Tek Celsede Boşanma: Anlaşmalı Boşanmanın Tek Duruşmada Sonuçlanması

Tek celsede boşanma, boşanma davasının tek bir duruşmada karara bağlanmasıdır. Kanunda “tek celse” diye bir dava türü yoktur; bu ifade uygulamada anlaşmalı boşanma davalarının çoğunlukla ilk duruşmada sonuçlanmasını anlatmak için kullanılır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 166/3’e göre evlilik en az bir yıl sürmüşse ve eşler birlikte başvurur veya bir eş diğerinin davasını kabul ederse, hâkim tarafları bizzat dinleyerek ve protokolü uygun bularak boşanmaya karar verir. Bu davalarda tanık dinlenmesine, delil toplanmasına ve kusur araştırmasına gerek olmadığından karar genellikle ilk duruşmada verilir. Ancak dava dosyasında bir eksiklik varsa veya hâkim protokolde değişiklik önerirse süreç uzayabilir.

Kanun metni

Tek celsede boşanmanın şartları

Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması

Bir yıllık süre resmî evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Evliliğin ilk yılında anlaşmalı boşanma kararı verilemez; bu durumda dava çekişmeli olarak görülür ve tek celsede sonuçlanması güçleşir. Bu konu Bir Yıl Dolmadan Boşanma Mümkün mü? yazımızda anlatılmıştır.

Tam bir anlaşma

Eşlerin yalnızca boşanma konusunda değil, boşanmanın bütün sonuçları konusunda anlaşmış olması gerekir: velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ve varsa mal paylaşımı. Bu konulardan birinde anlaşmazlık varsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Mal paylaşımı ise protokolde düzenlenmeyebilir; bu durumda ayrıca dava açılabilir.

Eksiksiz ve açık bir protokol

Protokol, hâkimin denetimine sunulan belgedir. Eksik veya belirsiz bir protokol, hâkimin değişiklik önermesine ve bunun sonucunda duruşmanın ertelenmesine yol açabilir. Protokolde yer alması gerekenler Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Yer Alması Gerekenler yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

İki eşin de duruşmaya katılması

Kanun hâkimin tarafları “bizzat” dinlemesini şart koştuğundan, iki eş de duruşmada hazır olmalıdır. Eşlerden biri gelmezse karar verilemez ve duruşma ertelenir. Bu, tek celsede boşanmanın en sık bozulduğu noktadır.

Süreç adım adım

1. Protokolün hazırlanması ve imzalanması

Eşler protokolü birlikte hazırlar ve her sayfasını imzalar. Protokolün avukat tarafından hazırlanması zorunlu değildir; ancak nafaka, velayet ve kişisel ilişki hükümlerinin icra edilebilir açıklıkta yazılması için hukuki destek yaygın olarak alınır.

2. Dava dilekçesinin verilmesi

Dava, eşlerin birlikte imzaladığı ortak bir dilekçe ile veya eşlerden birinin açtığı ve diğerinin kabul ettiği bir dava ile başlatılabilir. Dilekçeye protokol, nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopileri eklenir. Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydan beri birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır (TMK m. 168). Dava açılırken başvurma harcı, maktu karar ve ilam harcı ile tebligat giderleri için gider avansı yatırılır. Masraf kalemleri Boşanma Davası Masrafları ve Avukatlık Ücreti yazımızda anlatılmıştır.

3. Duruşma gününün belirlenmesi

Mahkeme dosyayı inceler ve duruşma günü verir. Duruşma gününe kadar geçen süre, mahkemenin iş yüküne göre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişebilir. Eşlerden yalnızca biri dava açmışsa, dava dilekçesi ve protokol diğer eşe tebliğ edilir; diğer eşin davayı kabul ettiğini bildiren beyan dilekçesi vermesi süreci hızlandırır.

4. Duruşma

Hâkim tarafların kimliklerini tespit eder, boşanma iradelerinin serbest olup olmadığını sorar, protokolü okuyarak her hükmü teyit ettirir. Duruşmada sorulan sorular Anlaşmalı Boşanmada Hâkim Ne Sorar? yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Hâkim protokolü uygun bulursa kısa kararı aynı duruşmada açıklar.

5. Gerekçeli karar ve tebliğ

Kısa karardan sonra gerekçeli karar yazılır ve taraflara tebliğ edilir. Bu süre mahkemeye göre değişir.

6. Kesinleşme

İstinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Bu süre içinde istinafa başvurulmazsa karar kesinleşir. Taraflar ilamın tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edemez (HMK m. 349/1); ancak tebliğden sonra feragat dilekçesi vererek iki haftalık sürenin dolmasını beklemeden kesinleşmeyi sağlayabilir.

