Kasten Öldürme Davasında Savunma Dilekçesi: Aşamalar ve İçerik

Kasten öldürme, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) en ağır yaptırımlara bağlanan suçlardan biridir. Temel hâli müebbet hapis cezasını, nitelikli hâlleri ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirir (TCK m. 81, 82). Bu nedenle savunmanın her aşamada eksiksiz ve zamanında yapılması gerekir.

Ceza yargılamasında savunma esas olarak duruşmada sözlü yapılır. Yazılı savunma dilekçesi sözlü savunmanın yerini almaz; onu belgeler, delil taleplerini kayda geçirir ve kanun yolu incelemesinde hangi itirazın ne zaman ileri sürüldüğünü gösterir. Bu yazı, kasten öldürme dosyasında savunmanın hangi aşamada, hangi sürede ve hangi içerikle yazılı hâle getirileceğini anlatır. Suçun unsurları, kast türleri, haksız tahrik ve meşru savunma gibi maddi hukuk konuları ayrı yazılarda incelenmiştir.

Zorunlu müdafilik

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 150/3 uyarınca alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan yapılan soruşturma ve kovuşturmada, müdafii bulunmayan şüpheli veya sanığa istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m. 150/2). Müdafi, şüpheli veya sanığın savunmasını yapan avukattır. Kasten öldürme suçunun cezası müebbet hapis olduğundan, kişi kendi müdafiini seçmemişse baro tarafından müdafi görevlendirilmesi zorunludur.

Kasten öldürme davalarında görevli mahkeme ağır ceza mahkemesidir. Kasten öldürmeye teşebbüs iddiasıyla açılan davalar da ağır ceza mahkemesinde görülür.

Soruşturma evresinde yazılı savunma

Şüphelinin ilk savunması kolluk, Cumhuriyet savcısı veya sulh ceza hâkimi önünde verilen ifade ya da sorgudur. Şüpheli, CMK m. 147 uyarınca susma hakkına sahiptir ve bu hak kullanıldığında aleyhe yorum yapılamaz.

Bu evrede yazılı bir beyan dilekçesi Cumhuriyet başsavcılığına şu amaçlarla sunulabilir:

• Olay yeri kamera kayıtlarının, baz istasyonu (HTS) kayıtlarının ve benzeri kendiliğinden silinebilecek delillerin korunması ve dosyaya getirilmesi,
• Lehe tanıkların dinlenmesi,
• Olay yeri incelemesi, balistik inceleme veya otopsi raporuna ilişkin eksikliklerin giderilmesi.

Kamera ve iletişim kayıtları belirli süreler sonunda silindiğinden bu talepler soruşturmanın başında yapılmalıdır. Soruşturmada ileri sürülmeyen delil talebi kovuşturmada da yapılabilir; ancak delil o tarihe kadar ortadan kalkmış olabilir.

Kovuşturma evresinde savunma

İddianamenin tebliği ve delil toplanması istemi

İddianame kabul edildikten sonra çağrı kâğıdıyla birlikte sanığa tebliğ edilir (CMK m. 176/1). Çağrı kâğıdının tebliği ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunmalıdır (CMK m. 176/4). Tutuklu sanıktan, duruşmada kendisini savunmak için bir istemde bulunup bulunmayacağı ayrıca sorulur (CMK m. 176/3).

Sanık tanık veya bilirkişinin çağrılmasını ya da savunma delillerinin toplanmasını istiyorsa, delillerin hangi olaylara ilişkin olduğunu göstererek dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir.

Talep reddedilirse sanık, gösterdiği tanığı veya uzman kişiyi duruşmaya kendisi getirebilir; bu kişiler duruşmada dinlenir. Davayı uzatmak amacıyla yapılan talepler ise reddedilir (CMK m. 178).

Kasten öldürme dosyalarında sık başvurulan savunma delilleri şunlardır:

• Adli Tıp Kurumundan ek veya yeni rapor, özellikle yaraların sayısı, yeri ve atış mesafesi gibi kastın belirlenmesinde kullanılan hususlarda,
• Olay yerinde keşif,
• Kamera kayıtlarının bilirkişiye incelettirilmesi,
• Sanığın akıl sağlığına ilişkin sağlık kurulu raporu,
• Olaydan önceki husumet veya tahrik iddiasını destekleyen tanıklar ve yazışmalar.

