Av. Emrah Karatay
Ceza soruşturmasında veya kovuşturmasında şikâyetçi, sonradan taraflar arasında anlaşma sağlanması, zararın giderilmesi ya da başka nedenlerle şikâyetini geri almak isteyebilir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 73, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda suçtan zarar görenin vazgeçmesinin davayı düşüreceğini öngörür. Ancak her suçta şikâyetten vazgeçmek sonuç doğurmaz; kasten öldürme, nitelikli yağma, uyuşturucu ticareti gibi re’sen soruşturulan suçlarda şikâyetçinin vazgeçmesi soruşturmayı veya davayı sona erdirmez.
Bu yazıda şikâyetten vazgeçme dilekçesinin hangi suçlarda ve hangi aşamada sonuç doğurduğu, dilekçede nelere dikkat edileceği açıklanmakta ve bir dilekçe örneği verilmektedir. Şikâyete bağlı suçların önemli bir kısmı uzlaştırma kapsamındadır; bu suçlar “Uzlaştırma Kapsamındaki Suçlar Listesi” yazımızda sıralanmıştır.
KISA CEVAP
- Şikâyetten vazgeçme yalnızca soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda sonuç doğurur (TCK m. 73/4).
- Soruşturma evresinde vazgeçme üzerine kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, kovuşturma evresinde düşme kararı verilir.
- Kovuşturma evresinde vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (m. 73/6).
- İştirak hâlinde işlenen suçta sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar (m. 73/5).
- Hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
- Vazgeçerken şahsi haklardan da vazgeçildiği açıkça yazılırsa artık hukuk mahkemesinde tazminat davası açılamaz (m. 73/7).
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73/4-7
“(4) Kovuşturma yapılabilmesi şikayete bağlı suçlarda kanunda aksi yazılı olmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. (5) İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar. (6) Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez. (7) Kamu davasının düşmesi, suçtan zarar gören kişinin şikayetten vazgeçmiş olmasından ileri gelmiş ve vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamış ise artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz.”
Hangi suçlarda şikâyetten vazgeçilebilir?
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, suçu düzenleyen maddede “soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır” ifadesinin bulunup bulunmamasından anlaşılır. Uygulamada sık görülen şikâyete bağlı suçlardan bazıları şunlardır:
- Basit kasten yaralama (TCK m. 86/2) ve taksirle yaralamanın bazı hâlleri (m. 89),
- Tehdidin basit hâli (m. 106/1, ikinci cümle),
- Hakaret (m. 125; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç),
- Konut dokunulmazlığının ihlali (m. 116/1-2),
- Güveni kötüye kullanmanın basit hâli (m. 155/1),
- Mala zarar vermenin basit hâli (m. 151),
- Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (m. 133) ile özel hayatın gizliliğini ihlal (m. 134),
- Karşılıksız yararlanma (m. 163),
- Eşe karşı işlenen basit kasten yaralama hariç tutulmak üzere aile içi bazı suçlar.
Aynı suçun nitelikli hâli şikâyete bağlı olmayabilir. Örneğin silahla işlenen kasten yaralama veya kadına karşı işlenen yaralama re’sen soruşturulur. Bu nedenle vazgeçme dilekçesi verilmeden önce fiilin hangi fıkra kapsamında değerlendirildiği iddianameden veya savcılık kararından kontrol edilmelidir. Kasten yaralamanın şikâyete bağlı ve bağlı olmayan hâlleri “Kasten Yaralama Suçu (TCK 86)” yazımızda açıklanmıştır.
Vazgeçmenin aşamalara göre sonucu
Soruşturma evresinde
Şikâyetçi savcılığa vazgeçme dilekçesi verirse, şikâyete bağlı suç için Cumhuriyet savcısı kovuşturma olanağı bulunmadığından kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir. Bu aşamada şüphelinin vazgeçmeyi kabul etmesi gerekmez.
Kovuşturma evresinde
Dava açıldıktan sonra vazgeçme dilekçesi mahkemeye verilir veya duruşmada sözlü olarak beyan edilip tutanağa geçirilir. Mahkeme sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediğini sorar. Sanık kabul ederse düşme kararı verilir. Sanık beraat edeceğini düşünerek vazgeçmeyi kabul etmezse yargılamaya devam edilir (TCK m. 73/6). Sanığın susması kabul anlamına gelmez; kabul beyanının açık olması gerekir.
Kanun yolu aşamasında
Hüküm kesinleşmeden önce, istinaf veya temyiz aşamasında yapılan vazgeçme de davayı düşürür. Bu durumda dilekçe dosyanın bulunduğu bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya ya da hükmü veren mahkemeye gönderilmek üzere verilebilir.
