Cezaevi Nakil Talebi: Aileye Yakın Cezaevine Nakil, Şartlar, Disiplin ve Hastalık Nedeniyle Nakil (5275 m.53-58)

Hükümlünün ailesinden yüzlerce kilometre uzaktaki bir cezaevinde bulunması, hem hükümlü hem de ailesi için ağır bir yük oluşturur. Ziyaretler seyrekleşir, yol masrafları artar ve özellikle küçük çocuklu veya yaşlı ebeveynli ailelerde bağlar zayıflar. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, hükümlülere kendi istekleriyle başka bir cezaevine nakil talep etme imkânı tanır; ancak bu imkân sıkı şartlara bağlıdır. Bunun yanında idare de disiplin, güvenlik, hastalık veya kapasite gibi nedenlerle hükümlüyü başka bir kuruma nakledebilir. Bu yazıda nakil türleri, kendi isteğiyle nakil için aranan şartlar, nakil dilekçesinin hazırlanması, nakil sırasında hükümlünün hakları ve başvuru yolları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Nakil türleri

5275 m.53’e göre hükümlüler şu nedenlerle başka bir kuruma nakledilebilir: kendi istekleri, toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim ve öğretim, suç ve yargılama yeri. Bunlardan yalnızca kendi isteğiyle nakil hükümlünün talebine dayanır; diğerleri idarenin veya yargı mercilerinin kararıyla yapılır.

Kendi isteğiyle nakil (m.54): Hükümlünün aile, eğitim veya sosyal nedenlerle başka bir kuruma geçmek istemesidir. En sık başvurulan nakil türüdür.

Disiplin nedeniyle nakil (m.55): Hücreye koyma cezasını gerektiren eylemlerde bulunan hükümlü, kurum en üst amirinin istemi üzerine Adalet Bakanlığınca başka kuruma nakledilebilir. Disiplin cezası yeni kurumda çektirilir.

Zorunlu nedenlerle nakil (m.56): Kurumun elverişsiz veya yetersiz kalması, kapasitenin aşılması, kurumun kullanılamaz hâle gelmesi, asayiş, güvenlik, doğal afet, yangın veya büyük onarım gibi nedenlerle hükümlüler yargı çevresi dışındaki uygun kurumlara nakledilebilir.

Hastalık nedeniyle nakil (m.57): Hastaneye sevki zorunlu görülen hükümlü, en yakın tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesinin hükümlü koğuşuna yatırılır. Başka şehirdeki hastaneye sevk için sağlık kurulu raporu gerekir. Hükümlünün sağlık nedenleriyle bulunduğu kurumda kalmasının uygun olmadığı sağlık kurulu raporuyla belirlenirse, kurum hekiminin önerisi ve en üst amirin isteğiyle başka kuruma nakil yapılabilir.

Suç ve yargılama yeri nedeniyle nakil: Hükümlünün başka bir yerde devam eden bir davası varsa, duruşmaya katılması için yargılama yerindeki kuruma nakil gündeme gelebilir. Ancak SEGBİS imkânının yaygınlaşmasıyla bu tür nakiller azalmıştır. Bu konuda SEGBİS Nedir? Ceza Yargılamasında Sesli ve Görüntülü Katılım yazımıza bakılabilir.

Kendi isteğiyle nakil şartları

54. maddedeki şartlar birlikte aranır:

Üç tercih: Dilekçede gidilmek istenen ve hükümlünün durumuna uygun en az üç kurum gösterilmelidir. Tek bir kurum yazılan dilekçe reddedilebilir. Tercihler, hükümlünün güvenlik sınıfına ve ceza türüne uygun kurumlar arasından seçilmelidir. Örneğin açık cezaevindeki hükümlü kapalı bir kurumu, kapalı kurumdaki hükümlü yüksek güvenlikli bir kurumu tercih etmemelidir.

Nakil gideri: Hükümlü nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmelidir. 6411 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca çocuk hükümlüler ile maddi durumunun yetersiz olduğunu belgeleyen hükümlülerden bu gider istenmez. Maddi yetersizlik; muhtarlık belgesi, SGK kaydının bulunmadığını gösteren belge veya kurum hesabındaki bakiye bilgisi ile belgelendirilebilir.

