Nafaka Ödememe Cezası (İİK 344): Tazyik Hapsi Şartları ve Şikâyet Süresi

Mahkemenin hükmettiği nafakayı ödemeyen kişi, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine çarptırılabilir (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, İİK m. 344). Bunun için önce nafaka alacağı için icra takibi başlatılmış ve borçluya icra emri tebliğ edilmiş olmalıdır. Tazyik hapsi bir cezadan çok ödemeye zorlama aracıdır: Borçlu nafakayı öderse hemen serbest bırakılır.

Tazyik hapsi nedir?

Tazyik hapsi, borçluyu yükümlülüğünü yerine getirmeye zorlamak için verilen bir disiplin hapsidir. Cezaevinde geçirilen süre, nafaka borcunu ortadan kaldırmaz. Borçlu hapis yattıktan sonra da birikmiş nafakayı ödemekle yükümlüdür. Öte yandan borçlu tazyik hapsi devam ederken nafakayı öderse derhal tahliye edilir.

Tazyik hapsi bir suç cezası olmadığı için adli sicil kaydına işlenmez, ertelenmez ve paraya çevrilmez.

Şartlar

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, kanun yararına bozma kararında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının bu şartları sayan görüşünü aktarmıştır:

Bu şartları tek tek açalım:

1. Nafakaya hükmeden bir mahkeme kararı. Tedbir nafakası, iştirak nafakası ya da yoksulluk nafakası olabilir. Nafaka türlerini sitemizdeki “Nafaka Türleri” yazısında anlattık.
2. İcra takibi ve icra emrinin tebliği. Nafaka alacağı için ilamlı icra takibi başlatılır, icra emri borçluya tebliğ edilir.
3. Cari nafakanın ödenmemesi. İcra emrinin tebliğinden sonra muaccel olan, yani vadesi gelen en az bir aylık nafaka ödenmemiş olmalıdır. Takipten önceki birikmiş nafaka tazyik hapsinin dayanağı olamaz; o borç için haciz yoluna gidilir.
4. Bekleyen bir kaldırma ya da azaltma davası olmaması. Borçlu nafakanın kaldırılması ya da azaltılması için dava açtıysa, bu dava sonuçlanana kadar tazyik hapsine karar verilemez.
5. Süresinde şikâyet. Alacaklı ödememeyi öğrendiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde ödememeden itibaren bir yıl içinde şikâyet etmelidir (İİK m. 347).

Kararın hangi aylar için verildiği açık olmalı

Yukarıdaki kararda Yargıtay, icra ceza mahkemesinin tazyik hapsini hangi aylara ait nafaka borcu için verdiğini açıkça göstermemesini bozma sebebi saymış ve tazyik hapsinin kaldırılmasına karar vermiştir. Bu nedenle şikâyet dilekçesinde ödenmeyen ayları ve tutarları tek tek yazmak gerekir.

Aynı kararda borçlunun açtığı nafakanın azaltılması davası kesinleşmiş olduğundan, bu yöndeki bozma isteği reddedilmiştir. Yani dava sonuçlanmışsa artık engel oluşturmaz.

Şikâyet nasıl yapılır?

1. Nafaka kararının kesinleşmiş ya da tedbir nafakası için yürürlükteki bir örneği alınır.
2. İcra dairesinde ilamlı takip başlatılır. Takip talebinde birikmiş nafaka ile ileride doğacak aylık nafaka birlikte istenir.
3. İcra emrinin borçluya tebliği beklenir.
4. Tebliğden sonra ödenmeyen ilk aydan itibaren icra ceza mahkemesine dilekçeyle şikâyette bulunulur. Dilekçeye icra dosya numarası ve ödenmeyen aylar yazılır.
5. Mahkeme duruşma açar, borçluyu dinler. Şartlar varsa üç aya kadar tazyik hapsine karar verir.

Şikâyet için avukat tutmak zorunlu değildir; ancak icra takibinin doğru başlatılması süreci hızlandırır.

Nafaka borçlusunun başvurabileceği yollar

• Borçlunun ödeme gücü azaldıysa aile mahkemesinde nafakanın azaltılması ya da kaldırılması davası açılabilir. Dava devam ettiği sürece tazyik hapsine karar verilemez, ama dava nafaka borcunu kendiliğinden durdurmaz.
• Ödemeler banka havalesiyle, açıklamasına “nafaka” yazılarak yapılmalıdır. Elden ödemeyi ispat etmek zordur.
• Tazyik hapsine karar verildiyse borçlu, borcu ödeyerek tahliye olabilir.

Sıkça sorulan sorular

Eski eşim üç yıldır nafaka ödemiyor. Hepsi için hapis isteyebilir miyim?
Hayır. Tazyik hapsi, icra emrinin tebliğinden sonra ödenmeyen cari nafaka için istenebilir. Önceki aylar için icra takibiyle haciz yoluna gidilir. Maaş haczini sitemizdeki “Maaş Haczi” yazısında anlattık.

Tazyik hapsi bir kez verildi. Borçlu yine ödemezse tekrar şikâyet edebilir miyim?
Evet. Her yeni ödenmeyen dönem için şartlar yeniden oluşursa yeniden şikâyet edilebilir.

Borçlu yurt dışında yaşıyor. Tazyik hapsi uygulanabilir mi?
Karar verilebilir, ancak borçlu Türkiye’ye gelmediği sürece infaz edilemez. Bu durumda borçlunun Türkiye’deki mal ve alacaklarına haciz konulması daha etkili olur.

Tazyik hapsi kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Karara karşı tebliğden itibaren itiraz yoluna başvurulur; itirazı bir üst mahkeme inceler.

Sonuç

Nafaka ödenmiyorsa önce icra dairesinde takip başlatılmalı ve icra emrinin tebliği beklenmelidir. Tebliğden sonra ödenmeyen aylar tarih ve tutarıyla yazılarak üç ay dolmadan icra ceza mahkemesine şikâyette bulunulmalıdır.

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.