Ehliyetsiz Araç Kullanımında Sigortanın Rücu Hakkı

Ehliyetsiz sürücünün karıştığı bir kazada en çok merak edilen soru, sigortanın ödeme yapıp yapmayacağıdır. Cevap, hangi sigortanın söz konusu olduğuna göre değişir. Zorunlu trafik sigortası, kazada zarar gören üçüncü kişilere ödeme yapmaktan kaçınamaz; ancak ödediği tutarı daha sonra aracın sahibinden ve sürücüden geri ister. Kasko sigortası ise ehliyetsiz sürücünün kullandığı araçtaki hasarı kural olarak hiç ödemez. Sonuçta, aracını ehliyetsiz birine kullandıran araç sahibi, kendi aracının hasarı ile karşı tarafa ödenen tazminatın tamamını kendi cebinden ödemek zorunda kalabilir. Bu yazıda trafik sigortasının rücu hakkı, ehliyetsizlik sayılan hâller, rücunun sınırları ve davada ileri sürülebilecek savunmalar anlatılmaktadır.

Kanun metni

Neden önce ödeme, sonra rücu?

Zorunlu trafik sigortasının amacı, kazada zarar gören üçüncü kişiyi korumaktır. Zarar gören, kendisine çarpan aracı kimin kullandığını, sürücünün ehliyeti olup olmadığını seçemez. Bu nedenle kanun koyucu, sigortacının sözleşmeden doğan savunmalarını zarar görene karşı ileri sürmesini yasaklamıştır. Sigortacı, ehliyetsizlik gibi sebeplere dayanarak zarar görene “ödemem” diyemez.

Bu kuralın karşılığı rücu hakkıdır. Sigortacı, sözleşmeye göre ödemek zorunda olmadığı bir zararı üçüncü kişiyi korumak için ödemiş olur. Ödediği tutarı, sözleşmeye aykırı davranan sigortalıdan geri isteyebilir. Böylece ehliyetsiz sürücüye aracını kullandırmanın mali sonucu, primleri ödeyen diğer sigortalılara değil, kurala aykırı davranana yüklenir.

Genel Şartlar B.4: ehliyetsizlik bir rücu sebebidir

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının B.4 maddesi, sigortacının sigortalıya rücu edebileceği hâlleri sayar. Bu hâllerden biri, tazminatı gerektiren olayın aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişiler tarafından sevk ve idaresi sırasında meydana gelmesidir. Aynı maddede kast, alkol veya uyuşturucu etkisinde araç kullanma, olay yerini zorunlu sebep olmadan terk etme ve yolcu ya da yük taşıma kurallarına aykırılık gibi başka rücu sebepleri de yer alır. Olay yerini terk nedeniyle rücu Trafik Kazasında Olay Yerini Terk Nedeniyle Rücu: Genel Şartlar B.4-f ve Yargıtay 2025 yazımızda, alkol nedeniyle rücu ise Alkollü Trafik Kazasında Rücu: Trafik Sigortası Ne Zaman Geri İster? yazımızda ayrıca anlatılmıştır.

Hangi hâllerde sürücü ehliyetsiz sayılır?

Rücu bakımından ehliyetsizlik, yalnızca hiç sürücü belgesi almamış olmayı ifade etmez. Şu durumlar da ehliyetsizlik olarak değerlendirilir:

• Sınıfa uygun olmayan belge: B sınıfı sürücü belgesi olan birinin motosiklet (A sınıfı) veya kamyon (C sınıfı) kullanması hâlinde, o araç için gerekli belge yoktur.
• Geri alınmış belge: Alkollü araç kullanma veya ceza puanı nedeniyle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış kişi, geri alma süresince ehliyetsiz sayılır.
• İptal edilmiş belge: Sağlık şartlarını kaybetme veya mahkeme kararıyla iptal edilen belgeler.
• Geçerlilik koşulları sağlanmamış yabancı belge: Türkiye’de geçerlilik süresi ve koşulları dolmuş yabancı ülke sürücü belgesiyle araç kullanılması.

Sürücü belgesinin cüzdanının kaza anında yanında bulunmaması ise ehliyetsizlik değildir. Belgesi olan ancak yanında taşımayan sürücü yalnızca idari para cezasıyla karşılaşır; rücu sebebi oluşmaz. Benzer şekilde, eski tip belgenin yenilenmemiş olması gibi şekli eksikliklerin rücu sebebi sayılıp sayılmayacağı, sürücünün o araç sınıfını kullanma yetkisinin devam edip etmediğine göre değerlendirilir.

Rücunun sınırları

Kusur oranı

Sigortacı, ödediği tazminatın tamamını değil, ehliyetsiz sürücünün kusuruna isabet eden kısmı geri isteyebilir. Trafik sigortası zaten kendi sigortalısının kusuru oranında ödeme yapar. Ehliyetsiz sürücü kazada yüzde yirmi beş kusurluysa, sigortacı karşı tarafa zararın yüzde yirmi beşini öder ve bu tutarı rücu eder. Ehliyetsiz sürücü kazada hiç kusurlu değilse, sigortacı karşı tarafa ödeme yapmaz; dolayısıyla rücu da söz konusu olmaz.

