Anlaşmalı Boşanmada Hâkim Ne Sorar?

Anlaşmalı boşanma duruşmasında hâkim, eşleri bizzat dinleyerek boşanma iradelerinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını ve protokoldeki düzenlemenin tarafların ve çocukların menfaatine uygun olup olmadığını denetler. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 166/3, anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin “tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi” şartını arar. Bu nedenle duruşmada sorulan sorular rastgele değildir; her biri kanunun aradığı bir şartın gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit etmeye yöneliktir. Duruşma çoğu zaman birkaç dakika sürer; ancak verilen cevaplar boşanma kararının verilip verilmeyeceğini belirler.

Kanun metni

Duruşmaya kimler katılır?

Eşlerin bizzat katılması zorunludur

Kanun, hâkimin “tarafları bizzat” dinlemesini şart koştuğu için eşlerin her ikisi de duruşmada hazır bulunmalıdır. Eşlerden birinin avukatı aracılığıyla temsil edilmesi bu şartı karşılamaz; avukat duruşmaya katılabilir, ancak eşin yerine beyanda bulunamaz. Yargıtay, tarafların bizzat dinlenmeden verilen anlaşmalı boşanma kararlarını bozmaktadır.

Ses ve görüntü aktarımıyla katılım

Eşlerden biri başka bir şehirde veya yurt dışında bulunuyorsa, HMK m. 149 uyarınca ses ve görüntü aktarımı (SEGBİS) yoluyla dinlenmesi talep edilebilir. Yurt içinde başka bir şehirde bulunan eş, bulunduğu yerdeki adliyeden duruşmaya bağlanabilir. Bu imkânın kullanılıp kullanılamayacağı mahkemenin takdirindedir ve önceden talep edilmesi gerekir. Farklı şehirlerde yaşayan eşlerin durumu Farklı Şehirlerde Anlaşmalı Boşanma yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Tanık ve çocuk

Anlaşmalı boşanmada tanık dinlenmez; çünkü boşanma sebebinin ispatı gerekmez. Çocuklar ise kural olarak duruşmaya getirilmez. Ancak hâkim, ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşünü almayı gerekli görürse, çocuğu pedagog eşliğinde ayrıca dinleyebilir.

Hâkimin sorduğu sorular

Duruşmada hâkim genellikle şu sırayla ilerler. Soruların ifadesi mahkemeden mahkemeye değişse de içerik aynıdır.

1. Kimlik ve evlilik bilgileri

Hâkim önce tarafların kimliklerini tespit eder; ad, soyad, doğum tarihi ve adres bilgilerini sorar. Evlenme tarihi ve ortak çocukların sayısı nüfus kayıtlarından kontrol edilir. Evliliğin en az bir yıl sürüp sürmediği bu aşamada belirlenir. Bir yıl dolmamışsa anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Bu konu Bir Yıl Dolmadan Boşanma Mümkün mü? yazımızda anlatılmıştır.

2. Boşanma iradesi

• Eşin boşanmak isteyip istemediği.
• Boşanma kararının kendi isteğiyle verilip verilmediği.
• Eşi boşanmaya zorlayan veya ona baskı yapan birinin bulunup bulunmadığı.
• Evliliği sürdürme ihtimalinin bulunup bulunmadığı.

Bu sorular, TMK m. 166/3’teki “iradelerin serbestçe açıklanması” şartına yöneliktir. Hâkim, eşlerden birinin tereddütlü olduğunu, baskı altında kaldığını veya söylediklerini anlamadığını fark ederse karar vermeyebilir ve tarafları düşünmeye davet ederek duruşmayı erteleyebilir.

3. Protokolün okunup anlaşıldığı

• Protokolün okunup okunmadığı ve içeriğinin anlaşılıp anlaşılmadığı.
• Protokoldeki imzanın eşe ait olup olmadığı.
• Protokoldeki hükümlerin tamamının kabul edilip edilmediği.

Hâkim çoğu zaman protokolü duruşmada yüksek sesle okur veya tarafların okuyarak teyit etmesini ister. Türkçe bilmeyen eş için yeminli tercüman bulundurulur.

