Av. Emrah Karatay
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün beş yıllık denetim süresi boyunca hukuki sonuç doğurmamasıdır. Denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer. Bu nedenle HAGB çoğu zaman sanığın lehine görülür. Ancak suçu işlemediğini düşünen sanık açısından durum farklıdır: HAGB kararı, yargılamanın sonunda sanığın suçu işlediğinin kabul edildiği anlamına gelir; beş yıl boyunca yeni bir kasıtlı suçta hüküm açıklanır, bu sürede ikinci bir HAGB de verilemez. Beraat bekleyen sanığın bu karara karşı başvuracağı yol istinaftır.
2024 yılında 7499 sayılı Kanunla HAGB kararlarına karşı itiraz yolu kaldırılmış ve istinaf yolu açılmıştır. 2026 yılında 7589 sayılı Kanunla CMK m. 231 yeniden düzenlenmiş, istinaf imkânı korunmuştur. Bu yazıda HAGB kararına karşı istinaf dilekçesinin nasıl yazılacağı açıklanmakta ve bir dilekçe örneği verilmektedir. Kurumun genel çerçevesi için “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Nedir?” yazımıza bakılabilir.
KISA CEVAP
- HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulur; itiraz yolu 7499 sayılı Kanunla kaldırılmıştır (CMK m. 231/12).
- Süre, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır; dilekçe hükmü veren mahkemeye verilir (CMK m. 273/1).
- Bölge adliye mahkemesi kararı usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden inceler.
- Sonucu 15.000 TL dâhil adli para cezası olan hükümler gibi CMK m. 272/3’te sayılan kararlar istinafa tabi değildir.
- Başvuru yalnız sanık lehine yapılmışsa yeni hüküm önceki cezadan daha ağır olamaz (CMK m. 283).
- Yargıtay veya bölge adliye mahkemesinin ilk derece sıfatıyla verdiği HAGB kararlarına karşı temyiz yolu açıktır.
Kanun metni
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231/12 (7589 sayılı Kanunla değişik)
“272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde hükümleri uygulanır. (…) İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir.”
HAGB kararına neden istinaf yoluna gidilir?
HAGB, sanığın mahkûm olmadığı ama beraat de etmediği bir ara sonuçtur. İstinaf başvurusunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Beraat beklentisi: Deliller sanığın suçu işlediğini göstermiyorsa, HAGB yerine beraat kararı verilmesi gerekir.
- Denetim süresinin riski: Beş yıllık denetim süresinde kasten işlenecek yeni bir suç, açıklanması geri bırakılan hükmün açıklanmasına yol açar (CMK m. 231/11).
- İkinci HAGB engeli: 7589 sayılı Kanunla eklenen kurala göre denetim süresi içinde kasıtlı bir suç nedeniyle yeniden HAGB kararı verilemez (m. 231/8).
- Yükümlülükler: Mahkeme denetim süresinin bir yılı aşmayan bölümünde eğitim programına devam, belirli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler koyabilir.
- Mesleki sonuçlar: Bazı meslek ve kamu görevi düzenlemelerinde HAGB kararının varlığı ayrıca değerlendirilir.
HAGB kararı bir mahkûmiyet hükmü olmadığından ertelenmiş cezadan farklıdır. Bu ayrım “HAGB ile Cezanın Ertelenmesi Arasındaki Farklar” yazımızda tablo hâlinde gösterilmiştir.
Süre ve başvuru yeri
İki haftalık süre
CMK m. 273/1 uyarınca istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır. Bu düzenleme de 7499 sayılı Kanunla getirilmiştir; artık süre kısa kararın açıklanmasından değil, gerekçeli kararın tebliğinden başlar. Tutuklu sanık dilekçesini ceza infaz kurumu müdürlüğüne verebilir (CMK m. 263).
Başvuru yeri
Dilekçe hükmü veren ilk derece mahkemesine verilir veya zabıt kâtibine beyanla tutanağa geçirilir. Mahkeme dosyayı bölge adliye mahkemesine gönderir.
İstinafa tabi olmayan kararlar
CMK m. 272/3’e göre hapis cezasından çevrilenler hariç, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adli para cezasına ilişkin hükümler ile kanunda kesin olduğu yazılı hükümler istinafa tabi değildir. HAGB kararı bu sınırdaki bir adli para cezasına ilişkinse istinaf yolu kapalıdır.