İlliyet bağı tartışması

Uygulamada en çok tartışılan konu, ehliyetsizlik ile kaza arasında ayrıca illiyet bağı aranıp aranmayacağıdır. Ehliyetsiz sürücü, örneğin kırmızı ışıkta beklerken arkadan çarpılmışsa kazada kusuru yoktur ve rücu doğmaz. Ancak sürücü kazada kusurluysa, Yargıtay uygulamasında ehliyetsizliğin kazaya ayrıca etki edip etmediği araştırılmaz; sürücü belgesine sahip olmamak, gerekli eğitimi almamış ve yeterliliği resmî olarak belirlenmemiş birinin araç kullanması anlamına geldiğinden, kusurlu ehliyetsiz sürücünün sebep olduğu kazada rücu şartları oluşmuş sayılır.

Bu karar, ehliyetsiz kullanımda rücunun iki şarta bağlı olduğunu göstermektedir: aracın sürücü belgesi bulunmayan kişi tarafından kullanılması ve bu kişinin kazada kusurlu olması. Alkolden farklı olarak, ehliyetsizliğin kazanın tek sebebi olması aranmaz. Rücu tutarı ise sürücünün kusur oranıyla sınırlıdır; yüzde elli kusurlu ehliyetsiz sürücü bakımından sigortacı, ödediği tutarın tamamını değil, kusur oranına düşen kısmını isteyebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.09.2021 tarihli, 2017/1713 E., 2021/1042 K. sayılı kararında da, sürücü sertifikasını sürücü belgesine dönüştürmeden araç kullanan kişinin ehliyetsiz sayılacağı ve sigortacının rücu hakkının doğacağı kabul edilmiştir.

İspat yükü

Rücu sebebinin varlığını, yani sürücünün kaza anında gerekli belgeye sahip olmadığını ispat yükü sigortacıdadır. Kaza tespit tutanağındaki kayıtlar, Emniyet Genel Müdürlüğünün sürücü belgesi sorgusu ve ceza dosyası bu ispatın temel delilleridir. Tutanakta sürücü belgesi bilgisi boş bırakılmış olması tek başına ehliyetsizliği ispatlamaz; sigortacının resmî sorgu sonucunu dosyaya sunması gerekir.

Rücu kime yöneltilir?

Rücu davası, poliçedeki sigortalıya, yani çoğu zaman aracın işletenine (maliki) yöneltilir. Ehliyetsiz sürücü, araç sahibinden farklı bir kişiyse sigortacı onu da davalı gösterebilir. Uygulamada en sık görülen durumlar şunlardır:

• Aracını ehliyeti olmayan çocuğuna veya bir yakınına kullandıran araç sahibi,
• Ehliyeti geri alınmış olmasına rağmen aracı kullanmaya devam eden sürücü,
• İşyerine ait aracı, uygun sınıf belgesi olmayan bir çalışana kullandıran işveren.

Araç sahibinin, aracın kendi bilgisi ve rızası dışında, örneğin çalınarak kullanıldığını ispat etmesi hâlinde durum farklıdır. Çalınan veya gasp edilen araçların verdiği zararlarda işletenin sorumluluğu ve Güvence Hesabının görevi ayrıca düzenlenmiştir. Ancak anahtarı ortada bırakılan araçla ehliyetsiz çocuğun kaza yapması gibi durumlarda, araç sahibi aracı yeterince korumadığı için sorumluluktan kurtulamayabilir.

Kasko sigortasında ehliyetsizlik

Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartları, aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişilerce kullanılması sırasında meydana gelen zararları teminat dışında sayar. Bu nedenle ehliyetsiz sürücünün kullandığı araç kazada hasar görürse, kasko şirketi bu hasarı ödemez. Kaskoda bu bir rücu meselesi değil, doğrudan teminat dışı hâldir. Kasko poliçelerinin bir kısmında aracın çalınması gibi istisnai durumlar için özel düzenlemeler bulunabilir; bu nedenle poliçe özel şartları incelenmelidir. Kasko hasar reddine karşı başvuru yolları Kasko Hasarı Ödemiyor: Alkol Reddi, 45 Gün ve Sigorta Tahkim Komisyonu yazımızda anlatılmıştır.

İdari ve cezai sonuçlar

Ehliyetsiz araç kullanmak, Karayolları Trafik Kanununun 36. maddesi uyarınca idari para cezası ve aracın trafikten men edilmesi sonucunu doğurur. Aracını ehliyetsiz birine kullandıran araç sahibine de ayrıca idari para cezası uygulanır. Kazada ölüm veya yaralanma meydana gelmişse sürücü hakkında taksirle öldürme veya yaralama suçundan soruşturma yürütülür; ehliyetsizlik, kusurun değerlendirilmesinde ağırlaştırıcı bir unsur olarak dikkate alınabilir.