Kalan süre: 7242 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, ceza infaz kurumunda bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması aranır. Koşullu salıverilmesine veya denetimli serbestliğe ayrılmasına üç ay veya daha az kalan hükümlünün kendi isteğiyle nakil talebi kabul edilmez.

İyi hâl ve disiplin: Hükümlünün iyi hâlli olması ve disiplin cezası almamış veya aldığı cezanın kaldırılmış olması gerekir. Disiplin cezalarının kaldırılma süreleri için Cezaevinde Disiplin Cezaları ve İyi Hâl: Ceza Türleri, Soruşturma, Kaldırılma ve Şikâyet (5275 m.37-52, 89) yazımıza bakılabilir.

Kurumun uygunluğu: Talep edilen kurumda yer bulunmalı, kapasite ve güvenlik sınıfı uygun olmalı ve kurum tutukevi olmamalıdır. Hükümlünün cezasının süresine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olmalıdır.

Disiplin geçmişi: Hükümlünün daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldığı bir kuruma dönüşü talep edilemez.

Nakil dilekçesi nasıl hazırlanır?

Nakil dilekçesi, hükümlünün bulunduğu ceza infaz kurumu müdürlüğüne verilir. Kurum, dilekçeyi ve hükümlünün dosyasını değerlendirerek Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne iletir. Nakil kararı Bakanlıkça verilir. Dilekçede şu hususların bulunması uygulamada sonucu etkiler:

• Hükümlünün kimlik bilgileri ve infaz dosya numarası,
• Talep edilen en az üç kurum ve tercih sırası,
• Nakil gerekçesi: ailenin ikamet ettiği il, çocukların yaşı ve okul durumu, bakıma muhtaç anne baba, eşin sağlık durumu, ziyaret mesafesi,
• Gerekçeyi destekleyen belgeler: nüfus kayıt örneği, ikametgâh belgesi, sağlık kurulu raporu, öğrenci belgesi,
• Nakil giderini ödeme taahhüdü veya maddi yetersizlik beyanı ve belgesi,
• İyi hâl ve disiplin cezası bulunmadığına ilişkin beyan.

Kanun, nakil gerekçesini şart olarak saymasa da Bakanlık değerlendirmesinde aile bağlarının korunması önemli bir ölçüttür. Aile ziyaretlerinin kesintiye uğradığını gösteren belgeler, örneğin son bir yıldaki ziyaret kayıtları, talebi güçlendirir.

Nakilden sonra kalma süreleri

Kendi isteğiyle nakledilen hükümlü, eğitim-öğretim veya hastalık nedeniyle nakil hariç olmak üzere yeni kurumda bir yıl kalmak zorundadır; çocuklar bakımından bu süre altı aydır (m.54/2). Bu nedenle tercih yapılırken bir yıl içinde yeniden nakil istenemeyeceği gözetilmelidir. Disiplin nedeniyle nakledilen hükümlüler ise mahkeme kararı, kurum güvenliği, can güvenliği veya hastalık nedenleriyle yapılacak nakiller dışında yeni kurumda altı ay kalmak zorundadır (m.55/2).

Nakil sırasında hükümlünün hakları

5275 m.53/2’ye göre hükümlü nakilden önce aranır ve kurum hekimine muayene ettirilir. Muayene sonucu yola çıkarılamayacağı anlaşılan hükümlü derhâl resmî bir sağlık kuruluşuna sevk edilir. Mazeret, biri hastalığın uzmanı olmak üzere en az iki uzman hekimin imzaladığı ve başhekimin onayladığı raporla belgelenirse nakil, mazeret ortadan kalkıncaya kadar geri bırakılır.

58. madde nakil sırasındaki güvenceleri düzenler. Hükümlülerin halkla bir araya gelmelerini ve başkalarınca görülmelerini engelleyecek tedbirler alınır. Hükümlü havalandırma ve ışığı yetersiz araçlarla, eziyet verici veya onur kırıcı biçimde nakledilemez. Görevli nezaretindeki nakillerde iaşe ve bedensel ihtiyaçlar giderilir. Kelepçe gibi kısıtlayıcı araçlar yalnızca kaçmayı önlemek için ve yetkili makamın önüne getirildiğinde çıkarılmak kaydıyla kullanılabilir (m.50/1-a); çocuk hükümlülerde bu imkân yoktur.

