Nafaka Artırım Davası: Şartları, ÜFE Artışı ve Yargılama Süreci

Nafaka artırım davası, mahkeme kararıyla bağlanmış bir nafakanın, kararın verildiği tarihten sonra değişen ekonomik koşullara uygun hâle getirilmesi için açılan davadır. Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 176/4, irat biçiminde ödenen yoksulluk nafakasının “tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde” artırılabileceğini düzenler. Çocuk için ödenen iştirak nafakası bakımından aynı imkân TMK m. 331’de yer alır: durum değiştiğinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler. Enflasyonun yüksek seyrettiği dönemlerde nafakanın satın alma gücü birkaç yıl içinde ciddi biçimde azaldığından, artırım davaları aile mahkemelerinde en sık görülen davalar arasındadır.

Kanun metni

Hangi nafakalar artırılabilir?

Artırım davası, mahkeme kararıyla belirlenmiş ve dönemsel olarak (aylık) ödenen nafakalar için açılır. Uygulamada üç tür nafaka bu davanın konusu olur.

Yoksulluk nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşen eşe, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşin malî gücü oranında bağlanan nafakadır (TMK m. 175). Boşanma kararı kesinleştikten sonra da ödenmeye devam ettiği için yıllar içinde değeri azalır ve artırım davası en çok bu nafaka türü için açılır. Yoksulluk nafakasının şartları Yoksulluk Nafakası (TMK 175): Şartları, Miktarı ve AYM’nin Süresiz Nafaka Kararı yazımızda anlatılmıştır.

İştirak nafakası

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır (TMK m. 182, 327-330). Çocuk büyüdükçe okul, kurs, sağlık ve giyim giderleri arttığından, iştirak nafakasının artırılması için çoğu zaman yalnızca enflasyon değil, çocuğun ihtiyaçlarındaki değişim de ileri sürülür.

Yardım nafakası

TMK m. 364 uyarınca yoksulluğa düşecek üstsoy, altsoy veya kardeş lehine bağlanan yardım nafakası da durum değiştiğinde yeniden belirlenebilir.

Tedbir nafakası ise boşanma davası sürerken verilen geçici bir önlemdir (TMK m. 169). Dava devam ederken koşullar değişirse, ayrı bir artırım davası açmak yerine aynı davada tedbir nafakasının değiştirilmesi istenir.

Artırımın şartları

Koşulların değişmesi

Kanunun ilk ölçütü, nafakanın belirlendiği tarihten sonra tarafların malî durumunun değişmesidir. Bu değişiklik iki yönde olabilir:

• Nafaka yükümlüsünün gelirinin artması: terfi, iş değişikliği, emeklilik ikramiyesi, miras yoluyla mal edinme, yeni bir ticari faaliyet.
• Nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının artması: hastalık, çocuğun okula başlaması veya üniversiteye geçmesi, kira giderinin yükselmesi.

Davacının, nafakanın belirlendiği tarihteki durum ile dava tarihindeki durum arasındaki farkı ortaya koyması gerekir. Bu nedenle önceki nafaka kararının hangi tarihli olduğu ve o tarihte tarafların gelirinin ne olduğu, dosyanın başlangıç noktasıdır.

Hakkaniyet

TMK m. 176/4, artırım için malî durum değişikliğinin yanında “hakkaniyetin gerektirdiği hâlleri” de sayar. Tarafların gelirinde gerçek bir değişiklik olmasa bile, paranın değer kaybetmesi nedeniyle nafakanın amacını karşılayamaz hâle gelmesi bu kapsamda değerlendirilir.

Yargıtay’ın ÜFE uygulaması

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, tarafların ekonomik durumunda olağanüstü bir değişiklik ispatlanmamış olsa bile, nafakanın son belirlendiği tarihten dava tarihine kadar geçen süredeki Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE) değişim oranında artırılması, önceki dengenin korunması anlamına gelir. Mahkeme, bu oranı esas aldıktan sonra tarafların sosyal ve ekonomik durumunu, nafaka alacaklısının ihtiyaçlarını ve yükümlünün ödeme gücünü birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Tarafların gelirinde belirgin bir artış ispatlanırsa, nafaka ÜFE oranının üzerinde de artırılabilir.