Güncel Yargıtay kararları

Genel Şartlar B.4’teki rücu sebepleri

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2024/2615, K. 2024/4682, T. 14.05.2024 sayılı kararında rücu sebebini Genel Şartlar’ın lafzına dayandırmıştır.

Aracı başkasına teslim eden işleten de sorumludur

Araç sahibi, aracı ehliyetli birine teslim ettiğini, ehliyetsiz kişiye onun verdiğini savunarak rücudan kurtulamaz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2022/354, K. 2024/5037, T. 21.05.2024 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, aracın tutanakla teslim edildiği kişi tarafından ehliyetsiz bir kişiye kullandırılmasının işletenin sorumluluğunu kaldırmayacağını, bu konunun işleten ile aracı teslim alan kişi arasında ayrıca görülecek bir davanın konusu olabileceğini kabul etmişti. İşletenin rücu edilen tutarı ödedikten sonra aracı teslim ettiği kişiye başvurması ayrı bir yoldur.

Zarar gören ehliyetsizse tazminatı azalmaz

Ehliyetsizlik rücu ilişkisinde önem taşır, ancak kazada zarar gören kişinin ehliyetsiz olması onun tazminatını kendiliğinden azaltmaz. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2025/8636, K. 2025/14492, T. 22.10.2025 sayılı kararında, kazada hiçbir kural ihlali bulunmayan davacının geçerli sürücü belgesi olmamasının yalnızca idari yaptırım gerektirdiğini, sürüş kusuru ya da illiyet bağını kesen bir hâl sayılamayacağını belirterek davayı reddeden kararı bozmuştur.

2026 idari para cezaları

7574 sayılı Kanun’la (RG 27.02.2026) değiştirilen Karayolları Trafik Kanunu m. 36/3 uyarınca sürücü belgesi olmadan motorlu araç kullanana 40.000 TL, sürücü belgesi geçici olarak ya da tedbiren geri alındığı veya iptal edildiği hâlde araç kullanana 200.000 TL idari para cezası verilir. Aracın sürülmesine izin veren işletene de tescil plakası üzerinden ayrıca 40.000 TL idari para cezası uygulanır. Bu tutarlar, sigorta şirketinin rücu ettiği tazminattan bağımsızdır.

Rücu davasında zamanaşımı ve görev

Sigortacının rücu talebi, zarar görene ödeme yaptığı tarihten itibaren işlemeye başlayan zamanaşımına tabidir. Rücu davası, sigortalı tacir değilse asliye hukuk mahkemesinde, tacir ise asliye ticaret mahkemesinde görülür. Sigortacının rücu davası açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurması gerekip gerekmediği de uyuşmazlığın ticari nitelikte olup olmadığına göre belirlenir.

Örnek olay

On yedi yaşındaki bir genç, babasının otomobilini anahtarı evden alarak kullanır ve bir kavşakta yol vermeyerek başka bir araca çarpar. Bilirkişi raporuna göre genç yüzde yetmiş beş, karşı aracın sürücüsü ise hız sınırını aştığı için yüzde yirmi beş kusurludur. Karşı aracın onarım bedeli 280.000 TL, değer kaybı 40.000 TL’dir.

Babanın trafik sigortacısı, zarar görene kusur oranına göre 240.000 TL öder. Ardından sürücünün ehliyetsiz olduğunu gerekçe göstererek babaya ve gence karşı 240.000 TL’lik rücu davası açar. Baba, aracın kendi bilgisi dışında kullanıldığını savunur. Mahkeme, anahtarın ehliyetsiz gencin kolayca ulaşabileceği yerde bırakıldığını, aracın çalınmış sayılamayacağını belirler ve rücu talebini kabul eder. Babanın aracındaki hasar ise kasko poliçesinde ehliyetsiz sürücü istisnası bulunduğu için kasko şirketince karşılanmaz.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Ehliyetsiz sürücünün sebep olduğu kazada zarar gören, tazminatını trafik sigortacısından alır. Ancak sigortacı ödediği tutarı, sürücünün kusuru oranında aracın sahibinden ve sürücüden geri isteyebilir. Kasko ise ehliyetsiz sürücünün kullandığı araçtaki hasarı ödemez. Bu nedenle aracı, uygun sınıf ve geçerli sürücü belgesi olmayan birine kullandırmak, araç sahibi için hem kendi aracının hasarını hem de karşı tarafa ödenen tazminatı üstlenme riski anlamına gelir. Rücu davasıyla karşılaşan araç sahibinin, kusur oranını, sürücü belgesinin durumunu ve ödenen tazminatın doğru hesaplanıp hesaplanmadığını ayrı ayrı incelemesi gerekir.

Mevzuat: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.