Açık ceza infaz kurumlarına nakiller görevli olmaksızın yapılır. Hükümlü aynı il içindeki nakillerde aynı gün, farklı iller arasındaki nakillerde kurum amirinin belirleyeceği ve kırk sekiz saati geçmeyen süre içinde yeni kuruma giriş yapmalıdır. Bu süreye uymayan hükümlü hakkında 97. madde, yani izinden dönmeme hükümleri uygulanır (m.58/3). Bu kural, açık cezaevleri arasındaki nakillerde sıkça gözden kaçmaktadır.

Tutukluların nakli

Tutuklular bakımından nakil kuralları farklıdır. Tutuklu, kural olarak yargılamayı yapan mahkemenin bulunduğu yerdeki tutukevinde kalır. Tutuklunun başka bir kuruma nakli, yargılama mercii ve Cumhuriyet başsavcılığının değerlendirmesine bağlıdır. Hüküm kesinleşip tutuklu hükümlü statüsüne geçtikten sonra 54. maddedeki kendi isteğiyle nakil şartları uygulanır. Bu nedenle tutukluluk döneminde aile yakınına nakil talebi, yargılamanın devam ettiği mahkemeye yapılan başvurularla değerlendirilir.

Şikâyet yolu

4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu’nun 4. maddesinin ikinci bendi, hükümlülerin sevk ve nakillerine ilişkin işlem veya faaliyetlere yönelik şikâyetleri infaz hâkimliğinin görevleri arasında sayar. Kurum müdürlüğünün nakil dilekçesini Bakanlığa iletmemesi, nakil sırasında hükümlüye kötü muamele yapılması, sağlık durumuna rağmen naklin gerçekleştirilmesi gibi işlem ve faaliyetlere karşı, öğrenmeden itibaren on beş gün, her hâlde otuz gün içinde infaz hâkimliğine şikâyette bulunulabilir. Doğrudan Bakanlıkça verilen nakil kararlarının denetiminde hangi yargı yolunun izleneceği ise uygulamada tartışmalıdır; bu nedenle başvurudan önce kararı veren merci ve kararın niteliği kontrol edilmelidir. Aile hayatına saygı hakkını ağır biçimde etkileyen nakillerde, olağan yollar tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru da gündeme gelebilir. Şikâyet usulü için İnfaz Hâkimliği Nedir? Görevleri, Şikâyet Süresi ve İtiraz (4675 Sayılı Kanun) yazımıza bakılabilir.

Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararlarında nakil talepleri

Nakil talebinin reddi, uygulamada en çok bireysel başvuruya konu olan infaz işlemlerinden biridir. Anayasa Mahkemesi, aileye uzak kurumda bulunmayı tek başına bir ihlal olarak görmemekte; talebin aile hayatına etkisinin somut bilgi ve belgelerle ortaya konulup konulmadığına bakmaktadır.

Bu kararda başvurucu, ailesinin başka ilde yaşadığını ve okula giden çocuklarının hafta içi ziyarete gelemediğini ileri sürmüştür. Genel Kurul, başvurucunun ailenin ekonomik ve sosyal durumu, aile bireylerinin yaşı ve sağlık durumu gibi konularda bilgi sunmadığını vurgulamıştır. Nakil dilekçesinde yalnızca “ailem uzakta” demek bu nedenle yeterli değildir; ziyaretin neden fiilen yapılamadığı belgeyle gösterilmelidir.

Başvurucu, Genel Müdürlükçe verilen nakil kararına karşı idare mahkemesinde dava açmış; idare mahkemesi, 4675 sayılı Kanunun 4. maddesine dayanarak uyuşmazlığın infaz hâkimliğinin görevinde olduğunu belirterek davayı incelemeden reddetmiştir. Karar, Bakanlıkça verilen nakil işlemlerinde de başvuru merciinin öncelikle infaz hâkimliği olarak görüldüğünü göstermesi bakımından önemlidir.