Hüküm kesinleştikten sonra
Kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünden sonra yapılan vazgeçme, cezanın infazına engel olmaz (m. 73/4). Bu aşamada vazgeçme yalnızca hükümlü ile mağdur arasındaki ilişki bakımından manevi bir anlam taşır.
Şahsi haklardan vazgeçme
Şikâyetten vazgeçme, kendiliğinden tazminat hakkından vazgeçme anlamına gelmez. Vazgeçen kişi, ileride hukuk mahkemesinde maddi ve manevi tazminat davası açabilir. Ancak dilekçede şahsi haklardan da vazgeçildiği açıkça yazılırsa, kamu davası bu nedenle düştüğünde artık tazminat davası açılamaz (m. 73/7).
Bu nedenle vazgeçme dilekçesi yazılırken iki ihtimalden biri bilinçli olarak seçilmelidir:
- Zarar karşılanmışsa ve taraflar tamamen anlaşmışsa, dilekçeye “şikâyetimden ve her türlü şahsi hakkımdan vazgeçiyorum” ifadesi yazılabilir.
- Zarar henüz karşılanmamışsa, dilekçeye “şahsi haklarım saklı kalmak kaydıyla” ifadesi eklenmelidir.
Şikâyetten vazgeçme dilekçesi örneği
… CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA
(Kovuşturma evresinde: … ASLİYE CEZA MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE)
SORUŞTURMA NO / ESAS NO: 20…/…
VAZGEÇEN (MÜŞTEKİ / KATILAN): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
ŞÜPHELİ / SANIK: Ad Soyad, T.C. Kimlik No
SUÇ: …
KONU: Şüpheli/sanık hakkındaki şikâyetimden vazgeçtiğimin bildirilmesidir.
AÇIKLAMALAR
1. Yukarıda numarası yazılı dosyada, şüpheli/sanık … hakkında …/…/… tarihinde meydana gelen olay nedeniyle … suçundan şikâyetçi olmuştum.
2. Şüpheli/sanık ile aramızda anlaşma sağlanmış, uğradığım zarar tamamen giderilmiştir. Bu dilekçeyi kimsenin baskısı veya yönlendirmesi olmaksızın, kendi özgür irademle veriyorum.
3. Şüpheli/sanık hakkındaki şikâyetimden VAZGEÇİYORUM.
4. (Seçenek A) Bu olay nedeniyle şüpheli/sanıktan maddi ve manevi tazminat dâhil hiçbir talebim kalmamış olup her türlü şahsi hakkımdan da VAZGEÇİYORUM.
(Seçenek B) Maddi ve manevi tazminata ilişkin şahsi haklarım SAKLI KALMAK kaydıyla şikâyetimden vazgeçiyorum.
HUKUKİ NEDENLER: TCK m. 73; CMK m. 172, 223 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Şikâyetimden vazgeçtiğimin kabulü ile şüpheli/sanık hakkında kovuşturmaya yer olmadığına / kamu davasının düşmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Vazgeçen Ad Soyad, imza
EKLER: Kimlik fotokopisi, vekâletname örneği (vekil vazgeçiyorsa, vazgeçme yetkisini içeren).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Şahsi haklar bakımından A veya B seçeneklerinden yalnızca biri kullanılmalıdır.
Dilekçe verilirken dikkat edilecek noktalar
Kimlik ve imza
Vazgeçme beyanı kişinin iradesine dayandığından dilekçe, adliyede kimlik ibraz edilerek verilmeli veya imza noter onaylı olmalıdır. Başka şehirdeki kişi, bulunduğu yer adliyesine dilekçe verebilir; dilekçe UYAP üzerinden ilgili dosyaya gönderilir. Bazı savcılıklar şikâyetçiyi ayrıca çağırarak vazgeçme beyanını tutanağa geçirir.
Vekil aracılığıyla vazgeçme
Avukat, ancak vekâletnamesinde açıkça yer alan özel yetkiyle müvekkili adına şikâyetten vazgeçebilir. Genel dava vekâletnamesinde “şikâyetten vazgeçme” yetkisi bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Çocuk ve kısıtlı mağdurlar
Mağdur on beş yaşını doldurmamış çocuk veya kısıtlı ise vazgeçme beyanı kanuni temsilci tarafından yapılır. Kanuni temsilcinin şüpheli olduğu durumlarda mahkemece kayyım atanması gerekir.
Geri alınamazlık
Şikâyetten vazgeçme kesin bir beyandır; verildikten sonra geri alınamaz ve aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz. Bu nedenle dilekçe, karşı tarafın edimini, örneğin ödemeyi, yerine getirmesinden sonra verilmelidir.