Gelecek yıllar için artış oranı belirlenmesi

TMK m. 176/5, m. 182/4, m. 330/3 ve m. 365/5, hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini düzenler. Bu imkân, her yıl yeniden dava açma zorunluluğunu ortadan kaldırır. Uygulamada mahkemeler, talep edilmişse nafakanın her yıl bir önceki yılın ÜFE (veya Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı başka bir endeks) oranında kendiliğinden artmasına hükmeder.

Bu artış talebe bağlıdır. Yargıtay, talep bulunmadığı hâlde hâkimin kendiliğinden yıllık artış belirlemesini taleple bağlılık ilkesine aykırı bulmaktadır. Bu nedenle artırım dilekçesinde hem nafakanın bugünkü tutarının artırılması hem de gelecek yıllar için yıllık artış oranı belirlenmesi ayrı ayrı istenmelidir. Önceki nafaka kararında yıllık artış oranı belirlenmişse, nafaka bu oranla kendiliğinden artar; ancak tarafların durumunda olağanüstü bir değişiklik olduğunda bu karara rağmen yeniden artırım davası açılabilir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Nafaka davaları aile mahkemesinin görevindedir (4787 sayılı Kanun m. 4). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetki bakımından TMK m. 177, boşanmadan sonra açılan nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar. İştirak nafakasında alacaklı çocuk olduğundan, çocuğun yanında kaldığı ebeveynin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Yardım nafakasında ise taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 365/6).

Aile mahkemesinin görev alanı Aile Mahkemesinin Görevleri (4787 Sayılı Kanun m. 4): Hangi Davalar Aile Mahkemesinde Açılır? yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Dava değeri ve harç

Artırım davası para alacağına ilişkin olduğundan nispi harca tabidir. Uygulamada dava değeri, talep edilen aylık artış farkının bir yıllık toplamı üzerinden hesaplanır. Örneğin aylık 4.000 TL olan nafakanın 10.000 TL’ye çıkarılması isteniyorsa, aylık fark 6.000 TL, yıllık fark 72.000 TL’dir ve harç bu değer üzerinden alınır. Dava açılırken nispi harcın dörtte biri peşin olarak ödenir, kalanı karar ile tahsil edilir. Bunun yanında başvurma harcı ve tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri için gider avansı yatırılır.

Harç ve gider avansını ödeme gücü bulunmayan davacı, HMK m. 334 vd. uyarınca adli yardım talep edebilir. Ücretsiz avukat imkânları Ücretsiz Avukat Nasıl Alınır? Baro ve Mahkeme Adli Yardımı yazımızda anlatılmıştır.

Yargılama usulü ve deliller

Her çeşit nafaka davası basit yargılama usulüne tabidir (HMK m. 316/1-ç). Bu usulde dava ve cevap dilekçesi verilir, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilmez; cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m. 317). Mahkeme genellikle tek veya birkaç duruşmada karar verir.

Davada şu deliller kullanılır:

• Önceki nafaka kararı ve kesinleşme şerhi.
• Tarafların gelirine ilişkin belgeler: maaş bordroları, SGK hizmet dökümü, vergi kayıtları, banka hesap hareketleri.
• Tapu ve araç kayıtları.
• Çocuğun okul, kurs, sağlık ve diğer giderlerine ilişkin faturalar.
• Mahkemenin kolluk aracılığıyla yaptırdığı sosyal ve ekonomik durum araştırması.
• Gerekirse tanık beyanları.

Mahkeme, tarafların ekonomik durumunu her zaman kendiliğinden araştırır. Bu nedenle davacının dilekçede yükümlünün çalıştığı işyerini, sahip olduğu taşınmazları ve diğer gelir kaynaklarını mümkün olduğunca somut göstermesi, araştırmanın doğru yerden yapılmasını sağlar.

Artışın başlangıç tarihi

Nafakanın artırılmasına ilişkin karar, kural olarak dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Mahkeme, dava tarihinden karar tarihine kadar geçen dönem için de artırılmış nafakayı hesaplar; aradaki fark, birikmiş nafaka alacağı olarak istenebilir. Dava tarihinden önceki dönem için geriye dönük artış istenemez. Bu nedenle nafakanın değer kaybettiği fark edildiğinde davanın gecikmeden açılması, alacaklının kaybını sınırlar.

