İhtiyati Tedbir Talep Dilekçesi Örneği

Bir hukuk davası aylarca, bazen yıllarca sürer. Bu süre içinde dava konusu taşınmaz başkasına satılabilir, araç el değiştirebilir, şirket payı devredilebilir veya bir yapının yıkımı tamamlanabilir. Dava kazanıldığında hakkın elde edilmesi imkânsız hâle gelmişse, kazanılan hükmün pratik bir değeri kalmaz. İhtiyati tedbir, bu tehlikeye karşı dava sonuna kadar mevcut durumu koruyan geçici bir hukuki korumadır ve mahkemeden bir dilekçeyle istenir.

Bu yazıda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 389 ile 399 arasındaki hükümler çerçevesinde ihtiyati tedbir talep dilekçesi örneği, dilekçede gösterilmesi gerekenler ve tedbir kararından sonraki süreler açıklanmaktadır. Kurumun genel anlatımı “İhtiyati Tedbir (HMK 389)” yazımızdadır. Para alacakları için başvurulacak yol ihtiyati haciz olup “İhtiyati Haciz Talep Dilekçesi” sayfasında ayrıca anlatılmıştır.

Kanun metni

Hangi durumlarda ihtiyati tedbir istenir?

İhtiyati tedbir, uyuşmazlık konusu hak hakkında verilir. Tedbir istenebilmesi için bir uyuşmazlığın bulunması ve bu uyuşmazlığın konusu üzerinde bir tehlike doğması gerekir. Kanun iki tehlike türü sayar. Birincisi, mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşması veya tamamen imkânsız hâle gelmesidir. İkincisi, gecikme sebebiyle bir sakınca veya ciddi bir zarar doğması endişesidir (HMK m. 389/1).

Uygulamada sık görülen örnekler şunlardır:

• Tapu iptali ve tescil davasında taşınmazın üçüncü kişiye devrinin önlenmesi için tapu kaydına devir yasağı şerhi konulması.
• Muris muvazaası veya tasarrufun iptali davalarında dava konusu taşınmazın satışının durdurulması.
• Ortaklığın giderilmesi veya şirket uyuşmazlıklarında payların devrinin önlenmesi.
• Boşanma davasında mal rejiminden doğacak hakları korumak için eşin üzerindeki malvarlığına devir yasağı konulması.
• Komşuluk hukukuna aykırı bir inşaatın durdurulması veya bir yıkımın önlenmesi.
• Marka veya haksız rekabet davasında taklit ürünlerin satışının durdurulması.

Para alacağının güvence altına alınması ihtiyati tedbirle değil, İcra ve İflas Kanunu m. 257 ve devamındaki ihtiyati haciz yoluyla istenir. Mahkemeler, para alacağı için borçlunun mallarına “tedbir” konulması taleplerini bu nedenle reddeder.

Dilekçede gösterilmesi gerekenler

Tedbir sebebi

Dilekçede, hangi değişikliğin hakkın elde edilmesini zorlaştıracağı veya hangi gecikmenin ciddi zarar doğuracağı somut olarak anlatılmalıdır. “Davalı taşınmazı satabilir” gibi soyut bir ihtimal yeterli görülmeyebilir. Davalının taşınmazı satışa çıkardığını gösteren ilan, emlakçı yazışması, başka bir malını kısa süre önce devretmiş olması veya ihtarnameye verdiği cevap gibi somut belirtiler sunulmalıdır.

Tedbirin türü

Mahkeme, sakıncayı ortadan kaldıracak veya zararı engelleyecek her türlü tedbire karar verebilir (HMK m. 391/1). Bununla birlikte talep eden, istediği tedbiri açıkça göstermek zorundadır. Örneğin “… ili … ilçesi … ada … parsel sayılı taşınmazın tapu kaydına üçüncü kişilere devir ve temlikinin önlenmesi için ihtiyati tedbir şerhi konulması” şeklinde, neyin üzerinde ve hangi tedbirin istendiği tereddüde yer bırakmadan yazılmalıdır. Kararın uygulanabilmesi için taşınmaz, araç veya pay bilgilerinin eksiksiz verilmesi gerekir.

Yaklaşık ispat

İhtiyati tedbir aşamasında mahkeme, davanın esasını tam olarak incelemez. Talep edenin haklılığının yaklaşık olarak ispat edilmesi yeterlidir. Bu, hakkın varlığının kuvvetle muhtemel göründüğü anlamına gelir. Sözleşme, tapu kaydı, yazışmalar, fotoğraflar ve ihtarnameler gibi belgeler dilekçeye eklenmelidir. Belgesiz, yalnızca anlatıma dayanan talepler çoğunlukla reddedilir.