Uzlaştırma ile ilişkisi
Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda taraflar uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşabilir; uzlaşma raporunun onaylanmasıyla da kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararı verilir. Edimin ileride yerine getirileceği durumlarda uzlaştırma, vazgeçmeye göre şikâyetçi açısından daha güvencelidir; çünkü edim yerine getirilmezse soruşturma veya kovuşturmaya devam edilir. Sahte uzlaştırmacı vakaları için “Uzlaşma Dolandırıcılığı ve Şantaj” yazımıza bakılabilir.
Örnek olay
D, iş yerinde çıkan bir tartışmada yüzüne yumruk atılması nedeniyle basit kasten yaralama suçundan şikâyetçi olmuştur. Adli tıp raporuna göre yaralanma basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek niteliktedir; bu nedenle suç şikâyete bağlıdır ve uzlaştırma kapsamındadır. Dava açıldıktan sonra sanık, D’nin tedavi giderleri ile iş göremediği günlere ilişkin zararını karşılamayı ve özür dilemeyi teklif eder.
D’nin avukatı önce ödemenin yapılmasını ister. Ödeme banka havalesiyle gerçekleştikten sonra D, mahkemeye şikâyetten ve her türlü şahsi hakkından vazgeçtiğini bildiren dilekçeyi verir. Duruşmada sanık vazgeçmeyi kabul ettiğini açıkça beyan eder ve mahkeme düşme kararı verir. D’nin dilekçesinde şahsi haklarından da vazgeçtiği yazdığından, ileride aynı olay nedeniyle tazminat davası açamaz. Ödeme yapılmadan vazgeçme dilekçesi verilseydi, D hem ceza davasını hem de ödemeyi güvence altına alma imkânını kaybedebilirdi.
Sık yapılan hatalar
- Şikâyete bağlı olmayan bir suçta vazgeçmenin davayı düşüreceğini sanmak.
- Ödeme yapılmadan vazgeçme dilekçesi vermek.
- Şahsi haklar konusunu belirsiz bırakmak.
- Birden fazla sanık varken vazgeçmenin yalnız birini kapsayacağını düşünmek; iştirakte vazgeçme diğerlerini de kapsar.
- Vekilin özel yetkisini kontrol etmemek.
Sıkça sorulan sorular
Şikâyetten vazgeçince yargılama masrafı kime yüklenir?
Vazgeçme nedeniyle düşme kararı verildiğinde yargılama giderlerinin kime yükletileceği CMK m. 324 vd. kapsamında mahkemece belirlenir; uygulamada giderler çoğunlukla Hazine üzerinde bırakılır veya taraflar arasında paylaştırılır. Taraflar anlaşma metninde masrafları da düzenleyebilir.
Şikâyetten vazgeçtikten sonra yeniden şikâyet edilebilir mi?
Hayır. Vazgeçme aynı fiil bakımından şikâyet hakkını ortadan kaldırır.
Sanık vazgeçmeyi kabul etmezse ne olur?
Yargılamaya devam edilir ve mahkeme deliller doğrultusunda beraat veya mahkûmiyet kararı verir.
Vazgeçme dilekçesi e-Devlet üzerinden verilebilir mi?
UYAP Vatandaş Portal üzerinden dosyaya evrak gönderilebilir. Ancak iradenin doğrulanması için savcılık veya mahkeme ayrıca beyanınızı alabilir; kimlikle adliyeye başvurmak en güvenli yoldur.
Şikâyetten vazgeçme için karşı taraftan para almak suç mudur?
Zararın giderilmesi karşılığında şikâyetten vazgeçmek hukuken mümkündür ve uygulamada sık görülür. Ancak ödeme yapılmazsa şikâyet hakkını tehdit unsuru olarak kullanmak veya zararla orantısız bir para talep etmek ayrıca suç oluşturabilir. Anlaşmanın yazılı yapılması ve ödemenin banka yoluyla gerçekleştirilmesi her iki taraf için de güvenlidir.
Mağdur ölmüşse mirasçılar vazgeçebilir mi?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. Mağdurun ölümü hâlinde vazgeçme konusunun nasıl değerlendirileceği suçun niteliğine göre değişir; bu durumda mutlaka hukuki destek alınmalıdır.
Sonraki adım
Önce suçun şikâyete bağlı olup olmadığı ve fiilin hangi fıkra kapsamında değerlendirildiği kontrol edilmeli, karşı taraf edimini yerine getirdikten sonra şahsi haklar konusu açıkça belirtilerek vazgeçme dilekçesi kimlikle birlikte savcılığa veya mahkemeye verilmelidir.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 172, 223, 253-255.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.