Av. Emrah Karatay
Mahkeme kararıyla bağlanan bir nafaka, kararın verildiği gün için uygun bir miktar olabilir; ancak yıllar geçtikçe enflasyon, çocuğun büyümesi ve tarafların gelirlerindeki değişiklik bu miktarı yetersiz hâle getirir. Kanun, irat biçiminde ödenen nafakanın değişen koşullara göre yeniden belirlenmesine imkân tanır. Nafaka alacaklısı, bu amaçla aile mahkemesinde nafaka artırım davası açar ve dava dilekçesinde son kararın tarihini, o tarihten bu yana değişen koşulları ve talep ettiği yeni miktarı gösterir.
Bu yazıda nafaka artırım dava dilekçesinin hangi hukuki dayanaklara göre yazılacağı, görevli ve yetkili mahkeme, dava değerinin gösterilmesi, delillerin toplanması ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Artırım davasının şartları ve Yargıtay uygulaması “Nafaka Artırım Davası” yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır; bu sayfa dilekçenin kendisine odaklanmaktadır.
KISA CEVAP
- Yoksulluk nafakasının artırılması TMK m. 176/4’e, iştirak nafakasının artırılması TMK m. 182 ve 331’e dayanır.
- Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava asliye hukuk mahkemesinde aile mahkemesi sıfatıyla görülür.
- Yetkili mahkeme, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m. 177).
- Dava basit yargılama usulüne tabidir (HMK m. 316/1-ç); arabuluculuk dava şartı değildir.
- Artırılan nafaka dava tarihinden itibaren istenebilir; geçmiş dönemler için geriye dönük artış istenemez.
- Dilekçede ayrıca gelecek yıllar için yıllık artış (ÜFE veya TÜFE oranında) talep edilebilir.
Kanun metni
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/4 ve m. 331
“Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.” (m. 176/4) “Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.” (m. 331)
Dava açmadan önce
Son nafaka kararının belirlenmesi
Artırım davasında karşılaştırma, nafakanın en son belirlendiği tarihteki koşullar ile dava tarihindeki koşullar arasında yapılır. Bu nedenle ilk iş, nafakayı bağlayan veya en son artıran kararın tarihini, esas ve karar numarasını ve kesinleşme tarihini tespit etmektir. Boşanma kararından sonra bir artırım davası daha açılmışsa, karşılaştırmada esas alınacak tarih bu son davanın kararıdır. Kesinleşme şerhli karar örneği UYAP üzerinden veya kararı veren mahkemeden alınır.
Hangi nafakanın artırılacağının açıkça yazılması
Uygulamada en çok yoksulluk nafakası ile iştirak nafakasının artırılması istenir. Yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşen eşe, iştirak nafakası ise velayeti kendisine verilmeyen ebeveynden çocuğun bakım ve eğitim giderleri için alınır. İki nafaka için ayrı talep sonucu yazılmalı, her biri için istenen yeni aylık tutar ayrı ayrı gösterilmelidir. Birden fazla çocuk varsa her çocuk için ayrı miktar belirtilmesi, kararın infazında ve ileride açılacak davalarda kolaylık sağlar.
Delillerin önceden toplanması
Mahkeme, tarafların ekonomik ve sosyal durumunu kolluk aracılığıyla yaptıracağı araştırma, SGK kayıtları, tapu ve araç sorguları ile banka kayıtları üzerinden belirler. Davacının bu kayıtların getirtilmesini dilekçede açıkça istemesi gerekir. Çocuğun okul kaydı, özel ders, kurs, sağlık ve kira giderleri gibi belgeler dilekçeye eklenmelidir. Nafaka yükümlüsünün terfi ettiğine, işyeri açtığına veya miras yoluyla mal edindiğine dair bilgiler varsa bunların da somut olarak yazılması gerekir.