4. Nafaka ve tazminat

• Eşin diğer eşten nafaka talebinin bulunup bulunmadığı.
• Protokolde yazan nafaka miktarının kabul edilip edilmediği.
• Maddi veya manevi tazminat talebinin bulunup bulunmadığı.

Protokolde nafakadan veya tazminattan feragat edilmişse, hâkim bu feragatin bilerek yapıldığını teyit eder. Nafaka hükümlerinin nasıl yazılacağı Anlaşmalı Boşanmada Nafaka: Protokole Yazılacak Hükümler yazımızda anlatılmıştır.

5. Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası

• Çocuğun velayetinin hangi ebeveynde kalacağı.
• Diğer eşin çocuğu hangi günlerde göreceği.
• Çocuk için ödenecek nafakanın miktarı ve bu miktarın çocuğun giderlerini karşılayıp karşılamadığı.

Çocuklarla ilgili hükümler hâkimin en sıkı denetlediği bölümdür. Hâkim, iştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçları karşısında çok düşük kaldığını veya kişisel ilişki düzenlemesinin çocuğun yaşına uygun olmadığını düşünürse değişiklik önerir.

6. Mal paylaşımı ve ziynet eşyaları

• Mal paylaşımı konusunda anlaşma sağlanıp sağlanmadığı.
• Düğün takıları konusunda bir talebin bulunup bulunmadığı.

Protokolde mal rejiminin tasfiyesi düzenlenmişse taraflardan teyit alınır. Mal paylaşımı protokolde yer almıyorsa, hâkim bu konuda ayrıca dava açılabileceğini hatırlatabilir. Bazı protokollerde “taraflar birbirlerinden mal rejiminden doğan herhangi bir talepte bulunmayacaklardır” hükmü yer alır; bu durumda hâkim tarafların bu feragatin sonuçlarını bildiğini teyit eder.

Hâkimin protokolde özellikle dikkat ettiği noktalar

Duruşmadaki sorular kadar, hâkimin protokolü önceden incelerken baktığı noktalar da önemlidir. Dosya duruşmadan önce hâkime sunulduğunda şu eksikler duruşmanın ertelenmesine veya değişiklik önerisine yol açabilir:

• Tarafların imzasının bulunmaması veya protokolün her sayfasının imzalanmamış olması.
• Ortak çocuklardan birinin protokolde hiç anılmaması.
• Kişisel ilişkinin “taraflar anlaşarak belirleyecektir” gibi belirsiz bir ifadeyle bırakılması.
• Nafakanın miktar yerine yalnızca “uygun bir miktar” olarak yazılması.
• Protokolde kanuna veya ahlaka aykırı bir hüküm bulunması; örneğin çocuğun diğer ebeveynle hiç görüştürülmeyeceğinin kararlaştırılması.

Bu eksiklikler duruşmada giderilebilir; ancak taraflardan birinin bulunmaması veya değişikliğe itiraz etmesi hâlinde karar ertelenir. Bu nedenle protokolün duruşmadan önce eksiksiz hâle getirilmesi, tek duruşmada boşanmanın en önemli şartıdır. Bu konu Tek Celsede Boşanma: Anlaşmalı Boşanmanın Tek Duruşmada Sonuçlanması yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Hâkimin değişiklik önerisi

Hâkim, protokolü olduğu gibi onaylamak zorunda değildir. Tarafların ve çocukların menfaatine aykırı gördüğü hükümlerde değişiklik önerebilir (TMK m. 166/3). En sık görülen değişiklik önerileri şunlardır:

• Çocuğun ihtiyaçlarına göre düşük kalan iştirak nafakasının artırılması.
• Belirsiz yazılmış nafaka ödeme tarihi veya başlangıç tarihinin netleştirilmesi.
• Kişisel ilişki düzenlemesine bayram ve yarıyıl tatillerinin eklenmesi.
• Çocuğun yurt dışına çıkarılması gibi konularda ortak karar şartının açıklığa kavuşturulması.

Taraflar öneriyi duruşmada kabul ederse değişiklik tutanağa geçirilir ve boşanmaya karar verilir. Taraflardan biri öneriyi kabul etmezse anlaşmalı boşanma şartları gerçekleşmemiş olur.

