Anlaşmalı Boşanmada Nafaka: Protokole Yazılacak Hükümler

Anlaşmalı boşanmada nafaka, eşlerin boşanma protokolünde kararlaştırdığı ve hâkimin onayıyla boşanma kararının parçası hâline gelen nafakadır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 166/3’e göre anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin “boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması” gerekir. Nafaka, bu malî sonuçların en önemli kısmıdır. Protokolde nafakanın açık, uygulanabilir ve ileride uyuşmazlık doğurmayacak biçimde yazılması, boşanmadan sonra yeni davaların önüne geçer.

Kanun metni

Protokolde hangi nafakalar düzenlenir?

Yoksulluk nafakası

Boşanmadan sonra eşlerden birine ödenecek nafakadır. Çekişmeli boşanmada yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için nafaka isteyen eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması ve kusurunun daha ağır olmaması gerekir (TMK m. 175). Anlaşmalı boşanmada ise eşler bu şartları tartışmadan nafakayı kendi aralarında kararlaştırır. Hâkim, nafaka alan eşin gerçekten yoksulluğa düşüp düşmeyeceğini veya kusur durumunu araştırmaz; anlaşmanın serbest iradeyle yapılıp yapılmadığını ve açıkça hakkaniyete aykırı olup olmadığını denetler. Yoksulluk nafakasının genel şartları Yoksulluk Nafakası (TMK 175): Şartları, Miktarı ve AYM’nin Süresiz Nafaka Kararı yazımızda anlatılmıştır.

İştirak nafakası

Ortak çocuk varsa, velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılması protokolde düzenlenir (TMK m. 182). Bu nafaka çocuğun hakkı olduğundan hâkim, çocukla ilgili hükümleri çok daha sıkı denetler. İştirak nafakası İştirak Nafakası: Çocuğun Bakım ve Eğitim Giderlerine Katılma yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Tedbir nafakası

Anlaşmalı boşanma davası çoğunlukla tek duruşmada sonuçlandığından tedbir nafakası nadiren gündeme gelir. Ancak dava süreci uzayacaksa veya karar kesinleşinceye kadar geçecek süre için eşlerden biri nafaka istiyorsa, protokolde tedbir nafakasına da yer verilebilir.

Yoksulluk nafakası protokole nasıl yazılır?

Protokoldeki nafaka hükmü, icraya konduğunda yoruma yer bırakmayacak açıklıkta olmalıdır. Şu unsurlar yer almalıdır:

• Alacaklı ve borçlu: Nafakayı kimin kime ödeyeceği.
• Miktar: Aylık tutar, rakam ve yazıyla.
• Başlangıç tarihi: Genellikle boşanma kararının kesinleştiği tarih.
• Ödeme zamanı ve yeri: Her ayın hangi gününe kadar, hangi banka hesabına ödeneceği.
• Süre: Nafakanın süresiz mi, belirli bir süre için mi ödeneceği.
• Yıllık artış: Nafakanın her yıl hangi endeks oranında artırılacağı.

Süreli nafaka

Kanunun yoksulluk nafakası için öngördüğü kural, nafakanın süresiz olarak bağlanmasıdır. Ancak anlaşmalı boşanmada eşler, nafakanın belirli bir süre (örneğin üç yıl) veya belirli bir olay gerçekleşinceye kadar (örneğin nafaka alacaklısı bir işe girinceye kadar) ödenmesini kararlaştırabilir. Bu anlaşma hâkimin onayıyla geçerli olur. Süre sona erdiğinde nafaka, ayrıca karar gerekmeden sona erer. Anayasa Mahkemesinin “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı 30/6/2027’de yürürlüğe girecektir; bu tarihten sonra yapılacak düzenleme, anlaşmalı boşanmalarda süre kararlaştırılmasını daha da yaygın hâle getirebilir. Kararın etkileri AYM’nin Süresiz Nafaka Kararından Sonra Yoksulluk Nafakası yazımızda değerlendirilmiştir.

Toptan ödeme

TMK m. 176/1, maddi tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya irat biçiminde ödenmesine karar verilebileceğini düzenler. Eşler, aylık nafaka yerine tek seferde belirli bir tutarın ödenmesini kararlaştırabilir. Toptan ödenen nafaka, sonradan artırım veya kaldırma davasına konu olmaz; bu yönüyle iki taraf için de kesinlik sağlar. Toptan ödemenin vadesi ve ödenmemesi hâlinde ne olacağı protokolde açıkça yazılmalıdır.

Nafakadan feragat

Yoksulluk nafakasından feragat

Eş, kendi yoksulluk nafakası hakkından protokolde feragat edebilir. Uygulamada protokollerde “Taraflar birbirlerinden yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat talep etmeyeceklerdir” şeklinde hükümler sıkça yer alır. Bu feragat, hâkimin onayıyla boşanma kararının parçası olur ve sonradan yoksulluk nafakası istenmesine engel olur. Ayrıca boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 178). Bu nedenle feragat hükmü imzalanmadan önce boşanmadan sonraki geçim imkânları dikkatle değerlendirilmelidir.

