Av. Emrah Karatay
Sigortasız çalıştırılan veya SGK’ya eksik gün ve düşük ücretle bildirilen işçi, kaybettiği prim günlerini hizmet tespit davasıyla geri kazanabilir. Bu dava emeklilik için gereken prim gün sayısını, emeklilik tarihini ve bağlanacak aylığın tutarını doğrudan etkiler. Ancak hizmet tespit davası, diğer iş davalarından farklı kurallara tabidir. Süre hak düşürücüdür ve kesilmez; mahkeme kendiliğinden araştırma yapar; davaya SGK katılır ve deliller içinde resmî kayıtlar ile bordro tanıkları öne çıkar. Dava dilekçesinin çalışılan dönemi, iş yerini ve işverenle ilişkiyi açıkça göstermesi bu nedenle önemlidir.
Bu yazıda hizmet tespit dava dilekçesinin içeriği, hak düşürücü sürenin hesabı ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Davanın genel çerçevesi “Hizmet Tespit Davası” yazımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- SGK’ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmalar, 5510 sayılı Kanun m. 86/9 uyarınca açılan hizmet tespit davasıyla kayıtlara işletilir.
- Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Süre hak düşürücüdür; kesilmez, durmaz ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.
- İşverence SGK’ya işe giriş bildirgesi veya aylık prim belgesi verilmişse ya da çalışma denetim elemanınca tespit edilmişse beş yıllık süre aranmaz.
- Davalı işverendir; SGK davaya katılır. Görevli mahkeme iş mahkemesidir ve dava şartı arabuluculuk aranmaz.
- Mahkeme re’sen araştırma yapar; bordro tanıkları ve komşu iş yeri çalışanları en önemli delillerdir.
- Eksik bildirilen ücret, aynı davada prime esas kazancın tespiti talebiyle düzeltilebilir.
Yargıtay kararı
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, 17.05.2018, E. 2016/13420, K. 2018/4943
“Yasada yer alan 5 yıllık süre hak düşürücü olup mahkeme tarafından kendiliğinden nazara alınması gerektiği gibi davacının aynı işyerinde çalışmasını sürdürmesinin veya 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde tekrar aynı işyerine girerek çalışmasının, hak düşürücü sürenin işlemesine engel olmayacağı ve hak düşürücü sürenin, kesilmesi ve durmasının mümkün bulunmadığı hukuksal gerçeği de ortadadır.”
Dava açmadan önce yapılacak kontroller
Hizmet dökümünün incelenmesi
İlk adım, e-Devlet’ten alınan SGK hizmet dökümünün gerçek çalışma süresiyle karşılaştırılmasıdır. Hiç bildirilmeyen dönemler, işe giriş tarihinden önce çalışılan aylar, ara ara çıkış verilen dönemler ve ayda otuz günden az bildirilen aylar tek tek not edilmelidir. Prime esas kazancın asgari ücret düzeyinde gösterildiği, ancak gerçek ücretin daha yüksek olduğu dönemler de ayrıca belirlenmelidir.
Beş yıllık sürenin hesabı
Süre, çalışmanın geçtiği takvim yılının sonundan başlar. Örneğin Mart-Ekim 2022 arasındaki sigortasız çalışma için süre 31 Aralık 2022’de başlar ve 31 Aralık 2027’de dolar. Uzun süre sigortasız çalışan işçinin en eski yıllarını kaybetmemesi için davanın geciktirilmemesi gerekir. Aynı iş yerinde çalışmaya devam edilmesi veya iş yerine yeniden girilmesi süreyi durdurmaz.
Sürenin uygulanmadığı hâller
Yargıtay uygulamasına göre işveren, işe giriş bildirgesi veya aylık prim ve hizmet belgesi gibi yönetmelikte sayılan belgelerden birini SGK’ya vermişse Kurum çalışmadan haberdar olduğundan beş yıllık süre uygulanmaz. Çalışmanın SGK denetmeni veya müfettişi tarafından tespit edilmesi hâlinde de süre aranmaz. Örneğin işçi sigortalı olarak bildirilmiş, ancak bazı aylarda eksik gün gösterilmişse, bu eksik günler için açılacak davada beş yıllık süre çoğu durumda engel oluşturmaz. Dilekçede bu hâllerden birine dayanılıyorsa, ilgili belge açıkça gösterilmelidir.
Arabuluculuk
Hizmet tespit davası işçi ile işveren arasındaki bir alacak davası değildir; sigortalılık kaydının düzeltilmesine yöneliktir ve SGK’nın katılımıyla görülür. Bu nedenle dava şartı arabuluculuk kapsamında değildir ve doğrudan iş mahkemesinde açılır. Ancak aynı dönem için ücret, fazla mesai veya kıdem tazminatı da istenecekse, bu alacaklar için ayrıca arabulucuya başvurulmalıdır.