İstinaf dilekçesinde ileri sürülebilecek sebepler
Sanığın veya müdafiin istinaf dilekçesinde sebep göstermemesi incelemeye engel değildir (CMK m. 273/4). Ancak sebeplerin somut olarak yazılması, bölge adliye mahkemesinin dikkatini doğrudan dosyadaki eksikliklere çeker. Başlıca sebepler şunlardır:
Delil yetersizliği
Mahkûmiyet, şüpheden uzak ve kesin delillere dayanmalıdır. Yalnızca müştekinin soyut beyanına, çelişkili tanık ifadelerine veya teknik incelemesi yapılmamış görüntülere dayanılarak kurulan hüküm, “şüpheden sanık yararlanır” ilkesine aykırıdır.
Suçun unsurlarının oluşmaması
Fiil sabit olsa bile suçun manevi unsuru, örneğin kast bulunmayabilir; ya da fiil başka bir hukuki ilişkinin parçası olup hukuk uyuşmazlığı niteliğindedir. Bu durumda beraat kararı verilmesi gerekir.
Usule aykırılıklar
Savunma için verilen sürenin yetersizliği, ek savunma hakkı tanınmadan nitelendirmenin değiştirilmesi, sanık lehine delillerin toplanmaması veya hukuka aykırı elde edilen delillere dayanılması usul sebepleridir. Ek savunma hakkı “Ek Savunma Hakkı (CMK 226)” yazımızda anlatılmıştır.
Ceza ve yükümlülüklerin hatalı belirlenmesi
Beraat talebi yanında, temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi, haksız tahrik veya takdiri indirimin uygulanmaması ve denetim süresinde getirilen yükümlülüklerin ölçüsüzlüğü de ikinci derecede istinaf sebebi olarak yazılabilir.
HAGB kararına istinaf dilekçesi örneği
… BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ İLGİLİ CEZA DAİRESİNE
Gönderilmek Üzere
… ASLİYE CEZA MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
DOSYA NO: Esas 20…/… , Karar 20…/…
İSTİNAF EDEN (SANIK): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
MÜDAFİİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
KATILAN / MÜŞTEKİ: Ad Soyad
SUÇ: …
İSTİNAF EDİLEN KARAR: … Asliye Ceza Mahkemesinin …/…/… tarihli, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına dair kararı
TEBLİĞ TARİHİ: Gerekçeli karar sanığa …/…/… tarihinde tebliğ edilmiştir.
KONU: Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının kaldırılarak sanığın beraatine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Sanık hakkında … suçundan açılan kamu davasında Mahkeme, …/…/… tarihli kararıyla sanığı … ay hapis cezasına mahkûm etmiş ve hükmün açıklanmasını geri bırakmıştır. Sanık suçu işlemediğinden bu karar kabul edilemez.
2. Mahkûmiyete esas alınan tek delil, katılanın soruşturma ve kovuşturma aşamalarında birbiriyle çelişen beyanlarıdır. Katılan, soruşturmada olayın … saatinde yaşandığını söylemiş, duruşmada ise … saatini belirtmiştir. Olay yerinde bulunduğu ileri sürülen tanık …, sanığı tanımadığını ve olayı görmediğini beyan etmiştir.
3. Sanık, olay saatinde … adresinde bulunduğunu ileri sürmüş ve bunun ispatı için … işyerine ait kamera kayıtlarının ve HTS kayıtlarının getirtilmesini talep etmiştir. Mahkeme bu talepleri gerekçe göstermeden reddetmiş, böylece savunma hakkı kısıtlanmıştır.
4. Kararın gerekçesinde, sanığın savunmasının neden itibar görmediği ve çelişkili beyanlardan hangisinin neden esas alındığı tartışılmamıştır. Bu durum Anayasa m. 141 ve CMK m. 34, 230’a aykırıdır.
5. Şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince, sanığın beraatine karar verilmesi gerekirken HAGB kararı verilmesi hukuka aykırıdır.
6. Kabul anlamına gelmemek kaydıyla, temel cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak belirlenmesi için kararda yeterli gerekçe gösterilmemiştir.
HUKUKİ NEDENLER: Anayasa m. 36, 38, 141; AİHS m. 6; CMK m. 34, 217, 223, 230, 231, 272-280 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: İlk derece mahkemesi dosyası, duruşma tutanakları, toplanması talep edilen kamera ve HTS kayıtları.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve re’sen gözetilecek nedenlerle;
1. İstinaf başvurumuzun kabulü ile … Asliye Ceza Mahkemesinin …/…/… tarihli hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının KALDIRILMASINA,
2. Duruşma açılarak eksik delillerin toplanmasına ve sanığın BERAATİNE,
3. Olmadığı takdirde dosyanın eksikliklerin giderilmesi için ilk derece mahkemesine gönderilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
İstinaf Eden Sanık (veya Müdafii) Ad Soyad, imza
EKLER: Gerekçeli karar örneği, tebliğ belgesi, vekâletname örneği (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Her istinaf dilekçesi, gerekçeli karar ve duruşma tutanakları incelenerek yeniden yazılmalıdır.