7. Nüfusa işleme

Kesinleşen karar mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne bildirilir ve medeni hâl kaydı güncellenir. Kadın eş, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK m. 173/1). Kesinleşme süreci Boşanma Kararının Kesinleşmesi: Hâkim Boşanma Kararı Verdikten Sonra Ne Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Tek celsede boşanmayı engelleyen durumlar

Uygulamada anlaşmalı boşanma davalarının ikinci bir duruşmaya kalmasının başlıca sebepleri şunlardır:

• Eşlerden birinin duruşmaya gelmemesi: Hastalık, iş veya ulaşım sorunları en sık görülen sebeplerdir. Başka şehirde bulunan eş için ses ve görüntü aktarımıyla katılım önceden talep edilmelidir (HMK m. 149).
• Protokolde eksiklik: Bir çocuğun velayeti veya kişisel ilişkisi yazılmamışsa, nafaka miktarı belirsizse hâkim değişiklik önerir. Taraflar duruşmada kabul ederse karar yine aynı gün verilebilir; kabul için düşünme süresi isterlerse duruşma ertelenir.
• Tebligat eksikliği: Davayı tek eş açmışsa, diğer eşe tebligatın usulüne uygun yapılmamış olması duruşmanın ertelenmesine yol açar.
• Eşlerden birinin fikir değiştirmesi: Duruşmada boşanmak istemediğini veya protokolü kabul etmediğini söyleyen eş, anlaşmalı boşanmayı engeller. Bu durumda dava çekişmeli olarak devam edebilir. Bu dönüşüm Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeli Boşanmaya Dönüşmesi yazımızda anlatılmıştır.
• Ayırt etme gücüne sahip çocuğun dinlenmesi: Hâkim çocuğun görüşünü almayı gerekli görürse ayrı bir oturum belirleyebilir.

Çekişmeli davanın tek celsede sonuçlanması

Çekişmeli olarak açılmış bir boşanma davası da TMK m. 166/3’teki şartlar gerçekleşirse tek duruşmada sonuçlanabilir. Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve davalı eş davayı kabul ederse, kanun evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını kabul eder. Bu durumda tarafların boşanmanın sonuçları konusunda da anlaşması ve bunu bir protokolle veya duruşmada tutanağa geçirilen beyanlarla ortaya koyması gerekir. Hâkim tarafları bizzat dinledikten sonra boşanmaya karar verir. Uygulamada çekişmeli davaların önemli bir kısmı, yargılama sırasında tarafların anlaşmasıyla bu şekilde sona ermektedir.

Protokolde duruşmada yapılan değişikliklerin onaylanması

Duruşmada hâkimin önerisiyle veya tarafların kendi aralarında anlaşmasıyla protokolde değişiklik yapılması sık görülür. Bu değişikliklerin hükme esas alınabilmesi için açıkça tutanağa geçirilmesi ve hâkim tarafından onaylanması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/11067, K. 2023/1361, T. 28.03.2023 sayılı kararında bu konuda açık bir ilke ortaya koymuştur. Kararın içeriği, aynı dosyada sonradan verilen E. 2024/6876, K. 2024/5973, T. 17.09.2024 sayılı kararda şöyle aktarılmıştır:

Bu dosyada ilk derece mahkemesi, hükümde protokolün aynen tasdikine karar vermiş, ancak duruşmada bildirilen ve protokolü değiştiren beyanları hâkim onayı olmaksızın uygulamaya esas almıştı. Yargıtay, aynen tasdik edilen protokole göre davalı kadın vekilinin tavzih isteminin kabulü gerektiğini belirterek hükmü bozmuştur.

Bu kararın tek celsede boşanma isteyen eşler bakımından anlamı şudur: duruşmada yapılan her değişiklik, örneğin nafaka miktarının değiştirilmesi veya kişisel ilişki günlerinin yeniden belirlenmesi, tutanağa açıkça yazdırılmalı ve kısa kararda bu değişikliklerle birlikte protokolün tasdik edildiği belirtilmelidir. Aksi hâlde karar kesinleştikten sonra protokolün hangi hâliyle uygulanacağı konusunda yeni bir uyuşmazlık doğabilir ve tavzih yoluna gidilmesi gerekebilir.

Mahkeme protokolün bazı hükümlerini çıkararak da tasdik kararı verebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2024/849, K. 2024/1784 sayılı kararına konu dosyada ilk derece mahkemesi, protokolün kişisel ilişkiyi düzenleyen hükümlerini çıkararak diğer hükümlerini onaylamıştır. Bu tür bir müdahalede tarafların değişikliği kabul edip etmediği tutanakta açıkça yer almalıdır; çünkü TMK m. 166/3, hâkimin değişiklik yapması hâlinde bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesini de şart koşar.

Yargılamanın ileri aşamasında anlaşma

Eşler çekişmeli olarak başlayan davanın istinaf veya temyiz aşamasında da anlaşabilir. Bu durumda dahi hâkimin tarafları bizzat dinlemesi şartı ortadan kalkmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2024/5860, K. 2024/8178, T. 01.11.2024 sayılı kararında taraf vekilleri temyiz aşamasında, tarafların boşanma ve sonuçları konusunda anlaştıklarını ve protokol imzaladıklarını bildirmiştir. Daire şu sonuca varmıştır:

Bu kararın sonucu, yargılamanın hangi aşamasında olursa olsun anlaşmanın vekiller aracılığıyla bildirilmesinin yetmediği, eşlerin hâkim önünde bizzat dinlenmesinin zorunlu olduğudur. Dosya bozma sonrasında ilk derece mahkemesine döndüğünde, eşlerin ikisinin de duruşmaya katılması hâlinde dava çoğunlukla tek oturumda sonuçlanır. Bu nedenle uzun süren çekişmeli bir davada anlaşma sağlandığında protokolün imzalanmasıyla birlikte eşlerin duruşmaya katılımının da planlanması gerekir.

