Görevi Kötüye Kullanma Suçu (TCK 257): Cezası, Soruşturma İzni ve Yargıtay Kararları

Görevi kötüye kullanma, bir kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı davranarak kişilerin mağduriyetine, kamunun zararına ya da kişilere haksız bir menfaat sağlanmasına neden olmasıdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 257/1’e göre cezası altı aydan iki yıla kadar hapistir. Görevin gereklerini yapmakta ihmal ya da gecikme gösteren kamu görevlisine ise üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 257/2). Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında soruşturma yapılabilmesi için çoğu durumda 4483 sayılı Kanun’a göre soruşturma izni gerekir.

Suçun unsurları

Bu suçun faili yalnızca kamu görevlisidir. TCK m. 6/1-c’ye göre kamu görevlisi, kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir. Belediye çalışanları, öğretmenler, polisler, tapu ve nüfus personeli, kamu hastanelerindeki doktorlar bu kapsamdadır.

Suçun oluşması için şu şartlar birlikte aranır:

1. Fail kamu görevlisi olmalı ve fiil görevi kapsamında işlenmelidir.
2. Fail görevinin gereklerine aykırı davranmalı ya da görevini yapmakta ihmal veya gecikme göstermelidir.
3. Bu davranış kişilerin mağduriyetine, kamunun zararına ya da kişilere haksız menfaat sağlanmasına yol açmalıdır.

Görevi kötüye kullanma “torba suç” niteliğindedir. Kamu görevlisinin fiili rüşvet, zimmet, irtikap ya da resmî belgede sahtecilik gibi kanunda ayrıca tanımlanmış bir suçu oluşturuyorsa o suçtan ceza verilir. Bu suçları sitemizdeki “Rüşvet Suçu” ve “Zimmet Suçu” yazılarında anlattık.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, görevin gereklerine aykırılığı ve mağduriyet kavramını şöyle açıkladı:

Aynı kararda, norma aykırı davranışın tek başına yetmediği, kanunda sayılan sonuçlardan birinin (mağduriyet, kamu zararı ya da haksız menfaat) gerçekleşmesi gerektiği vurgulandı.

Kötüye kullanma ile ihmal arasındaki fark

Birinci fıkra, görevi aktif olarak kötüye kullanmayı cezalandırır: yetkisi olmadığı hâlde ruhsat vermek, kurala aykırı biçimde bir başvuruyu reddetmek, bir kişiye ayrıcalık tanımak gibi. İkinci fıkra ise yapılması gereken bir işin yapılmamasını ya da geciktirilmesini cezalandırır: süresinde verilmesi gereken bir cevabın verilmemesi, kayıt altına alınması gereken bir başvurunun işleme konmaması gibi.

Her idari hata suç değildir. Kamu görevlisinin kastı bulunmalıdır; yalnızca yanlış bir hukuki yorum ya da iş yoğunluğundan kaynaklanan gecikme kural olarak disiplin konusu olur.

Soruşturma izni (4483 sayılı Kanun)

Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar için savcılık doğrudan soruşturma yapamaz. Şikâyet önce ön incelemeye gönderilir; kurumun yetkili amiri (örneğin ilçede kaymakam, ilde vali) soruşturma izni verip vermemeye karar verir.

Soruşturma izni verilmemesi kararına karşı şikâyetçi ve Cumhuriyet başsavcılığı, izin verilmesi kararına karşı ise hakkında inceleme yapılan kamu görevlisi itiraz edebilir. Yetkili merci şikâyeti hiç işleme koymazsa, bu karara karşı da şikâyetçi itiraz edebilir. İtiraz, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde yapılır ve ilçe ile il düzeyindeki kararlar için bölge idare mahkemesi, merkezdeki kararlar için Danıştay tarafından incelenir. Bu süreyi kaçırmamak önemlidir; itiraz edilmeyen ret kararı kesinleşir.

Kamu görevlisinden şikâyet süreci

1. İşlemi ya da ihmali gösteren belgeler toplanmalıdır: başvuru dilekçesi, kurumun cevabı, tarih ve sayılar.
2. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına ya da ilgili kamu görevlisinin kurumuna yazılı olarak yapılır.
3. Şikâyet ön incelemeye gönderilir; bu aşamada ek delil sunulabilir.
4. Soruşturma izni verilmezse, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edilmelidir.
5. İşlemin iptali ya da zararın tazmini için ayrıca idari yargıda dava açmak gerekebilir; bu davaların süresi ceza şikâyetinden bağımsız işler.

Sıkça sorulan sorular

Belediye başvuruma cevap vermiyor. Görevi kötüye kullanma şikâyeti yapabilir miyim?
Başvuruların cevapsız bırakılması TCK m. 257/2 kapsamında değerlendirilebilir. Ancak idari yargıda iptal davası açma süresi ayrıca işler; başvurunuza 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 10).

Polis hakkında görevi kötüye kullanma şikâyeti nasıl yapılır?
Şikâyet doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına yapılabilir. Görev sırasında işlenen suçlarda kural olarak soruşturma izni gerekir. Kolluk görevlileri hakkındaki öldürme, kasten yaralama, işkence ve zor kullanma yetkisinin aşılması iddialarında ise soruşturmayı Cumhuriyet savcısı bizzat yürütür (CMK Ek m. 1). Bu konuyu “Polis Zor Kullanma Yetkisinin Aşılması” yazımızda anlattık.

Soruşturma izni verilmediyse başka ne yapabilirim?
On gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz da reddedilirse, idari işlemin iptali ve uğranılan zararın tazmini için idare mahkemesine başvurulabilir. Bu davaları “Tam Yargı Davası” ve “İptal Davası” yazılarımızda anlattık.

Görevi kötüye kullanmada uzlaşma var mı?
Hayır. Bu suç kamu görevine karşı işlendiği için uzlaştırma kapsamında değildir.

Sonuç

Görevi kötüye kullanma şikâyetlerinde dosyanın kaderini çoğu zaman soruşturma izni aşaması belirler. Ön inceleme sırasında sunulan belgeler ve izin verilmeme kararına karşı on gün içinde yapılan itiraz, şikâyetin mahkemeye ulaşıp ulaşmayacağını belirler.

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.