Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü (CTE): Görevleri, Ceza İnfaz Kurumları ve Hükümlü Yakınlarının Başvuru Yolları

Türkiye’de hapis cezalarının ve tutuklama kararlarının yerine getirildiği ceza infaz kurumlarının yönetimi, Adalet Bakanlığına bağlı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Kısaca CTE olarak bilinen bu birim; cezaevlerinin işleyişinden hükümlülerin nakline, eğitim ve iyileştirme programlarından iş yurtlarına kadar infaz sisteminin merkezinde yer alır. Hükümlü ve tutuklular ile yakınları için CTE’nin görev alanını bilmek, hangi talebin nereye yapılacağını belirlemek bakımından önemlidir. Çünkü bazı talepler doğrudan kurum müdürlüğüne, bazıları Genel Müdürlüğe, bazıları ise infaz hâkimliğine yöneltilmelidir. Bu yazıda CTE’nin hukuki konumu, görevleri, ceza infaz kurumlarının türleri, nakil ve iletişim talepleri ile şikâyet yolları ele alınmaktadır.

Kanun metni

CTE’nin hukuki konumu

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçişle birlikte 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Adalet Bakanlığının hizmet birimleri arasında sayılmıştır. Genel Müdürlük, merkezde daire başkanlıklarından, taşrada ise ceza infaz kurumları ile denetimli serbestlik müdürlüklerinden oluşan bir yapıya sahiptir. Personelin eğitimi için ceza infaz kurumları personel eğitim merkezleri de Genel Müdürlüğe bağlıdır.

Genel Müdürlüğün başlıca görevleri şunlardır:

• Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinin yönetimi ve denetimi,
• Hükümlü ve tutukluların barındırılması, beslenmesi ve sağlık hizmetlerinin koordinasyonu,
• Kurumların güvenliğinin sağlanması,
• Hükümlülerin eğitim, iyileştirme ve meslek edindirme programlarının yürütülmesi,
• Kurumlar arası nakil işlemlerinin yürütülmesi,
• Denetimli serbestlik hizmetlerinin yönetilmesi,
• İş yurtları aracılığıyla hükümlülerin çalıştırılması.

Ceza infaz kurumlarının türleri

5275 sayılı Kanun, ceza infaz kurumlarını güvenlik düzeyine ve barındırılan kişilerin özelliklerine göre farklı türlere ayırır.

Kapalı ceza infaz kurumları, hükümlülerin firarına karşı fiziki ve teknik engellerle donatılmış, iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan kurumlardır. Yüksek güvenlikli kapalı kurumlar ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen belirli ağır suçlardan hüküm giyenler için ayrılmıştır (5275 s. Kanun m. 9/2). Açık ceza infaz kurumları, firara karşı fiziki engellerin bulunmadığı, hükümlülerin çalışma esasına dayalı olarak barındırıldığı kurumlardır. Kapalı kurumdan açık kuruma geçiş şartları için Kapalı ve Açık Cezaevi Geçiş Şartları yazısına bakılabilir.

Bunların yanında kadın ceza infaz kurumları, çocuk eğitimevleri ve çocuk kapalı ceza infaz kurumları da bulunur. Çocuklar ve genç hükümlüler, yetişkinlerden ayrı kurumlarda veya ayrı bölümlerde barındırılır. Tutukevleri ise tutuklu kişilerin barındırılmasına ayrılmıştır.

Nakil (sevk) talepleri

Hükümlü ve tutukluların bir ceza infaz kurumundan diğerine nakli, uygulamada en sık karşılaşılan taleplerden biridir. Nakil; kurumun kapasitesi, güvenlik, sağlık, disiplin, eğitim veya aile birliğinin korunması gibi nedenlerle yapılabilir. Hükümlünün kendi isteğiyle nakil talebinde bulunması da mümkündür. Talep kural olarak kurum müdürlüğüne verilir ve kurum, talebi değerlendirerek Genel Müdürlüğe iletir. Tutuklular bakımından ise soruşturma veya kovuşturmayı yürüten makamın görüşü de önem taşır.