Vekil aracılığıyla katılım mümkün mü?

Avukat, anlaşmalı boşanma davasında dilekçe ve protokolü hazırlayabilir, davayı açabilir ve duruşmaya katılabilir. Ancak TMK m. 166/3’teki “bizzat dinleme” şartı nedeniyle vekilin katılımı eşin bizzat dinlenmesinin yerini tutmaz. Vekil, müvekkilinin yerine boşanma iradesini açıklayamaz; hâkim eşlerin iradesini doğrudan kendisi tespit etmelidir. Eşin duruşmaya gelemeyeceği önceden biliniyorsa ses ve görüntü aktarımıyla katılım talebi dilekçede gösterilmeli ve mahkemeden bu konuda önceden karar alınmalıdır. Yurt dışındaki eşler bakımından bu imkânların uygulanması mahkemeden mahkemeye farklılık gösterebileceğinden, duruşma tarihinin buna göre planlanması yerinde olur.

Tek celsede boşanma ne kadar sürer?

Tek celse, duruşma sayısını ifade eder; sürecin tamamının kısa sürdüğü anlamına gelmez. Toplam süre şu aşamalardan oluşur:

• Dava açılmasından duruşma gününe kadar geçen süre.
• Duruşmadan gerekçeli kararın yazılıp tebliğ edilmesine kadar geçen süre.
• Tebliğden sonra iki haftalık istinaf süresi veya feragat.
• Kesinleşmenin nüfusa bildirilmesi.

Bu aşamaların toplamı mahkemenin iş yüküne göre değişir. Duruşma gününe kadar geçen süre, sürecin en uzun ve en değişken kısmıdır.

Tek celsede boşanmanın avantajları ve riskleri

Avantajları:

• Tanık, bilirkişi ve kusur tartışması olmadığından yargılama gideri düşüktür.
• Eşler özel hayatlarına ilişkin olayları mahkeme önünde anlatmak zorunda kalmaz.
• Çocuklar uzun bir yargılama sürecinin yükünü taşımaz.

Riskleri:

• Hızlı karar vermek için nafaka, tazminat veya mal paylaşımından aceleyle feragat edilebilir. Boşanmadan doğan dava hakları, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde zamanaşımına uğradığından (TMK m. 178), feragatin sonradan telafisi mümkün olmayabilir.
• Protokoldeki belirsiz hükümler, boşanmadan sonra icra aşamasında yeni uyuşmazlıklar doğurabilir.

Karardan sonra protokole uyulmazsa

Tek duruşmada verilen karar, protokoldeki hükümleri de içerdiği için ilam niteliğindedir. Nafaka ödenmezse ilamlı icra takibi yapılabilir ve İİK m. 344‘e göre tazyik hapsi istenebilir. Kişisel ilişki düzenlemesine uyulmazsa, çocuk teslimi için icra müdürlüğüne başvurulabilir; tekrarlanan ihlaller velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir (TMK m. 182/2). Protokolde kararlaştırılan bir malın devri yapılmazsa, karar dayanak gösterilerek icra yoluyla teslim veya tescil istenebilir. Bu nedenle protokoldeki her yükümlülüğün kimin tarafından, ne zaman ve nasıl yerine getirileceğinin açıkça yazılması, boşanmadan sonra ikinci bir davaya gerek kalmadan hakların korunmasını sağlar.

Örnek olay

E ile F, yedi yıllık evlilikten sonra anlaşmalı olarak boşanmaya karar verir. Protokolde iki çocuğun velayetini anneye bırakır, babanın çocuklarla her hafta sonu ve yaz tatilinin yarısında görüşeceğini, aylık iştirak nafakası ödeyeceğini ve nafakanın her yıl ÜFE oranında artırılacağını yazarlar. Karşılıklı olarak yoksulluk nafakası ve tazminat talep etmezler. Ortak dilekçeyle dava açarlar.

Duruşmada hâkim iki eşi ayrı ayrı dinler, protokolü okur ve her hükmü teyit ettirir. Kişisel ilişki düzenlemesine dini bayramların dönüşümlü olarak paylaşılmasının eklenmesini önerir; taraflar öneriyi duruşmada kabul eder. Hâkim aynı duruşmada boşanmaya karar verir. Gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra taraflar istinaf hakkından feragat eder ve karar kesinleşerek nüfusa işlenir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Tek duruşmada boşanmak isteyen eşler, protokolü dava açılmadan önce bütün çocuklar, nafaka, tazminat ve görüşme düzeni bakımından eksiksiz hâle getirmeli, duruşma gününde ikisinin de adliyede hazır bulunacağını planlamalıdır. Başka şehirdeki eş için ses ve görüntü aktarımıyla katılım dava dilekçesinde talep edilmelidir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 168, 173, 178, 182, 184; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 149-150, 345, 349.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.