Ceza hukukunda kural, suçların re’sen, yani kimsenin şikâyetine gerek olmaksızın soruşturulmasıdır. Cumhuriyet savcısı bir suçu öğrendiğinde mağdurun isteğinden bağımsız olarak soruşturma başlatır. Kanun koyucu ise bazı suçlarda, korunan menfaatin ağırlıklı olarak kişisel olması nedeniyle, soruşturma ve kovuşturmanın yapılmasını mağdurun veya suçtan zarar görenin şikâyetine bağlamıştır.
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı; şikâyet süresi, şikâyetten vazgeçmenin davayı düşürüp düşürmeyeceği ve uzlaştırma gibi konularda belirleyicidir. Bu yazıda Türk Ceza Kanunu (TCK) ve başlıca özel kanunlarda şikâyete bağlı suçların güncel listesi ile aynı suçun hangi hâllerde şikâyete bağlı olmaktan çıktığı ele alınmaktadır. Şikâyet ve uzlaştırma kurumlarının genel işleyişi ayrı yazılarda incelenmiştir. Liste, 7593 sayılı Kanun’la 8/8/2026 tarihinde yapılan değişiklikler dâhil güncel TCK metnine göre hazırlanmıştır.
KISA CEVAP
- Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılır; hakarette bu süre fiilden itibaren her hâlde iki yılı geçemez (TCK m. 73/1-2).
- Basit kasten yaralama, malvarlığına yönelik tehdit, konut dokunulmazlığının ihlali, ısrarlı takip, hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal ve mala zarar vermenin temel hâli şikâyete bağlıdır.
- Eşe, kardeşe veya silahla işlenen yaralama gibi nitelikli hâllerde şikâyet aranmaz ve vazgeçme davayı düşürmez (TCK m. 86/3).
- Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret ile hayata veya vücut dokunulmazlığına yönelik tehdit re’sen soruşturulur (TCK m. 131/1, 106/1).
- Şikâyetten vazgeçme kural olarak davayı düşürür, ancak kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m. 73/4, 73/6).
- İcra ve İflas Kanunu’ndaki suçlarda şikâyet süresi üç ay, her hâlde bir yıldır (İİK m. 347).
Şikâyete bağlılığın sonuçları
TCK m. 73, şikâyete bağlı suçlara ilişkin ortak kuralları düzenler:
- Süre: Şikâyet, fiili ve failin kim olduğunu öğrenme tarihinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır; bu süre zamanaşımını geçemez (m. 73/1-2).
- Hakarete özel sınır: 7531 sayılı Kanun’la 2024 yılında eklenen kurala göre şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (m. 73/2). Örneğin Ocak 2026’da yapılan hakaret içerikli bir paylaşımı Şubat 2028’de öğrenen kişi, altı aylık süre henüz dolmamış olsa bile artık şikâyette bulunamaz.
- Vazgeçme: Kanunda aksi yazılı olmadıkça şikâyetten vazgeçme davayı düşürür (m. 73/4). Vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez (m. 73/6). Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme ise cezanın infazına engel olmaz.
- Süresinde şikâyet yoksa: Soruşturma ve kovuşturma yapılamaz; savcı kovuşturmaya yer olmadığına, mahkeme düşme kararı verir.
Şikâyet şartının gerçekleşip gerçekleşmediği, her aşamada re’sen gözetilir.
Şikâyet hakkı, suçun mağduruna ve suçtan zarar görene aittir. Bu hakka sahip birden fazla kişi varsa, birinin altı aylık süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez (m. 73/3). Mağdur çocuksa veya kısıtlıysa şikâyet hakkı kanuni temsilcisi tarafından da kullanılabilir.
Vazgeçmenin kapsamı da kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Suçu birlikte işleyen faillerden biri hakkındaki vazgeçme, diğerlerini de kapsar (m. 73/5). Vazgeçme sırasında şahsi haklardan da vazgeçildiği açıkça belirtilmişse, aynı olay nedeniyle hukuk mahkemesinde tazminat davası açılamaz (m. 73/7). Bu nedenle uzlaşma veya barışma görüşmeleri sırasında vazgeçme beyanının kapsamının dikkatle belirlenmesi, sonradan doğabilecek tazminat haklarının korunması bakımından önem taşır.