Artırım kararı kesinleşmeden de icraya konabilir. İstinaf yoluna başvurmak kararın icrasını durdurmaz ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m. 350/1; İİK m. 36). Ödenmeyen nafaka için icra takibi ve tazyik hapsi yolları “Nafaka Alacağı İçin İcra Takibi: Birikmiş Nafaka, Maaş Haczi ve Zamanaşımı” ile Nafaka Ödememe Cezası (İİK 344): Tazyik Hapsi Şartları ve Şikâyet Süresi yazılarımızda anlatılmıştır.

Karşı dava: nafakanın azaltılması veya kaldırılması

Artırım davası açılan nafaka yükümlüsü, aynı davada karşı dava açarak nafakanın azaltılmasını veya kaldırılmasını isteyebilir. Yükümlünün gelirinin azalması, işsiz kalması, yeni evliliğinden çocuk sahibi olması veya nafaka alacaklısının yoksulluğunun ortadan kalkması bu kapsamda ileri sürülür. Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesiyle kendiliğinden, evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kalkar (TMK m. 176/3). Bu konu Nafaka Türleri, Nafakanın Artırılması ve Kaldırılması yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

AYM’nin süresiz nafaka kararının etkisi

Anayasa Mahkemesi, 4/6/2026 tarihli ve E.2025/156, K.2026/131 sayılı kararıyla TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. İptal hükmü 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu tarihe kadar yoksulluk nafakasına ilişkin mevcut kurallar uygulanır ve artırım davaları bu kurallara göre görülür. Yasama organının bu tarihe kadar yapacağı düzenleme, ileride açılacak artırım ve kaldırma davalarını etkileyebilir. Kararın kapsamı AYM’nin Süresiz Nafaka Kararından Sonra Yoksulluk Nafakası yazımızda ayrıca değerlendirilmiştir.

Kanun yolu

Artırım davasında verilen karara karşı, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m. 345). Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz yolu, kesinlik sınırına bağlıdır; nafaka davalarında bu sınır, uyuşmazlık konusu artış farkının yıllık tutarına göre değerlendirilir. Temyiz sınırının altında kalan davalarda bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir.

Güncel Yargıtay kararlarından örnekler

Nafaka artırım davalarında Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin son yıllardaki kararları, hem artırım miktarının belirlenmesinde hem de gelecek yıllar için artış oranında belirli ilkeleri istikrarlı biçimde uygulamaktadır.

Uzun süre geçmesi ve enflasyon etkisi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/2915, K. 2024/3726, T. 22.05.2024 sayılı kararın konusu olan dosyada ilk derece mahkemesi, önceki nafaka takdirinin üzerinden sekiz yılı aşkın süre geçtiğini, çocuğun ihtiyaçlarının doğal olarak arttığını ve ödenen nafakanın enflasyon nedeniyle değer kaybettiğini tespit etmiştir. Mahkeme; tarafların sosyal ve ekonomik durumunu, çocuğun yaşını ve eğitim durumunu, nafakanın bağlandığı tarih ile dava tarihi arasındaki süreyi, ÜFE oranını ve hakkaniyeti birlikte değerlendirerek iştirak nafakasını dava tarihinden itibaren artırmış ve ileriki yıllar için ÜFE oranında artış öngörmüştür. Aynı dosyada boşanma protokolünün uyarlanması istemi ise tarafların ekonomik durumunda olağanüstü bir değişiklik bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu ayrım önemlidir: Nafakanın artırılması için olağanüstü değişiklik aranmazken, protokoldeki diğer malî yükümlülüklerin uyarlanması için öngörülemeyen bir değişiklik gerekir.

Gelecek yıllar için artış: talep şartı

Yıllık artış talebe bağlıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/5359, K. 2023/4198, T. 26.09.2023 sayılı kararda, davacının nafakanın artırılmasını istediği ancak yıllık artış talebinde bulunmadığı bir dosyada mahkemenin kendiliğinden ileriki yıllar için ÜFE artışı öngörmesi, HMK m. 26’daki taleple bağlılık ilkesine aykırı bulunarak bozulmuştur.