Dilekçenin bölümleri
Taraflar
Davacı sigortalı işçidir. Davalı işverendir. İş yeri devredilmişse veya işveren değişmişse, çalışılan dönemlere göre bütün işverenler davalı gösterilmelidir. SGK, kanun gereği davaya katılır; uygulamada dilekçede SGK da davalı olarak gösterilir ve mahkeme Kurumu fer’i müdahil olarak dinler. İşveren gerçek kişi olup ölmüşse mirasçıları davalı gösterilir.
Çalışmanın anlatımı
Dilekçede çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, iş yerinin unvanı ve adresi, SGK sicil numarası biliniyorsa sicil numarası, işçinin görevi, çalışma saatleri ve ücretin nasıl ödendiği anlatılmalıdır. Mahkeme, iş yerinin SGK’ya kayıtlı olup olmadığını, o dönemde hangi işçilerin bildirildiğini ve iş yerinin gerçekte faaliyette olup olmadığını araştırır. Bu nedenle iş yerinin konumu ve faaliyet konusu ne kadar ayrıntılı yazılırsa araştırma o kadar hızlanır.
Deliller
Hizmet tespit davasında en güçlü delil, aynı dönemde aynı iş yerinde çalışan ve SGK’ya bildirilmiş olan bordro tanıklarıdır. Bu tanıklar mahkemece SGK kayıtlarından resen belirlenir. Bunun yanında komşu iş yerlerinin sahipleri ve çalışanları da tanık olarak dinlenir. Davacının kendi gösterdiği tanıklar, ancak bu resmî kayıtlarla desteklendiğinde değer kazanır. İş yerine ait puantaj kayıtları, giriş kartı kayıtları, banka ödemeleri, kargo veya müşteri kayıtları, iş yazışmaları ve fotoğraflar da delil olarak sunulabilir.
Hizmet tespit dava dilekçesi örneği
… İŞ MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
(İş mahkemesi bulunmayan yerlerde: … ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE, İş Mahkemesi Sıfatıyla)
DAVACI: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)
Adres: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, … Barosu, Adres: …
DAVALILAR: 1. … Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. (Vergi No: …), Adres: …
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, … Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü, Adres: …
DAVA: Hizmet tespiti ve prime esas kazancın tespiti
DAVA DEĞERİ: Maktu
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, davalı şirkete ait … adresinde bulunan ve … sicil numarasıyla SGK’ya kayıtlı iş yerinde …/…/… ile …/…/… tarihleri arasında kesintisiz olarak … olarak çalışmıştır.
2. Davalı işveren, müvekkili ancak …/…/… tarihinde SGK’ya bildirmiştir. Müvekkilin …/…/… ile …/…/… arasındaki çalışması hiç bildirilmemiş; …/…/… ile …/…/… arasındaki dönemde ise her ay otuz gün çalışmasına rağmen aylık … gün bildirilmiştir.
3. Müvekkil, haftada altı gün, sabah … ile akşam … saatleri arasında çalışmıştır. Müvekkilin aylık net ücreti … TL olup ücretin … TL’lik kısmı banka hesabına, kalan kısmı elden ödenmiştir. Buna karşın SGK’ya asgari ücret üzerinden bildirim yapılmıştır.
4. Süre: Dava konusu çalışmaların geçtiği yılların sonundan itibaren beş yıllık hak düşürücü süre dolmamıştır. Ayrıca davalı işveren müvekkil hakkında …/…/… tarihinde işe giriş bildirgesi vermiş olduğundan, bu tarihten sonraki eksik bildirimler bakımından hak düşürücü süre uygulanmaz.
5. Müvekkilin çalışması, aynı dönemde iş yerinde çalışan ve SGK’ya bildirilen işçilerin beyanları, komşu iş yeri çalışanlarının beyanları ve iş yerine ait kayıtlarla ispat edilecektir.
DELİLLER: SGK hizmet dökümü ve iş yeri dosyası (celbi), iş yerinin dava konusu döneme ait dönem bordroları ve aylık prim hizmet belgeleri (celbi), banka hesap dökümleri, bordro tanıkları ve komşu iş yeri çalışanları (mahkemece SGK kayıtlarından belirlenecek), davacı tanıkları, iş yeri kayıtları, emsal ücret araştırması için … Odası yazısı, keşif, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
HUKUKİ NEDENLER: 5510 sayılı Kanun m. 4, 8, 86; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5; 6100 sayılı HMK ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Müvekkilin davalı işverene ait … sicil numaralı iş yerinde …/…/… ile …/…/… tarihleri arasında kesintisiz ve tam gün olarak sigortalı çalıştığının tespitine,
2. Müvekkilin …/…/… ile …/…/… arasındaki dönemde prime esas kazancının aylık brüt … TL olduğunun tespitine,
3. Tespit edilen sürelerin ve kazancın SGK kayıtlarına işlenmesine,
4. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı işverene yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı Vekili Av. Ad Soyad, imza
EKLER: 1. Vekaletname, 2. SGK hizmet dökümü, 3. Banka hesap dökümleri
Yargılama sürecinde dikkat edilecekler
Mahkeme, hizmet tespit davasında taraflarca ileri sürülmeyen olguları da araştırabilir. Bu kamu düzenine ilişkin bir davadır ve tarafların kabulü mahkemeyi bağlamaz. Örneğin işveren davayı kabul etse bile mahkeme, çalışmanın gerçekten yapıldığını resmî kayıtlar ve bordro tanıklarıyla doğrulamadan karar vermez. Bu kural, sahte sigortalılık yaratılmasını önlemek içindir.