Bölge adliye mahkemesinin verebileceği kararlar
Bölge adliye mahkemesi, istinaf başvurusunu dosya üzerinden veya duruşma açarak inceler. Verebileceği başlıca kararlar şunlardır:
- Esastan ret: İlk derece mahkemesinin kararı hukuka uygun bulunursa başvuru reddedilir; HAGB kararı ve beş yıllık denetim süresi devam eder.
- Kaldırma ve yeniden hüküm: Delil değerlendirmesinde hata görülürse ilk derece kararı kaldırılarak beraat kararı verilebilir.
- Geri gönderme: Usule ilişkin önemli eksiklikler varsa dosya ilk derece mahkemesine gönderilebilir.
İstinaf başvurusu yalnız sanık veya sanık lehine yapılmışsa, yeni hüküm önceki hükümle belirlenen cezadan daha ağır olamaz (CMK m. 283). Bu nedenle sanık, istinaf başvurusu yüzünden HAGB’yi kaybedip daha ağır bir cezayla karşılaşma riski taşımaz. Ancak Cumhuriyet savcısı veya katılan da istinaf yoluna başvurmuşsa bu güvence geçerli olmaz.
Örnek olay
B hakkında, komşusuyla yaşadığı tartışma sonrası basit kasten yaralama suçundan dava açılır. Mahkeme, B’yi beş ay hapis cezasına mahkûm eder ve hükmün açıklanmasını geri bırakır. B, olay günü başka bir şehirde olduğunu, komşusunun kendisini başka bir kişiyle karıştırdığını savunmuş, ancak bu savunmasını destekleyen otel kaydının getirtilmesi talebi reddedilmiştir.
B’nin müdafii, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf dilekçesi verir. Dilekçede otel kaydı ve otoyol geçiş bilgileri ile HTS kayıtlarının toplanmamasının savunma hakkını kısıtladığı, mağdurun teşhisinin tek başına yeterli olmadığı belirtilir. Bölge adliye mahkemesi duruşma açarak kayıtları getirtir ve B’nin olay saatinde başka bir ilde bulunduğunu tespit ederek ilk derece kararını kaldırır ve beraat kararı verir. B istinafa başvurmasaydı beş yıl boyunca denetim süresinde kalacak, bu sürede kasıtlı bir suçtan hakkında yeniden HAGB kararı verilemeyecekti.
Sık yapılan hatalar
- Eski düzenlemeye göre “itiraz” dilekçesi vermek; HAGB kararına karşı başvuru yolu istinaftır.
- Gerekçeli karar incelenmeden, hiçbir sebep göstermeyen kısa bir dilekçeyle yetinmek; sebep gösterilmemesi incelemeye engel olmasa da beraat için somut sebepler yazılmalıdır.
- Beraat yerine yalnızca cezanın indirilmesini istemek; sanığın amacı beraatse talep açık yazılmalıdır.
- Toplanmayan delilleri somut olarak göstermemek.
- Katılanın da istinafa başvurduğunu göz ardı etmek; bu durumda aleyhe sonuç ihtimali doğar.
Sıkça sorulan sorular
HAGB kararını kabul etmeyen sanık ne yapmalı?
CMK m. 231’in güncel metninde sanığın HAGB’yi kabul etmemesine ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Suçsuz olduğunu düşünen sanığın yolu, HAGB kararına karşı istinafa başvurmaktır.
İstinaf süresince denetim süresi işler mi?
HAGB kararı kesinleşmeden denetim süresi başlamaz. İstinaf başvurusu karar kesinleşinceye kadar denetim süresinin başlamasını erteler.
Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı temyiz yolu var mı?
CMK m. 231/12 uyarınca bölge adliye mahkemesinin verdiği kararlar hakkında m. 286 uygulanır. Temyiz, m. 286’da sayılan sınırlar içinde mümkündür; çoğu HAGB dosyasında bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.
HAGB kararı adli sicil kaydında görünür mü?
HAGB kararları ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir (CMK m. 231/13). Adli sicil kaydı konusu “Adli Sicil Silme Dilekçesi” sayfamızda ele alınmıştır.
Sonraki adım
Gerekçeli kararın tebliğ tarihi not edilmeli, karar ve duruşma tutanakları incelenerek beraat için öne sürülecek sebepler belirlenmeli ve iki haftalık süre dolmadan istinaf dilekçesi hükmü veren mahkemeye verilmelidir. Katılanın da istinafa başvurup başvurmadığı dosyadan takip edilmelidir.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 231, 263, 272-283, 286.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.