Yargıtay’a göre “bizzat dinleme” şartının kapsamı

TMK m. 166/3’teki “bizzat dinleme” şartı, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin kararlarında sıkı biçimde uygulanmaktadır. Eşlerin anlaşmalı boşanma iradesini yalnızca dilekçeyle, vekil aracılığıyla veya yasal temsilcileri eliyle bildirmesi bu şartı karşılamaz.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2023/5030, K. 2023/3828, T. 12.09.2023 sayılı kararında aynı dosyada daha önce verilen bir bozma kararının gerekçesi aktarılmıştır. Bu gerekçeye göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için tarafların boşanma ve sonuçlarına ilişkin bütün konularda anlaşmaları ve bu anlaşmayı serbest iradelerinin sonucu olarak mahkeme huzurunda bizzat birlikte dinlenmeleri şarttır. Dosyada eşlerden biri cezaevinde bulunmuş ve dava onun adına vasisi tarafından takip edilmiştir. Daire, bu durumda anlaşmalı boşanma koşullarının gerçekleşmediğini ve davanın TMK m. 166/1 çerçevesinde çekişmeli boşanma davası olarak değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir.

Aynı yaklaşım, yargılamanın ileri aşamalarında sağlanan anlaşmalar için de geçerlidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, dosya temyiz incelemesindeyken taraf vekillerinin anlaşmalı boşanma protokolü sunduğu durumlarda doğrudan karar vermemekte, dosyayı ilk derece mahkemesine geri göndermektedir:

Daire, aynı sonuca E. 2024/7968, K. 2024/6940, T. 07.10.2024 ve E. 2025/10323, K. 2026/1730, T. 16.02.2026 sayılı kararlarında da ulaşmıştır. Bu kararlar, anlaşmanın hangi aşamada sağlandığı fark etmeksizin hâkimin eşleri karşısında görmesinin ve sorularını doğrudan onlara yöneltmesinin vazgeçilmez olduğunu göstermektedir.

Vekâletname ve temsil sorunları

Anlaşmalı boşanma davasında avukat dilekçeyi verebilir, protokolü hazırlayabilir ve duruşmaya katılabilir. Ancak boşanma, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğundan vekâletnamenin bu davaya uygun olması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2023/8434, K. 2023/6220 sayılı kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, boşanma davasında temsil için sunulan vekâletnamenin boşanma davalarını takip yetkisi içeren ve fotoğraflı özel vekâletname olması gerektiğini, genel dava vekâletnamesinin yeterli olmadığını ve bu eksikliğin kamu düzeninden olup kendiliğinden gözetileceğini belirterek ilk derece mahkemesi kararını kaldırmıştır.

Bu nedenle anlaşmalı boşanma davası avukat aracılığıyla açılacaksa, vekâletnamenin boşanma davası için özel yetki içerdiği ve fotoğraflı düzenlendiği dava açılmadan önce kontrol edilmelidir. Eksik vekâletname, duruşmada iki eş de hazır olsa bile sorun yaratabilir ve kararın kanun yolunda kaldırılmasına yol açabilir.

Duruşmada yapılan değişikliklerin tutanağa geçirilmesi

Hâkimin duruşmada önerdiği değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi yeterli değildir; bu değişikliklerin tutanağa açıkça geçirilmesi ve hâkim tarafından onaylanması gerekir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/11067, K. 2023/1361, T. 28.03.2023 sayılı kararında, protokolde sonradan yapılan değişiklik iradesinin mahkemeye taraflarca açıkça bildirilmesi ve hâkim tarafından onaylanması gerektiğini, bu şekilde onaylanmayan irade değişikliklerinin anlaşmalı boşanma hükmüne esas alınamayacağını belirtmiştir. Duruşmada verilecek cevaplar bu nedenle kısa ve açık olmalı; özellikle nafaka miktarı, ödeme tarihi ve kişisel ilişki günleri gibi rakamlara ve tarihlere bağlı hükümlerde yapılan değişiklikler, duruşma sonunda tutanaktan kontrol edilmelidir.

Duruşmada fikir değiştirilirse ne olur?