Davacının, işverenle akrabalık ilişkisi bulunuyorsa mahkeme çalışmanın gerçek bir iş ilişkisine dayanıp dayanmadığını daha ayrıntılı inceler. Eş, çocuk veya kardeşin yanında çalışma iddialarında ücret ödemeleri ve bağımlılık ilişkisi somut delillerle gösterilmelidir.
Hizmet tespit davası sonunda verilen karar kesinleştiğinde SGK, tespit edilen süreleri sigortalının kayıtlarına işler ve işverenden ilgili primleri, gecikme zammı ve idari para cezalarıyla birlikte tahsil eder. İşçiden bu primler istenmez. Sigortasız işçi çalıştırmanın işveren bakımından sonuçları “Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası” yazımızda anlatılmıştır.
Örnek hesaplama
Ocak 2021’de işe başlayan, ancak SGK’ya Temmuz 2022’de bildirilen işçinin 2021 yılına ait çalışması için hak düşürücü süre 31 Aralık 2021’de başlar ve 31 Aralık 2026’da dolar. 2022’nin ilk altı ayı için ise süre 31 Aralık 2027’de dolar. Bu işçi davayı 2027 yılında açarsa, işe giriş bildirgesi verilmiş olsa bile bildirgeden önceki 2021 dönemi için talebi hak düşürücü süre nedeniyle reddedilebilir.
Sık yapılan hatalar
- Beş yıllık süreyi çalışmanın bittiği günden hesaplamak. Süre, her çalışma yılının sonundan ayrı ayrı başlar ve en eski yıllar önce düşer.
- Yalnızca kendi seçtiği tanıklara dayanmak ve bordro tanıklarının dinlenmesini istememek.
- İş yerinin adresini ve SGK sicil numarasını yazmamak.
- Devredilen iş yerinde önceki işvereni davalı göstermemek.
- Hizmet tespiti için arabulucuya başvurmayı beklemek. Bu dava arabuluculuk şartına tabi değildir.
- Prime esas kazancın tespiti talebini unutmak; eksik bildirilen ücret emeklilik aylığını doğrudan düşürür.
Sıkça sorulan sorular
Hizmet tespit davası ne kadar sürer?
Bordro tanıklarının ve komşu iş yeri çalışanlarının adreslerinin bulunması ve dinlenmesi zaman aldığından bu davalar diğer iş davalarına göre daha uzun sürebilir. Süre mahkemenin iş yüküne göre değişir.
Emekli olduktan sonra hizmet tespit davası açılabilir mi?
Beş yıllık süre içinde kalmak şartıyla açılabilir. Karar kesinleştikten sonra emeklilik aylığının yeniden hesaplanması için SGK’ya başvurulur.
İşveren iflas etmiş veya kapanmışsa dava açılabilir mi?
Açılabilir. Tüzel kişiliği sona ermiş şirketler bakımından ticaret sicilinden ihya istenmesi gerekebilir. Bu durumda dava stratejisi önceden belirlenmelidir.
Hizmet tespiti için yalnızca tanık yeterli midir?
Mahkeme, tanık beyanlarını resmî kayıtlar ve bordro tanıklarıyla destekli olarak değerlendirir. Yalnızca davacının yakınlarından oluşan tanık beyanları çoğu zaman yeterli görülmez.
Hizmet tespit davasında harç ne kadardır?
Dava maktu harca tabidir. Ayrıca tanık, bilirkişi ve tebligat giderleri için gider avansı yatırılır.
Sonraki adım
SGK hizmet dökümü alınmalı, sigortasız veya eksik bildirilen dönemler yıl yıl belirlenmeli ve en eski yılın beş yıllık süresi hesaplanmalıdır. Ardından iş yerinin bilgileri, çalışma dönemi ve tanıklar belirtilerek iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Aynı dönem için işçilik alacakları da istenecekse arabuluculuk başvurusu ayrıca yapılmalıdır; başvuru örneği “Arabuluculuk Başvuru Dilekçesi” yazımızdadır.
Mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 4, 8, 86; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 5; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.