İştirak nafakasından vazgeçilemez

Velayet sahibi ebeveynin protokolde “çocuk için nafaka talep edilmeyecektir” yazması, çocuğun nafaka hakkını ortadan kaldırmaz. Nafaka hakkı çocuğa ait olduğundan ebeveyn bu haktan çocuk adına geçerli biçimde vazgeçemez. Hâkim böyle bir hükmü çocuğun yararına aykırı bularak değişiklik önerebilir. Hâkim protokolü bu hâliyle onaylasa bile, koşullar değiştiğinde çocuk adına iştirak nafakası davası açılabilir (TMK m. 329, 331).

Hâkimin denetimi ve değişiklik önerisi

Hâkim, protokolü imzalandığı hâliyle onaylamak zorunda değildir. Tarafları bizzat dinledikten sonra nafaka hükümlerini tarafların ve çocukların menfaatine aykırı bulursa değişiklik önerir. Taraflar bu değişikliği duruşmada kabul ederse boşanmaya karar verilir; kabul etmezlerse anlaşmalı boşanma şartları gerçekleşmemiş olur. Uygulamada en sık değişiklik önerilen konular, çocuğun ihtiyaçlarına göre açıkça düşük kalan iştirak nafakası ve ödeme tarihinin belirsiz bırakılmasıdır. Hâkimin duruşmada sorduğu sorular Anlaşmalı Boşanmada Hâkim Ne Sorar? yazımızda anlatılmıştır.

Protokoldeki nafaka sonradan değiştirilebilir mi?

Protokolle kararlaştırılıp hâkimin onayıyla hükme bağlanan irat biçimindeki nafaka, mahkeme kararıyla belirlenmiş nafaka niteliğindedir. Bu nedenle TMK m. 176/4 ve m. 331’deki kurallar uygulanır: tarafların malî durumu değişirse veya hakkaniyet gerektirirse nafaka artırılabilir ya da azaltılabilir. Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden, alacaklının fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kalkar (TMK m. 176/3).

Yargıtay uygulamasında protokolle kararlaştırılan nafakanın kaldırılması istendiğinde, tarafların protokolü imzalarken öngördükleri koşullar da dikkate alınır. Protokolde nafaka alacaklısının çalıştığı bilinerek nafaka kararlaştırılmışsa, yalnızca çalışıyor olması nafakanın kaldırılması için yeterli görülmeyebilir. Bu nedenle protokolde nafakanın hangi koşullarda sona ereceğinin açıkça yazılması önemlidir.

Yıllık artış hükmü

TMK m. 176/5 ve m. 182/4, hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini öngörür. Anlaşmalı boşanmada bu istem protokole yazılır: “Nafaka her yıl, bir önceki yılın Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) oranında artırılacaktır.” Bu hüküm bulunmazsa nafaka yıllarca aynı tutarda kalır ve alacaklı, değer kaybı için artırım davası açmak zorunda kalır. Artırım davası Nafaka Artırım Davası: Şartları, ÜFE Artışı ve Yargılama Süreci yazımızda anlatılmıştır.

Ödenmezse ne olur?

Protokoldeki nafaka hükmü, boşanma kararının parçası olduğundan ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Nafaka alacaklısı birikmiş nafaka için icra takibi başlatabilir, borçlunun maaşına haciz konmasını isteyebilir ve İİK m. 344 uyarınca tazyik hapsi için şikâyette bulunabilir. Toptan ödeme kararlaştırılmış ve vadesinde ödenmemişse, bu tutar da ilam olarak icraya konur.

Protokolde sık yapılan hatalar

Uygulamada icra aşamasında sorun çıkaran protokol hükümleri genellikle şu türdendir:

• Başlangıç tarihinin yazılmaması: Nafakanın dava tarihinden mi, karar tarihinden mi, kesinleşmeden mi işleyeceği belirsiz kalırsa, ilk aylar için uyuşmazlık doğar.
• Yabancı para veya altın üzerinden nafaka: Bu tür hükümler mümkündür; ancak ödeme günündeki kurun nasıl belirleneceği yazılmazsa icrada hesaplama sorunu yaşanır.
• “Gücü oranında katkı” gibi belirsiz ifadeler: Rakam içermeyen nafaka hükmü icraya konamaz; yeniden dava açmayı gerektirir.
• Nafaka ile mal paylaşımının birbirine bağlanması: “Ev devredilirse nafaka ödenmeyecektir” gibi şarta bağlı hükümler, şartın gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda yeni bir uyuşmazlık yaratır. Mal paylaşımı ve nafaka ayrı ayrı ve kesin biçimde yazılmalıdır.
• Okul ve sağlık giderlerinin düzenlenmemesi: Aylık iştirak nafakasının yanında özel okul ücreti, ameliyat gibi olağanüstü giderlerin nasıl paylaşılacağı yazılmazsa, bu giderler için ayrıca dava açmak gerekir.