Protokolün imzalanmış olması tarafları duruşmada bağlamaz. Eşlerden biri duruşmada boşanmak istemediğini, protokolün bir hükmünü kabul etmediğini veya baskı altında imzaladığını söylerse, mahkeme anlaşmalı boşanma kararı veremez. Bu durumda davacı eş, davayı TMK m. 166/1 kapsamında çekişmeli boşanma davası olarak sürdürmek istediğini bildirebilir. Mahkeme ilgili usul hükümlerine göre taraflara süre verir ve dava çekişmeli olarak devam eder. Bu dönüşüm Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeli Boşanmaya Dönüşmesi yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Duruşmaya gelinmezse

Usulüne uygun davet edilen taraflar duruşmaya gelmezse dosya işlemden kaldırılır (HMK m. 150). Dosya, işlemden kaldırıldığı tarihten itibaren üç ay içinde yenilenebilir; yenilenmezse dava açılmamış sayılır. Eşlerden yalnızca biri gelirse, gelmeyen eş bizzat dinlenemeyeceği için anlaşmalı boşanma kararı verilemez; mahkeme yeni bir duruşma günü verebilir. Geçerli bir mazereti olan eşin (hastalık, yurt dışında bulunma) mazeretini belgeleyerek bildirmesi gerekir.

Duruşmadan sonra: karar ve kesinleşme

Hâkim tarafları dinledikten ve protokolü uygun bulduktan sonra kararı genellikle aynı duruşmada açıklar. Kısa kararda boşanmaya, velayete, nafakaya ve diğer hükümlere yer verilir. Gerekçeli karar daha sonra yazılır ve taraflara tebliğ edilir.

Karara karşı istinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Taraflar ilamın kendilerine tebliğinden önce istinaf hakkından feragat edemez (HMK m. 349/1). Bu nedenle uygulamada gerekçeli karar tebliğ edildikten sonra taraflar istinaf hakkından feragat ettiklerini bildiren dilekçe vererek kararın daha erken kesinleşmesini sağlayabilir. Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kayıtlarında medeni hâl “boşanmış” olarak güncellenir. Kesinleşme süreci Boşanma Kararının Kesinleşmesi: Hâkim Boşanma Kararı Verdikten Sonra Ne Olur? yazımızda anlatılmıştır.

Duruşmaya nasıl hazırlanılmalı?

• Eşler kimlik kartlarını yanlarında bulundurmalıdır.
• Protokolün bir örneği getirilmeli ve duruşmadan önce her hüküm yeniden okunmalıdır.
• Nafaka miktarı, ödeme günü, velayet ve görüşme günleri gibi temel hükümler ezberlenmese de hatırlanmalıdır; hâkimin sorusuna “bilmiyorum” cevabı, iradenin bilinçli olmadığı izlenimi verebilir.
• Duruşma saatinden önce adliyede bulunulmalıdır; aile mahkemelerinde duruşmalar yoğun olduğundan gecikme, dosyanın sonraya bırakılmasına yol açabilir.

Örnek olay

C ile D, beş yıllık evliliklerini anlaşmalı boşanmayla sona erdirmek için protokol imzalar. Duruşmada hâkim önce C’ye boşanmak isteyip istemediğini, kimsenin baskısı altında olup olmadığını sorar. C kendi isteğiyle boşanmak istediğini söyler. D’ye aynı sorular sorulduğunda D, “Aslında boşanmak istemiyorum ama C ısrar ettiği için imzaladım” der.

Hâkim, D’nin iradesinin serbestçe açıklandığına kanaat getiremediğini belirterek anlaşmalı boşanma kararı vermez. C, davayı çekişmeli olarak sürdürmek istediğini bildirir. Mahkeme taraflara delillerini bildirmeleri için süre verir ve dava şiddetli geçimsizlik nedeniyle çekişmeli boşanma davası olarak devam eder.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Anlaşmalı boşanma duruşmasına girmeden önce eşlerin protokolün her hükmünü yeniden gözden geçirmesi ve özellikle çocuklarla ilgili düzenlemenin çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına uygun olduğundan emin olması gerekir. Duruşmada verilecek cevaplar kısa, açık ve protokolle uyumlu olmalıdır. Anlaşmalı boşanmanın genel şartları Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Yer Alması Gerekenler yazımızda anlatılmıştır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166, 182, 184; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 149-150, 345, 349.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.