Aile birliği gerekçesine dayanan nakil taleplerinde ailenin yaşadığı yeri gösteren belgeler, eşin veya çocukların sağlık durumunu ya da ekonomik güçlüklerini kanıtlayan belgeler talebe eklenmelidir. Nakil talebinin reddine karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Ayrıntılar ve örnek metin için Cezaevi Nakil Talebi ve Cezaevi Nakil Talep Dilekçesi yazılarına bakılabilir.

Ziyaret, iletişim ve eşya teslimi

Hükümlü ve tutukluların ziyaretçi kabul etme, telefonla görüşme, mektup gönderme ve alma hakları 5275 sayılı Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde düzenlenmiştir. Bu hakların kullanımına ilişkin günlük işlemler, ilgili ceza infaz kurumu müdürlüğü tarafından yürütülür. Açık görüş, kapalı görüş ve görüntülü görüşme günleri ile süreleri, kurumun iç düzenine göre belirlenir.

Yakınlar, ziyaret randevuları, kantine para yatırma ve eşya teslimi gibi konularda doğrudan kurum müdürlüğüyle iletişime geçmelidir. Kurumların kabul ettiği eşya listeleri ve para yatırma yöntemleri değişebildiğinden, ziyaret öncesinde kurumdan güncel bilgi alınması önerilir. Bu konuda Cezaevine Eşya Teslimi, Telefon ve Para Yatırma yazısı yol gösterici olacaktır.

Eğitim, iyileştirme ve çalışma

5275 sayılı Kanun, infazda temel amacı hükümlünün yeniden suç işlemesini önleyici etkenleri güçlendirmek ve topluma uyumunu kolaylaştırmak olarak belirler. Bu amaçla ceza infaz kurumlarında okuma yazma kursları, açık öğretim yoluyla ortaöğretim ve yükseköğretim imkânları, meslek edindirme kursları ile psikososyal destek programları yürütülür. Hükümlülerin bu programlara katılımı, iyi hâl değerlendirmesinde olumlu bir unsur olarak dikkate alınır.

Hükümlülerin çalıştırılması da infaz sisteminin önemli bir parçasıdır. Kurumlardaki atölyeler ve tarım alanları, iş yurtları aracılığıyla işletilir. Çalışan hükümlülere ücret ödenir ve bu ücretin bir kısmı hükümlü adına biriktirilerek tahliye sırasında kendisine verilir. Açık ceza infaz kurumlarında çalışma, bu kurumda kalmanın temel şartlarından biridir. Kurum dışında çalışma imkânı ise ancak kanunda ve yönetmelikte öngörülen şartlarla tanınabilir.

Disiplin, iyi hâl ve izinler

Ceza infaz kurumlarında disiplin cezaları, kurum disiplin kurulu tarafından verilir ve hükümlünün iyi hâlinin değerlendirilmesinde dikkate alınır. İyi hâl, koşullu salıverilme ve açık kuruma geçiş gibi haklar bakımından belirleyicidir. Disiplin cezalarına karşı infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilebilir. Ayrıntılar için Cezaevinde Disiplin Cezaları ve İyi Hâl yazısına bakılabilir. Mazeret izni, özel izin ve iş arama izni gibi izinler de kanunda sayılan şartlarla kurum tarafından verilir.

Şikâyet ve başvuru yolları

Kurum müdürlüğüne dilekçe

Hükümlü ve tutuklular, kurumdaki uygulamalara ilişkin dilek ve şikâyetlerini yazılı olarak kurum müdürlüğüne iletebilir. Dilekçenin kayda alınması ve sonucunun bildirilmesi, ileride başvurulacak yollar bakımından önemlidir.