Mal rejiminin tasfiyesi de protokolde nafakadan ayrı bir başlık altında düzenlenmelidir. Bu konu Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma, Katkı Payı ve Zamanaşımı yazımızda anlatılmıştır.

Örnek olay

G ile H, dört yıllık evliliklerini anlaşmalı boşanmayla sona erdirmeye karar verir. G çalışmamakta, H ise serbest meslek sahibidir. Protokolde H’nin G’ye boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren iki yıl süreyle aylık yoksulluk nafakası ödemesini, nafakanın ilk yılın sonunda ÜFE oranında artırılmasını, G’nin bu süre sonunda başka nafaka talebinde bulunmayacağını kararlaştırırlar. Velayeti G’ye bırakılan çocuk için de aylık iştirak nafakası ve her yıl ÜFE artışı yazarlar.

Hâkim duruşmada tarafları dinler; iştirak nafakasının çocuğun okul ve sağlık giderleri karşısında düşük kaldığını belirterek artırılmasını önerir. Taraflar öneriyi kabul eder, mahkeme boşanmaya ve protokoldeki düzenlemeye hükmeder. İki yıl dolduğunda G’nin yoksulluk nafakası kendiliğinden sona erer; çocuğun iştirak nafakası ise çocuk ergin oluncaya kadar devam eder.

Güncel Yargıtay kararları

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, protokolle kararlaştırılan nafakanın sonraki uyuşmazlıklarda nasıl yorumlanacağı konusunda istikrarlı bir çizgi izlemektedir. Aşağıdaki kararlar, protokolün yazımında hangi ayrıntıların sonradan belirleyici olduğunu gösterir.

Protokolde yoksulluk nafakasının her yıl yüzde on beş artırılacağı kararlaştırılmış, mahkeme de duruşmada protokolün onaylanmasına karar vermişti. Yıllar sonra açılan alacak davasında ilk derece mahkemesi, artış hükmünün duruşmada ayrıca kabul edilmediği gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Yargıtay, protokolün bütün olarak onaylandığını ve artış hükmünün değiştirildiğine veya kaldırıldığına dair bir karar bulunmadığını belirterek kararı bozmuştur.

Aynı protokole dayanan ikinci bir uyuşmazlıkta bölge adliye mahkemesinin, TMK m. 184/5 uyarınca onaylanmayan protokol hükümlerinin sonuç doğurmayacağına dayandığı görülmektedir. Bu iki dosya, artış hükmünün duruşma tutanağına ve hüküm fıkrasına açıkça geçirilmesinin önemini ortaya koyar.

Döviz üzerinden kararlaştırılan nafakanın kur artışı nedeniyle indirilmesi istenen bir davada Yargıtay, tarafların ekonomik durumunda protokol tarihine göre bir değişiklik olmadığını ve kur artışının öngörülemeyen ani bir kriz niteliği taşımadığını belirterek indirim kararını bozmuştur. Protokolde yabancı para seçen taraf, kur riskini de kabul etmiş sayılır.

Protokolde yüksek bir iştirak nafakası ve yıllık yüzde yirmi artış kararlaştırılan bir dosyada babanın azaltma talebi de koşulların değiştiği ispatlanamadığı için reddedilmiştir. Yüksek bir nafakayı kabul eden taraf, yalnızca tutarın ağırlaşmasına dayanarak indirim elde edemez; malî durumunun protokol tarihinden sonra kötüleştiğini göstermesi gerekir.

İştirak nafakasının niteliği bakımından da Daire, bu nafakanın isteğe bağlı bir nafaka türü olmadığını, aile mahkemesi hâkiminin çocuğun üstün yararını esas alarak tarafların ekonomik durumuna uygun bir nafakaya hükmedebileceğini belirtmiştir. Protokolde çocuk için nafaka öngörülmemesi, hâkimin bu konuyu değerlendirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Protokol imzalanmadan önce nafakanın miktarı, başlangıç tarihi, ödeme günü, süresi ve yıllık artış oranı açıkça yazılmalıdır. Nafakadan feragat edilecekse, bunun geri dönüşü olmayan sonuçları değerlendirilmeli; çocuk için yazılan nafakanın çocuğun gerçek giderlerini karşılayıp karşılamadığı belgelerle kontrol edilmelidir. Anlaşmalı boşanmanın diğer şartları Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Yer Alması Gerekenler yazımızda anlatılmıştır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 166/3, 175-178, 182, 184, 327-331; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344; AYM 4/6/2026, E.2025/156, K.2026/131..

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.