Türk Ceza Kanunu’nda şikâyete bağlı suçlar
Hayata ve vücut dokunulmazlığına karşı suçlar
| Suç | TCK maddesi | Not |
|---|---|---|
| Basit kasten yaralama (basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen) | 86/2 | 86/3’teki hâllerde şikâyet aranmaz |
| Taksirle yaralama | 89/5 | Bilinçli taksirle işlenirse, 89/1 kapsamı hariç, şikâyet aranmaz |
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar
| Suç | TCK maddesi | Not |
|---|---|---|
| Cinsel saldırı (temel hâl) | 102/1 | Mağdurun şikâyeti üzerine |
| Nitelikli cinsel saldırının eşe karşı işlenmesi | 102/2 | Yalnızca eşe karşı hâlde şikâyete bağlı |
| Sarkıntılık düzeyinde çocuğun cinsel istismarı, failin çocuk olması hâlinde | 103/1 | Mağdurun, velisinin veya vasisinin şikâyeti |
| Reşit olmayanla cinsel ilişki | 104/1 | 104/2-3 hâlleri hariç |
| Cinsel taciz (temel hâl) | 105/1 | 105/2’deki nitelikli hâller ayrıca değerlendirilmelidir |
Hürriyete karşı suçlar
| Suç | TCK maddesi | Not |
|---|---|---|
| Malvarlığına yönelik tehdit | 106/1, ikinci cümle | Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit şikâyete bağlı değildir |
| Konut dokunulmazlığının ihlali | 116/1 | |
| İşyeri dokunulmazlığının ihlali | 116/2 | |
| Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma | 123 | |
| Israrlı takip | 123/A | 2022’de eklenen suç; nitelikli hâlleri dâhil şikâyete bağlıdır (m. 123/A-3) |
Şerefe karşı suçlar
| Suç | TCK maddesi | Not |
|---|---|---|
| Hakaret | 125, 131 | Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret hariç; iki yıllık üst süre sınırı |
Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar
TCK m. 139’a göre bu bölümdeki suçlar, kişisel verilerin kaydedilmesi (m. 135), verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme (m. 136) ve verileri yok etmeme (m. 138) hariç, şikâyete bağlıdır. Buna göre şikâyete bağlı olanlar şunlardır:
- Haberleşmenin gizliliğini ihlal (m. 132),
- Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (m. 133),
- Özel hayatın gizliliğini ihlal (m. 134).
Malvarlığına karşı suçlar
| Suç | TCK maddesi |
|---|---|
| Paydaş veya alacak tahsili amacıyla hırsızlık | 144 |
| Malın geçici kullanılması amacıyla hırsızlık | 146 |
| Mala zarar verme (temel hâl) | 151/1 |
| Hakkı olmayan yere tecavüz | 154/1 |
| Güveni kötüye kullanma (temel hâl) | 155/1 |
| Bedelsiz senedi kullanma | 156 |
| Alacak tahsili amacıyla dolandırıcılık | 159 |
| Kaybedilmiş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf | 160 |
| Belirli akrabalar arasında işlenen malvarlığı suçları | 167/2 |
Diğer suçlar
| Suç | TCK maddesi |
|---|---|
| Açığa imzanın kötüye kullanılması | 209/1 |
| Aile hukukundan doğan bakım yükümlülüğünü ihlal | 233/1 |
| Evi terk eden çocuğu haber vermeksizin yanında tutma | 234/3 |
| Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrını açıklama | 239/1 |
Aynı suçun şikâyete bağlı olmaktan çıktığı hâller
Listedeki birçok suç, yalnızca temel hâliyle şikâyete bağlıdır. Nitelikli hâller gerçekleştiğinde şikâyet şartı ortadan kalkar ve şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez. Uygulamada en sık hata bu noktada yapılmaktadır.
Kasten yaralama. Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama kural olarak şikâyete bağlıdır. Ancak yaralama üstsoya, altsoya, eşe, boşandığı eşe veya kardeşe karşı, kendini savunamayacak kişiye karşı, kamu görevi nedeniyle, kamu görevlisinin nüfuzu kötüye kullanılarak, silahla veya canavarca hisle işlenirse şikâyet aranmaz (TCK m. 86/3). Yargıtay 3. Ceza Dairesi, eşine karşı basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralama eylemi nedeniyle açılan davada, mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi üzerine verilen düşme kararını, eşe karşı kasten yaralamanın şikâyete tabi olmadığı gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 3. CD, E. 2019/11354, K. 2019/20041, T. 06/11/2019).
Konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme. Bu suçlar hırsızlık amacıyla işlenmişse şikâyet aranmaz (TCK m. 142/4). Konut dokunulmazlığının silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte veya tanınmayacak hâle gelinerek ihlali gibi nitelikli hâlleri de (m. 119) ayrıca değerlendirilmelidir. Mala zarar vermenin nitelikli hâlleri (m. 152) şikâyete bağlı değildir.
Hakaret. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret şikâyete bağlı değildir (m. 131/1).
Tehdit. Yalnızca malvarlığına yönelik veya “sair bir kötülük” içeren basit tehdit şikâyete bağlıdır; hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa yönelik tehdit re’sen soruşturulur (m. 106/1).
Özel kanunlarda şikâyete bağlı suçlar
TCK dışındaki kanunlarda da şikâyete bağlı suçlar bulunmaktadır. Başlıcaları şunlardır:
- Karşılıksız çek: Kanuni ibraz süresi içinde ibrazında “karşılıksızdır” işlemine sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine adli para cezasına hükmolunur (5941 sayılı Çek Kanunu m. 5/1).
- İcra ve İflas Kanunu’ndaki suçlar: İcra İflas Kanunu’nun “Ceza Hükümleri” babında yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (2004 sayılı İİK m. 347). Bu suçlarda yetkili mahkeme, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra ceza mahkemesidir.
Özel kanunlardaki şikâyet süreleri TCK’daki altı aylık süreden farklı olabileceğinden, her somut olayda ilgili kanunun kontrol edilmesi gerekir.
Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?
Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı olarak ya da tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir (CMK m. 158). Şikâyet için harç veya masraf ödenmez. İcra suçlarında ise başvuru doğrudan icra ceza mahkemesine yapılır.
Şikâyetin süresinde yapıldığının ispatı bakımından başvuru tarihinin belgelenmesi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihin de dilekçede açıkça belirtilmesi önemlidir. Dilekçede ayrıca olayın yeri ve zamanı, failin bilinen kimlik veya iletişim bilgileri, tanıkların adları ile varsa sağlık raporu, fotoğraf, mesaj veya kamera kaydı gibi deliller gösterilmelidir. Şikâyetçinin, failin cezalandırılmasını istediğini açıkça ifade etmesi gerekir; yalnızca olayın bildirilmesi, bazı durumlarda şikâyet iradesinin varlığı konusunda tartışmaya yol açabilir. Kolluğa yapılan sözlü başvurularda bu iradenin tutanağa geçirildiğinin kontrol edilmesi yararlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Şikâyetten vazgeçen kişi tekrar şikâyetçi olabilir mi?
Hayır. Şikâyetten vazgeçme kesin sonuç doğurur; aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz.
Şikâyete bağlı suçlarda savcı kendiliğinden soruşturma başlatabilir mi?
Şikâyet, bu suçlarda soruşturma şartıdır. Süresinde şikâyet yapılmamışsa soruşturma yürütülemez ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Suçun nitelikli hâlinin bulunup bulunmadığı ise savcılıkça ayrıca araştırılır; nitelikli hâl varsa şikâyet aranmaz.
Şikâyete bağlı her suç uzlaştırmaya tabi midir?
Kural olarak şikâyete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-a). Ancak şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, ısrarlı takip ve hakaret suçlarında uzlaştırma yoluna gidilemez (CMK m. 253/3). Ayrıntılar uzlaştırmaya ilişkin yazıda ele alınmıştır.
Altı aylık süre ne zaman başlar?
Fiilin ve failin kim olduğunun öğrenildiği tarihten başlar. Fail bilinmiyorsa süre işlemeye başlamaz; ancak hakarette fiilden itibaren iki yıl ve her suçta zamanaşımı üst sınırdır.
Sonuç
Şikâyete bağlı suçlar, ceza hukukunda istisnai bir kategori oluşturur ve büyük ölçüde suçların temel hâlleriyle sınırlıdır. Aynı fiilin nitelikli hâli, şikâyet şartını ortadan kaldırabilir; bu durumda şikâyetten vazgeçme davayı sona erdirmez. Altı aylık genel süre, hakarette iki yıllık üst sınır ve özel kanunlardaki farklı süreler gözetilmeden yapılan başvurular hak kaybına yol açabilir. Somut olaylarda suçun niteliğinin ve sürelerin belirlenmesi için büromuzdan bilgi alınabilir.
İlgili yazılar: Önödemeye Tabi Suçlar (TCK 75): Hesaplama, Süre ve Hakaret
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 5941 sayılı Çek Kanunu.
Bu yazı, 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.