İnfaz hâkimliğine şikâyet

4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu uyarınca, ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında idarenin yaptığı işlem ve faaliyetlere karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Disiplin cezaları, nakil talebinin reddi, ziyaret veya iletişim hakkının kısıtlanması gibi konular bu kapsamdadır. Şikâyet kanunda öngörülen kısa süreler içinde yapılmalıdır; bu nedenle işlemin öğrenildiği tarihin kayıt altına alınması gerekir. Şikâyet süreci İnfaz Hâkimliği Görevi ve Şikâyet yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Genel Müdürlüğe başvuru

Kurum düzeyinde çözülemeyen veya birden fazla kurumu ilgilendiren konularda Genel Müdürlüğe yazılı olarak başvurulabilir. Başvuru, Genel Müdürlüğün resmî yazışma adresine dilekçe gönderilerek veya CİMER aracılığıyla yapılabilir. Ancak Genel Müdürlüğe yapılan başvurunun, infaz hâkimliğine şikâyet süresini durdurmadığı unutulmamalıdır. Süreye bağlı işlemlerde yargısal başvurunun ihmal edilmemesi gerekir.

İzleme kurulları ve diğer kurumlar

Ceza infaz kurumları, adli yargı adalet komisyonları tarafından oluşturulan ceza infaz kurumları izleme kurulları tarafından da denetlenir. Kurullar kurumları ziyaret ederek gözlem ve önerilerini raporlarla ilgili makamlara iletir. Kötü muamele iddiaları bakımından Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusu, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu ile Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuru da mümkündür.

İnfaz hâkimliğine şikâyetin süresi ve kapsamı

4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu m. 4, infaz hâkimliğinin görev alanını geniş biçimde belirlemiştir. Hükümlü ve tutukluların kuruma kabulü, yerleştirilmesi, barındırılması, beslenmesi, sağlık hizmetleri, dışarıyla ilişkileri ve çalıştırılmalarına ilişkin işlemler ile hükümlülerin açık cezaevine ayrılmaları, izin, sevk, nakil ve tahliyelerine ilişkin işlemler bu kapsamdadır. Disiplin cezalarına yönelik şikâyetler de infaz hâkimliğince incelenir.

Şikâyet süresi kısadır. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2020/3371, K. 2021/7971, T. 30.04.2021 sayılı kararında 4675 sayılı Kanun m. 5’i şu şekilde aktarmıştır:

Süre geçtikten sonra yapılan şikâyet esasa girilmeden reddedilir (4675 s. Kanun m. 6/1). Bu nedenle CİMER başvurusu veya Genel Müdürlüğe yazılan dilekçe beklenirken on beş günlük sürenin geçirilmemesi gerekir.

Önce idareye başvuru

Şikâyet, bir işlem veya faaliyete karşı yapılır. Kurum idaresinden henüz bir talepte bulunulmamışsa, doğrudan infaz hâkimliğinden işlem yapılması istenemez. Örneğin ziyaretçi listesinin değiştirilmesi talebi önce kurum müdürlüğüne yapılmalı, talebin reddi üzerine infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilmelidir. Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2015/25498, K. 2016/331 ve Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2016/4907, K. 2016/4426 sayılı kararlarına konu dosyalarda, ziyaretçi listesi değişikliği için doğrudan infaz hâkimliğine yapılan başvurunun esası hakkında karar verilmesi bu nedenle kanun yararına bozma istemine konu olmuştur.

Nakil ve koğuş kalabalığı

Nakil talepleri bakımından Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün genelgeleri, aynı yer ağır ceza Cumhuriyet başsavcılığına bağlı kurumlar arasındaki nakil taleplerinin başsavcılıkça, diğer kurumlara nakil taleplerinin ise Bakanlıkça değerlendirileceğini öngörmektedir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2023/5459, K. 2023/6956, T. 10.11.2023 sayılı kararına konu dosyada, koğuş kalabalığı nedeniyle başka kuruma nakil talebinin reddine ilişkin kurum kararına karşı yapılan şikâyeti infaz hâkimliği, hükümlülerin sağlıksız koşullarda ve mevcudu fazla koğuşlarda tutulamayacağı gerekçesiyle kabul etmiş, itiraz da reddedilmiştir. Daire, bu karara yönelik kanun yararına bozma isteminin mahkemenin takdirinin yerinde olup olmadığının denetlenmesine ilişkin olduğunu belirterek istemi reddetmiştir. Bu karar, barınma koşullarına dayanan nakil şikâyetlerinin infaz hâkimliğince esastan incelenebildiğini göstermektedir.