AYM’nin süresiz nafaka kararı
Anayasa Mahkemesi, TMK m. 175‘teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş ve iptal hükmünün 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe gireceğini belirtmiştir. Karar mevcut nafakaları kendiliğinden sona erdirmez ve artırım davası açılmasına engel değildir. Bu konudaki ayrıntılar “AYM’nin Süresiz Nafaka Kararından Sonra Yoksulluk Nafakası” yazımızda yer almaktadır.
Görevli ve yetkili mahkeme
Aile mahkemesi
4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca Türk Medeni Kanunu’nun aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğan dava ve işler aile mahkemesinde görülür. Nafaka artırım davası da bu niteliktedir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.
Yetki
TMK m. 177’ye göre boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bu kural nafaka alacaklısını korumak için konulmuştur; alacaklı, dilerse HMK m. 6 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir. İştirak nafakasında alacaklı, velayet hakkına sahip ebeveyn aracılığıyla temsil edilen çocuktur; bu nedenle çocuğun birlikte yaşadığı ebeveynin yerleşim yeri mahkemesi yetkili kabul edilir.
Davanın tarafları
Yoksulluk nafakasında davacı nafaka alacaklısı eş, davalı ise nafaka yükümlüsüdür. İştirak nafakasında dava, çocuk adına velayet hakkına sahip ebeveyn tarafından açılır. Çocuk ergin olduysa iştirak nafakası kendiliğinden sona erer; eğitimine devam eden ergin çocuk TMK m. 328/2 uyarınca kendi adına ayrı bir dava açar. Bu konu “Ergin Çocuğa Eğitim Nafakası” yazımızda anlatılmıştır.
Dava değeri ve harç
Nafaka davalarında dava değeri, HMK m. 2 ve 492 sayılı Harçlar Kanunu uygulamasında artırılması istenen aylık farkın bir yıllık tutarı üzerinden gösterilir. Örneğin aylık nafakanın 4.000 TL’den 9.000 TL’ye çıkarılması isteniyorsa aylık fark 5.000 TL, yıllık fark 60.000 TL’dir. Dilekçede bu hesap açıkça yazılmalıdır. Davacı nafaka alacaklısı olduğundan, harç ve masraflar dava sonunda haksız çıkan tarafa yükletilir. Ödeme gücü bulunmayan davacı HMK m. 334 vd. uyarınca adli yardım talep edebilir.
Nafaka artırım dava dilekçesi örneği
… AİLE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DAVACI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
(İştirak nafakası için: Davacı … adına velayet hakkına sahip annesi/babası Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres)
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres (varsa)
DAVALI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
DAVA: Yoksulluk (ve/veya iştirak) nafakasının artırılması istemidir.
DAVA DEĞERİ: Aylık artış farkının bir yıllık tutarı olan … TL
AÇIKLAMALAR
1. Davacı ile davalı, … Aile Mahkemesinin …/…/… tarihli ve … Esas, … Karar sayılı ilamıyla boşanmış; karar …/…/… tarihinde kesinleşmiştir.
2. Anılan kararla davacı lehine aylık … TL yoksulluk nafakasına, müşterek çocuk … lehine aylık … TL iştirak nafakasına hükmedilmiştir. (Varsa: Nafaka en son … Aile Mahkemesinin …/…/… tarihli ve … Esas, … Karar sayılı ilamıyla aylık … TL olarak belirlenmiştir.)
3. Nafakanın son belirlendiği tarihten dava tarihine kadar geçen … yıllık sürede Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre üretici ve tüketici fiyat endekslerinde yüksek oranlı artış meydana gelmiş, nafakanın satın alma gücü belirgin biçimde azalmıştır.
4. Müşterek çocuk nafakanın belirlendiği tarihte … yaşında iken bugün … yaşındadır ve … okulunda öğrenim görmektedir. Çocuğun okul, servis, kırtasiye, kurs, giyim ve sağlık giderleri önemli ölçüde artmıştır. Bu giderlere ilişkin belgeler dilekçe ekinde sunulmuştur.
5. Davacının herhangi bir düzenli geliri bulunmamakta olup (veya: asgari ücretle çalışmakta olup) kira gideri aylık … TL’dir.