Talep edilen orandan farklı bir orana da hükmedilemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/2982, K. 2025/10211, T. 25.11.2025 sayılı kararda yerleşik içtihadın ÜFE oranında artış yönünde olduğu belirtilmiş, ancak davacının “(ÜFE+TÜFE)/2” oranında artış istediği dosyada talebi aşarak ÜFE oranına hükmedilmesi bozma sebebi sayılmıştır. Dolayısıyla dilekçede hangi endeksin istendiği açıkça ve doğru yazılmalıdır.

ÜFE yerine TÜFE uygulanması

Yargıtay, gelecek yıllar için artışta ölçünün ÜFE olduğunu kabul etmektedir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2025/2612, K. 2025/9515, T. 05.11.2025 sayılı kararda ÜFE oranında artış istendiği hâlde TÜFE oranında artışa hükmedilmesi hatalı bulunmuş; yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden karar HMK m. 370/2 uyarınca düzeltilerek onanmıştır.

Süresiz nafaka iptal kararının künyesi ve geçiş dönemi

TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal eden karar, Anayasa Mahkemesi’nin norm denetimi kararıdır: Anayasa Mahkemesi, E. 2025/156, K. 2026/131, T. 04.06.2026. İptal hükmü 30.06.2027 tarihine kadar yürürlüğe girmeyeceğinden, bu tarihe kadar açılan artırım davalarında yoksulluk nafakası bakımından mevcut TMK m. 175 ve m. 176 hükümleri uygulanmaya devam eder. Kanun koyucunun yapacağı yeni düzenleme, nafakanın süresi ve kaldırılması bakımından geçiş hükümleri içerebileceğinden, 2027 yılında açılacak davalarda yeni metnin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Dilekçede yalnızca bugünkü tutarın artırılmasını istemek, gelecek yıllar için artış talebini unutmak.
• Gelecek yıllar için artışı “enflasyon oranında” gibi belirsiz bir ifadeyle istemek; endeksin adı (ÜFE) ve hangi ayda açıklanan yıllık değişimin esas alınacağı belirtilmelidir.
• Artırım davası ile boşanma protokolünün uyarlanması davasını aynı ölçüye tabi sanmak; protokolün uyarlanmasında aşırı ifa güçlüğü şartları aranır.
• Nafaka yükümlüsünün gelirindeki artışa ilişkin delilleri (SGK kayıtları, maaş bordrosu, tapu ve araç kayıtları) dava dilekçesinde göstermemek.

Örnek olay

K, 2022 yılında verilen boşanma kararıyla eski eşi M’den aylık 3.000 TL yoksulluk nafakası, ortak çocukları için de aylık 2.500 TL iştirak nafakası almaktadır. Kararda yıllık artış oranı belirlenmemiştir. 2026 yılında çocuk ortaokula başlar, özel ders ve servis giderleri doğar; M ise aynı dönemde şirketinde müdürlüğe terfi etmiştir.

K, yerleşim yerindeki aile mahkemesinde artırım davası açar; yoksulluk nafakasının 7.000 TL’ye, iştirak nafakasının 9.000 TL’ye çıkarılmasını ve nafakaların her yıl ÜFE oranında artırılmasını ister. Mahkeme, kolluk araştırması ve SGK kayıtlarıyla M’nin gelirindeki artışı tespit eder, okul giderlerini belgelerle doğrular. Yoksulluk nafakasını ÜFE değişimi ve hakkaniyet ölçüsüyle 6.500 TL’ye, iştirak nafakasını çocuğun artan ihtiyaçlarını da gözeterek 8.500 TL’ye çıkarır; dava tarihinden geçerli olmak üzere her yıl ÜFE oranında artış belirler.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Nafakanın değer kaybettiği düşünülüyorsa, önce son nafaka kararı ile kesinleşme tarihi belirlenmeli, ardından yükümlünün bugünkü geliri ve alacaklının artan giderleri belgelerle ortaya konmalıdır. Dilekçede bugünkü tutarın artırılması ile gelecek yıllar için artış oranı belirlenmesi ayrı ayrı talep edilmelidir. Artış dava tarihinden itibaren işlediği için davanın geciktirilmesi, geçmiş dönem kaybını telafi edilemez hâle getirir.

Dilekçe örneği: Nafaka Artırım Dava Dilekçesi Örneği.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 169, 175-177, 182, 327-331, 364-365; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 316-317, 334, 345; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 36; AYM 4/6/2026, E.2025/156, K.2026/131..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.