Şikâyet dilekçesinde bulunması gerekenler

• Şikâyet edilen işlemin tarihi, sayısı ve işlemi yapan birim,
• İşlemin öğrenildiği tarih ve bunu gösteren belge,
• İşlemin hangi kanun veya yönetmelik hükmüne aykırı olduğu,
• Aile, sağlık veya barınma koşullarına ilişkin belgeler,
• Talep edilen sonuç (işlemin kaldırılması, nakil talebinin yeniden değerlendirilmesi gibi).

Sağlık hizmetleri

Hükümlü ve tutukluların sağlık hizmetleri, Sağlık Bakanlığı ile işbirliği içinde yürütülür. Kurumlarda revir ve aile hekimliği hizmetleri bulunur; ileri tetkik ve tedavi gerektiren durumlarda hükümlü hastaneye sevk edilir. Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle kurum koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyecek durumdaki hükümlüler bakımından cezanın infazının ertelenmesi gündeme gelebilir. Bu konuda Kadın, Yaşlı ve Hasta Hükümlülerin İnfazı yazısına bakılabilir. Sağlık hizmetine erişimin engellendiği veya geciktirildiği durumlarda da infaz hâkimliğine şikâyet yolu kullanılabilir.

Hükümlü bilgisine erişim

Hükümlü veya tutuklunun hangi kurumda bulunduğunu öğrenmek isteyen yakınlar, kurum müdürlüklerine veya Cumhuriyet başsavcılıklarına başvurabilir. Avukatlar UYAP üzerinden infaz bilgilerine erişebilir. Kişisel verilerin korunması nedeniyle, hükümlünün rızası veya yasal bir dayanak bulunmadan üçüncü kişilere ayrıntılı bilgi verilmez.

Örnek olay

İstanbul’da yaşayan bir ailenin oğlu J, Doğu Anadolu’daki bir kapalı ceza infaz kurumunda hükümlüdür. Annesinin ağır hastalığı nedeniyle ailenin uzun yolculuk yaparak ziyarete gitmesi mümkün değildir. J, annesinin sağlık raporunu ve ailenin ikamet belgesini ekleyerek İstanbul’daki bir kuruma nakil talebinde bulunur. Talep kurum müdürlüğü aracılığıyla Genel Müdürlüğe iletilir.

Genel Müdürlük, hedef kurumun kapasitesinin yetersiz olduğu gerekçesiyle talebi reddederse, J bu karara karşı infaz hâkimliğine şikâyette bulunabilir. Şikâyette aile birliğinin korunması ilkesini ve annesinin sağlık durumunu öne çıkarması, talebin yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, infaz sisteminin merkezî yönetim birimidir; ancak hükümlü ve yakınlarının günlük taleplerinin büyük bölümü kurum müdürlükleri düzeyinde sonuçlanır. Talebin doğru makama yöneltilmesi, sürecin hızlanmasını sağlar. Kurum işlemlerine karşı en etkili yol ise infaz hâkimliğine süresinde şikâyettir. İdari başvurular faydalı olsa da yargısal sürelerin yerine geçmediği akılda tutulmalıdır.

İlgili yazılar: Cezaevi Nakil Talebi, İnfaz Hâkimliği Görevi ve Şikâyet, Cezaevinde Disiplin Cezaları ve İyi Hâl, Cezaevi İzinleri, Kapalı ve Açık Cezaevi Geçiş Şartları, Denetimli Serbestlik Şartları

Mevzuat: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.