Sorgu ve sözlü savunma

Duruşmada iddianamedeki eylemler, deliller ve hukuki nitelendirme anlatıldıktan sonra sanığa hakları bildirilir; sanık açıklamada bulunmaya hazır olduğunu söylerse sorgusu yapılır (CMK m. 191/3). Sanık sözlü savunmasına ek olarak hazırladığı yazılı savunmayı da sunabilir ve yazılı metin tutanağa eklenir. Hâkim kararını yalnızca duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabildiğinden (CMK m. 217/1), dilekçedeki önemli hususların duruşmada sözlü olarak da dile getirilmesi gerekir.

Delillere karşı beyan

Delillerin ortaya konulması sırasında her delil hakkında beyanda bulunulabilir. Kanuna aykırı olarak elde edilmiş delilin reddi istenebilir (CMK m. 206/2-a). Yüklenen suç yalnızca hukuka uygun biçimde elde edilmiş delillerle ispat edilebilir (CMK m. 217/2). Usulsüz arama, hâkim kararı olmadan yapılan iletişim tespiti veya müdafi bulunmadan alınan kolluk ifadesi gibi itirazlar bu aşamada açıkça ileri sürülmelidir.

Esas hakkındaki mütalaaya karşı savunma

Delillerin tartışılmasından sonra Cumhuriyet savcısı esas hakkındaki mütalaasını, yani sanığın hangi suçtan ve hangi maddeler uyarınca cezalandırılması ya da beraati gerektiğine ilişkin görüşünü bildirir. Söz sırası katılana veya vekiline, Cumhuriyet savcısına, sanığa ve müdafiine verilir; taraflar birbirlerinin açıklamalarına cevap verebilir (CMK m. 216/1-2). Hükümden önce son söz, hazır bulunan sanığa verilir (CMK m. 216/3).

Uygulamada, özellikle ağır cezalık dosyalarda müdafi mütalaaya karşı yazılı savunma hazırlamak için süre isteyebilir ve mahkemeler genellikle bu süreyi verir. Mütalaaya karşı esas savunma dilekçesi, kasten öldürme dosyasında savunmanın en kapsamlı belgesidir.

Savunma dilekçesinin içeriği

Esas hakkında savunma dilekçesi genellikle şu bölümlerden oluşur:

1. Başlık ve kimlik bilgileri. Mahkeme, esas numarası, sanık ve müdafi bilgileri, konu.
2. Usule ilişkin itirazlar. Hukuka aykırı deliller, eksik kalan delil talepleri ve savunma hakkını kısıtlayan işlemler.
3. Olayın oluşu. Dosyadaki delillerle desteklenen olay anlatımı. Her iddia, dosyadaki belgeye veya tutanak sayfasına atıf yapılarak gösterilir.
4. Delillerin değerlendirilmesi. Tanık beyanları arasındaki çelişkiler, adli tıp ve balistik raporların içeriği, kamera görüntülerinin olay akışıyla uyumu.
5. Hukuki değerlendirme. Suç vasfına itiraz, yani eylemin kasten öldürme yerine kasten yaralama, ölüme neden olan yaralama (TCK m. 87/4) veya taksirle öldürme (TCK m. 85) oluşturup oluşturmadığı; doğrudan kast yerine olası kast (TCK m. 21/2) bulunup bulunmadığı; iddia edilen nitelikli hâlin (TCK m. 82) unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği; meşru savunma (TCK m. 25), haksız tahrik (TCK m. 29) ve takdiri indirim (TCK m. 62) şartlarının varlığı.
6. Sonuç ve istem. Birinci olarak beraat, bunun kabul edilmemesi hâlinde sırasıyla suç vasfının değiştirilmesi ve lehe hükümlerin uygulanması talepleri.

İstemlerin kademeli yazılması, birincil talep reddedildiğinde mahkemenin ikincil talepleri de gerekçesinde tartışmasını sağlar. Gerekçede tartışılmayan bir savunma, kanun yolu incelemesinde eksik gerekçe itirazına dayanak oluşturur.