Daire, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün nakil genelgesine atıf yapmıştır. Buna göre aynı ağır ceza Cumhuriyet başsavcılığına bağlı kurumlar arasındaki nakil talepleri Bakanlığa gönderilmeden başsavcılıkça sonuçlandırılır; diğer illerdeki kurumlara nakil talepleri ise Bakanlıkça değerlendirilir. Somut dosyada nakil talebi koğuş kalabalığının geçici olduğu gerekçesiyle reddedilmiş, bu ret üzerine yapılan şikâyeti kabul eden infaz hâkimliği kararı kanun yararına bozma istemiyle Yargıtay’ın önüne gelmiştir.

Nakil taleplerinde sık yapılan hatalar

• Dilekçede tek kurum göstermek: m.54/1-a en az üç kurum ister; tek tercihli dilekçe şart yönünden reddedilebilir.
• Güvenlik sınıfına uymayan kurum seçmek: örneğin kapalı kurumdaki hükümlünün açık kurumu ya da yetişkin hükümlünün çocuk eğitimevini tercih etmesi talebin reddine yol açar.
• Disiplin cezası kaldırılmadan başvurmak: önce kaldırma süresinin dolması veya kaldırma kararının alınması beklenmelidir.
• Aile durumunu belgelememek: Anayasa Mahkemesinin yukarıdaki kararı, nüfus kaydı, öğrenci belgesi, sağlık raporu ve gelir belgesinin talebin değerlendirilmesinde belirleyici olduğunu göstermektedir.
• Ret kararına karşı süreyi kaçırmak: infaz hâkimliğine şikâyet, öğrenmeden itibaren on beş gün ve her hâlde işlemden itibaren otuz gün içinde yapılır; ret kararından sonra aynı gerekçeli yeni dilekçeler süreyi yeniden başlatmaz.
• Bir yıllık kalma süresini hesaba katmamak: kendi isteğiyle nakledilen hükümlü bir yıl dolmadan, eğitim ve hastalık dışında yeniden nakil isteyemez.

Örnek olay

Hırsızlık suçundan beş yıl hapis cezası alan ve İstanbul’da yakalanan bir hükümlü, kapasite nedeniyle Doğu Anadolu’daki bir kapalı cezaevine nakledilir. Eşi ve iki küçük çocuğu İstanbul’da yaşamaktadır ve aile, yol masrafı nedeniyle ayda bir bile ziyarete gelememektedir. Hükümlü, koşullu salıverilmesine iki yıl kaldığı, iyi hâlli olduğu ve hiç disiplin cezası almadığı bir dönemde kurum müdürlüğüne nakil dilekçesi verir. Dilekçede İstanbul ve çevresinden, güvenlik sınıfına uygun üç kapalı kurum gösterir, çocukların okul belgelerini ve eşinin gelir durumunu gösteren belgeleri ekler ve nakil giderini karşılayamayacağını belgelendirir. Talep kabul edilirse hükümlü yeni kurumda en az bir yıl kalmak zorundadır. Hükümlü dilekçesinde yalnızca bir kurum gösterseydi veya o dönemde kaldırılmamış bir disiplin cezası bulunsaydı, talep şartlar yönünden reddedilebilirdi.

Sıkça sorulan sorular

Başvuru hazırlanırken

Nakil dilekçesi, durumuna uygun en az üç kurumu sıralı biçimde göstermeli, aile bağlarını ve maddi durumu gösteren belgelerle desteklenmeli ve iyi hâl ile disiplin şartlarının sağlandığı bir dönemde verilmelidir. Nakle ilişkin işlem ve faaliyetlere karşı şikâyet için on beş günlük süre gözetilmelidir.

İstanbul ve Marmara cezaevi rehberleri: Silivri, Maltepe, Metris, Ümraniye, Bakırköy Kadın, Tekirdağ, Kandıra, Bursa, Edirne.

Dilekçe örneği: Cezaevi Nakil Talep Dilekçesi Örneği (5275 m. 54).

Bu konuyla bağlantılı yazı: Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü (CTE): Görevleri, Ceza İnfaz Kurumları ve Hükümlü Yakınlarının Başvuru Yolları.

Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun.

İstanbul ve Marmara cezaevi rehberleri: Silivri Cezaevi, Maltepe Cezaevi, Metris Cezaevi, Ümraniye Cezaevi, Bakırköy Kadın Cezaevi, Tekirdağ Cezaevi, Kandıra Cezaevi, Bursa Cezaevi, Edirne Cezaevi.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.