü; altsoyu, üstsoyu, eşi ve kardeşlerinin ölümü, ağır hastalığı, salgın hastalık veya doğal afet hâllerinde kuruma ait telefon ve faks cihazından derhâl yararlandırılır (5275 s. K. m. 66/3). Bu görüşmeler haftalık haktan düşülmez ve tutanakla belgelenir (Yönetmelik m. 74/2-c). Disiplin cezası bulunsa dahi anne, baba, eş, çocuk ve kardeşlerin ölüm veya ağır hastalıkları ile doğal afet hâllerinde telefon hakkı engellenemez (m. 74/2-b).
Cep telefonu yasağı ve sonuçları
Hükümlüler açık ve kapalı kurumlarda ve çocuk eğitimevlerinde araç telefonu, telsiz telefon, cep telefonu ve benzeri iletişim araçlarını bulunduramaz ve kullanamaz (5275 s. K. m. 66/4). Yasağın ihlali üç ayrı sonuç doğurabilir:
Disiplin cezası. Cep telefonu, telsiz ve diğer elektronik haberleşme araçlarını kuruma sokmak, bulundurmak veya kullanmak, on bir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezasını gerektirir (5275 s. K. m. 44/3-g). Kuruma bildirilen numara üzerinden veya teknik müdahaleyle yönlendirme yaparak görüşme hakkı olmayan kişilerle görüşmek ise bir aydan üç aya kadar haberleşme ve iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama cezasını gerektirir (m. 42/2-f).
Ceza sorumluluğu. İnfaz kurumuna veya tutukevine elektronik haberleşme aracı sokan veya bulunduran kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 297/1). Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bu suçtaki “bulundurma” hareketinin, eşyanın kişinin üzerinde veya hâkimiyet alanında makul bir süre tutulmasını gerektirdiğini belirtmiştir. Genel Kurul’a göre başkasının üzerinde veya hâkimiyet alanında bulunan bir telefonun yalnızca kullanılması, tek başına bulundurma sayılamaz (Yargıtay CGK, E. 2013/620, K. 2014/419, T. 14/10/2014). Bu nedenle cezaevinde ele geçen telefonlarla ilgili dosyalarda, telefonun kimin hâkimiyet alanında bulunduğu belirleyici sorudur.
İnfaz rejimine etkisi. Açık kurumdaki hükümlünün disiplin cezası alması, kapalı kuruma iade sonucunu doğurabilir ve koşullu salıverilme değerlendirmesinde iyi hâlin aleyhine dikkate alınabilir. Bu yönüyle açık kurumda cep telefonu bulundurmak, kısa bir görüşme kolaylığına karşılık infaz sürecinin tamamını etkileyebilecek bir risktir.
Hakkın kullandırılmaması hâlinde başvuru yolu
Telefon hakkının kullandırılmaması, formda gösterilen bir yakının hukuka aykırı olarak listeden çıkarılması veya kısıtlamanın kanuni dayanaktan yoksun olması hâlinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilebilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. Dilekçe doğrudan infaz hâkimliğine verilebileceği gibi Cumhuriyet başsavcılığı veya kurum müdürlüğü aracılığıyla da sunulabilir (4675 sayılı Kanun m. 5). İnfaz hâkimi kural olarak dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir (m. 6).
Görüşme engellendiğinde, Yönetmelik uyarınca engelin sebebi gerekçelendirilerek tutanağa yazılır ve hükümlüye bildirilir (m. 74/2-n). Bu tutanak, şikâyet dilekçesine dayanak yapılabilecek en önemli belgedir; hükümlünün tutanağın bir örneğini veya içeriğini kayda geçirmesi yararlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kapalı cezaevindeki hükümlü arkadaşıyla telefonda görüşebilir mi?
Görüşemez. Kapalı kurumda görüşülebilecek kişiler eş, dördüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ve vasiyle sınırlıdır.
Açık cezaevinde kişi listesi bildirmek gerekir mi?
Kanun açık kurumda görüşmenin serbest olduğunu öngördüğünden kapalı kurumdaki kişi sınırlaması uygulanmaz. Ancak görüşmeler kurumun ücretli telefonlarıyla ve kurumun belirlediği düzen içinde yapılır.
Disiplin cezası alan hükümlünün telefon hakkı tamamen kalkar mı?
Haberleşme araçlarından yoksun bırakma veya hücreye koyma cezasının infazı süresince telefon hakkı kullandırılmaz. Ancak yakınların ölümü, ağır hastalığı veya doğal afet hâllerinde görüşme hakkı disiplin cezasına rağmen engellenemez.
Cezaevinden cep telefonuyla yapılan görüşmenin cezası nedir?
Disiplin yönünden on bir günden yirmi güne kadar hücreye koyma cezası gündeme gelir. Telefonu kuruma sokan veya bulunduran kişi ayrıca TCK m. 297/1 uyarınca iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla yargılanır.
Sonuç
Kapalı ceza infaz kurumlarında telefon hakkı haftada bir ve on dakikayla, belirli yakınlarla sınırlıdır ve görüşmeler kayıt altına alınır. Açık kurumlarda ise ücretli telefonlarla serbest görüşme mümkündür. Her iki kurum türünde cep telefonu yasaktır ve ihlal disiplin cezası, ceza yargılaması ve açık kurumdan iade gibi ağır sonuçlar doğurabilir. Hakkın hukuka aykırı biçimde kısıtlanması hâlinde on beş gün içinde infaz hâkimliğine başvurulabilir. Somut duruma ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçilebilir.
İlgili yazılar: Cezaevinde Görüntülü Görüşme: Süre, Şartlar ve Kısıtlamalar, Cezaevine Yasak Eşya Sokma Suçu ve Cezası (TCK 297)
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.
Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.