Teminat

İhtiyati tedbir talep eden, haksız çıktığı takdirde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayacağı muhtemel zararlara karşılık teminat göstermek zorundadır (HMK m. 392/1). Teminatın türü ve miktarı mahkemece belirlenir; nakit, banka teminat mektubu veya mahkemenin kabul edeceği başka bir güvence olabilir. Talep resmî belgeye veya başka bir kesin delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme, gerekçesini açıkça belirterek teminat alınmamasına karar verebilir. Adli yardımdan yararlanan kişiden teminat istenmez. Teminatsız tedbir istenecekse bunun gerekçesi dilekçede ayrıca yazılmalıdır.

Teminat, asıl davaya ilişkin hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir ay içinde tazminat davası açılmazsa iade edilir (HMK m. 392/2).

İhtiyati tedbir talep dilekçesi örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, dava açılmadan önce taşınmaz üzerinde devir yasağı istenmesi için hazırlanmıştır. Tedbir türü (inşaatın durdurulması, pay devrinin önlenmesi, yediemine teslim vb.) ve tedbir sebebi somut olaya göre yeniden yazılmalıdır.

Karardan sonra işleyen süreler

Bir haftalık uygulama süresi

İhtiyati tedbir kararının uygulanması, kararın tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmek zorundadır. Aksi hâlde kanuni süre içinde dava açılmış olsa dahi tedbir kararı kendiliğinden kalkar (HMK m. 393/1). Uygulama, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki veya tedbir konusu malın bulunduğu yerdeki icra dairesinden istenir. Tapu şerhi gibi tedbirlerde mahkeme kararında yazı işleri müdürünü de görevlendirebilir; bu durumda müzekkerenin tapuya gönderildiği takip edilmelidir.

Dava öncesi tedbirde iki haftalık dava açma süresi

Tedbir kararı dava açılmadan önce verilmişse, tedbir talep eden, kararın uygulanmasını talep ettiği tarihten itibaren iki hafta içinde esas davayı açmak ve dava açtığına ilişkin belgeyi kararı uygulayan memura ibrazla dosyaya koydurtmak zorundadır. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar (HMK m. 397/1). Bu süre kaçırıldığında tedbir düşer ve karşı taraf haksız tedbir nedeniyle tazminat isteyebilir.

Karşı tarafın itirazı ve tedbire aykırılık

Karşı taraf dinlenmeden verilen tedbire, karşı taraf uygulama sırasında hazırsa uygulamadan, hazır değilse uygulama tutanağının tebliğinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz tedbirin şartlarına, mahkemenin yetkisine ve teminata ilişkin olabilir (HMK m. 394/2). Menfaati ihlal edilen üçüncü kişiler de tedbiri öğrenmelerinden itibaren bir hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz kural olarak tedbiri durdurmaz. Talebin reddi kararına karşı ve yüzüne karşı aleyhine tedbir kararı verilen taraf için kanun yolu açıktır; bu başvurular öncelikle incelenir ve kesin olarak karara bağlanır (HMK m. 391/3).

Aleyhine tedbir verilen kişi mahkemece kabul edilecek teminatı gösterirse tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması istenebilir (HMK m. 395). Durum ve koşulların değişmesi hâlinde de tedbir teminat aranmaksızın değiştirilebilir veya kaldırılabilir (HMK m. 396). Tedbir kararına aykırı davranan kişi, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyet edilmesi üzerine altı aya kadar disiplin hapsi ile cezalandırılır (HMK m. 398).

Haksız tedbir sorumluluğu

Lehine tedbir kararı verilen taraf, talep anında haksız olduğu anlaşılırsa veya tedbir kendiliğinden kalkar ya da itiraz üzerine kaldırılırsa, haksız tedbir nedeniyle karşı tarafın uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür (HMK m. 399/1). Tazminat davası, esas hakkındaki davanın karara bağlandığı mahkemede açılır ve hükmün kesinleşmesinden veya tedbirin kalkmasından itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu sorumluluk, tedbir talebinin gerçekten gerekli olduğu durumlarda yapılması gerektiğini gösterir.

Sık yapılan hatalar

• Para alacağı için ihtiyati haciz yerine ihtiyati tedbir istemek.
• Tedbir sebebini somut belirtilerle desteklemeden soyut ihtimallerle yetinmek.
• Taşınmaz, araç veya pay bilgilerini eksik vermek ve kararın uygulanamaması.
• Kararın uygulanmasını bir hafta içinde istememek.
• Dava öncesi tedbirde iki hafta içinde esas davayı açmamak veya dava açıldığını icra dosyasına bildirmemek.
• Teminatı yatırmamak; teminat yatırılmadan karar uygulanmaz.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Tedbir isteyecek kişi önce talebin para alacağına mı yoksa belirli bir mal veya hakka mı ilişkin olduğunu belirlemeli, tehlikeyi gösteren somut belgeleri ve tapu, araç veya pay bilgilerini toplamalıdır. Dilekçe yukarıdaki örneğe göre hazırlandıktan sonra karar verilirse bir hafta içinde uygulama istenmeli, dava öncesi tedbirde iki haftalık dava açma süresi takvime işlenmelidir.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 316, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 396, 397, 398, 399.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.