Bazı savunmalar birbiriyle çelişir görünebilir. Örneğin fiilin sanık tarafından işlenmediği savunması ile meşru savunma iddiası aynı olay anlatımına dayanamaz. Bu durumda dilekçede ikincil istemin, birincil savunmanın kabul edilmemesi ihtimaline göre ileri sürüldüğü açıkça belirtilmeli ve sanığın beyanlarıyla tutarlılığı gözetilmelidir.

Suç vasfı değiştiğinde ek savunma

Yargıtay bu kuralı, değişiklik sanığın lehine olsa bile uygular. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, kasten öldürmeye teşebbüsten dava açılan ve Cumhuriyet savcısının silahla yaralamadan mütalaa verdiği bir dosyada, ek savunma alınmadan kasten yaralamadan hüküm kurulmasını savunma hakkının kısıtlanması saymış ve hükmü bozmuştur (Yargıtay 1. CD, E. 2019/1635, K. 2019/3577, T. 02/07/2019).

Aynı Daire, iddianamede gösterilen TCK m. 83/3’ün uygulanmama ihtimali bulunan bir dosyada da sanığın usulüne uygun ek savunması alınmadan nitelikli kasten öldürmeden hüküm kurulmasını bozma nedeni yapmıştır (Yargıtay 1. CD, E. 2019/3947, K. 2020/422, T. 11/02/2020). Bu nedenle mütalaada iddianameden farklı bir nitelendirme veya yeni bir nitelikli hâl ileri sürüldüğünde, müdafi ek savunma için süre istemelidir.

Hükümden sonra: istinaf ve temyiz

Hükme karşı istinaf, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m. 273/1). On beş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince resen incelenir (CMK m. 272/1). Resen inceleme olsa da sanık ve müdafii, ilk derece mahkemesinde tartışılmayan itirazlarını istinaf dilekçesiyle ileri sürer. Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz isteminin süresi de gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m. 291/1).

Sıkça Sorulan Sorular

Savunma dilekçesi verilmezse sanık savunmasız mı kalır?

Hayır. Sözlü savunma esastır ve tutanağa geçer. Yazılı dilekçe zorunlu değildir; ancak ayrıntılı delil değerlendirmesinin ve kademeli istemlerin kayda geçirilmesini sağlar.

Mütalaaya karşı savunma için süre istenebilir mi?

İstenebilir. Mahkeme, dosyanın kapsamını ve mütalaanın içeriğini gözeterek süre verir. Mütalaada suç vasfı veya ceza artırımı bakımından yeni bir husus varsa CMK m. 226/3 uyarınca istem üzerine ek savunma için süre verilir.

Sanık, müdafiin dilekçesinden ayrı bir savunma yapabilir mi?

Yapabilir. Sanığın kendi savunması ile müdafiin savunması birbirinden bağımsızdır ve son söz her durumda sanığa verilir.

Savunma delil talebi reddedilirse ne yapılır?

CMK m. 178 uyarınca tanık veya uzman kişi duruşmaya getirilebilir. Ret kararı ve gerekçesi tutanağa geçirilir; talebin haksız reddi istinaf dilekçesinde savunma hakkının kısıtlanması olarak ileri sürülebilir.

Sonuç

Kasten öldürme davasında yazılı savunma şu sırayı izler: soruşturmada delillerin korunması, duruşma gününden en az beş gün önce delil toplanması istemi, mütalaaya karşı esas savunma, gerektiğinde ek savunma ve hükümden sonra iki hafta içinde istinaf. Bir aşamada ileri sürülmeyen talep, sonraki aşamada telafisi güç bir eksiğe dönüşebilir. Somut dosyaya ilişkin değerlendirme için büromuzla iletişime geçilebilir.

Kanunların güncel metni: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr).

İlgili yazılar: Kasten Öldürme Suçu (TCK 81): Unsurlar, Ceza ve Yargılama, İhmali Davranışla Kasten Öldürme (TCK 83): Şartlar ve Ceza

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.