6. Davalı ise nafakanın belirlendiği tarihte … olarak çalışırken bugün … olarak çalışmakta, aylık … TL’yi aşan gelir elde etmektedir. Davalının adına kayıtlı taşınmaz ve araçlar bulunmakta olup ekonomik durumu nafakanın artırılmasına elverişlidir.
7. TMK m. 176/4 ve 331 uyarınca tarafların mali durumlarının değişmesi ve hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde nafaka artırılabilir. Yargıtay uygulamasına göre de nafakanın en azından son karardan bu yana gerçekleşen ÜFE değişim oranında artırılması hakkaniyet gereğidir.
8. Ayrıca TMK m. 176/5 ve 330/3 uyarınca, yeni dava açılmasına gerek kalmaması için artırılan nafakanın her yıl ÜFE (veya TÜFE) on iki aylık ortalama değişim oranında kendiliğinden artırılmasına karar verilmesi talep edilmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı TMK m. 175, 176, 177, 182, 328, 330, 331; 4787 sayılı Kanun; HMK m. 316 vd.; ilgili mevzuat.
DELİLLER: … Aile Mahkemesinin … Esas sayılı dosyası, nüfus kayıtları, tarafların sosyal ve ekonomik durum araştırması, SGK hizmet dökümleri, maaş bordroları, vergi kayıtları, tapu ve araç kayıtları, banka kayıtları, okul ve gider belgeleri, kira sözleşmesi, TÜİK endeks verileri, tanık, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Davacı lehine hükmedilen aylık … TL yoksulluk nafakasının dava tarihinden geçerli olmak üzere aylık … TL’ye çıkarılmasına,
2. Müşterek çocuk … lehine hükmedilen aylık … TL iştirak nafakasının dava tarihinden geçerli olmak üzere aylık … TL’ye çıkarılmasına,
3. Artırılan nafakaların her yıl TÜİK tarafından açıklanan ÜFE (veya TÜFE) on iki aylık ortalama değişim oranında kendiliğinden artırılmasına,
4. Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Davacı (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Kesinleşme şerhli boşanma/nafaka ilamı, nüfus kayıt örneği, okul ve gider belgeleri, kira sözleşmesi, gelir belgeleri, vekâletname (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Karar tarihleri, tutarlar, çocuğun durumu ve tarafların gelirleri dosyaya göre doldurulmalıdır.
Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar
Talep edilen miktarın gerekçelendirilmesi
Mahkeme talep edilen miktarla bağlıdır; talepten fazlasına hükmedemez (HMK m. 26). Bu nedenle istenen yeni tutar, gerçekçi bir hesapla belirlenmelidir. Asgari ölçüt, son karardan dava tarihine kadar gerçekleşen ÜFE değişimidir. Bunun üzerine çocuğun ihtiyaçlarındaki artış ve yükümlünün gelirindeki yükselme eklenir. Çok düşük bir tutar istenirse, mahkeme gerçekte daha yüksek bir artışın hakkaniyete uygun olduğunu görse bile talebi aşamaz.
Geleceğe yönelik artış talebi
TMK m. 176/5 ve m. 330/3, hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini düzenler. Bu talep dilekçede ayrıca yazılmazsa mahkeme kendiliğinden yıllık artışa hükmetmez ve her birkaç yılda bir yeni dava açmak gerekir. Talepte endeksin adı ve hangi değişim oranının (yıllık veya on iki aylık ortalama) esas alınacağı açıkça belirtilmelidir.
Yükümlünün gelirine ilişkin somut bilgi
Davalının gelirinin arttığı soyut olarak ileri sürülürse mahkeme yalnızca ekonomik durum araştırmasıyla yetinir. Davalının işyeri, unvanı, ortağı olduğu şirket, kira geliri sağladığı taşınmazlar biliniyorsa bunlar dilekçede gösterilmeli ve ilgili kurumlardan kayıt istenmelidir.
Dava tarihinden itibaren artış
Artırım kararı dava tarihinden itibaren hüküm doğurur. Bu nedenle nafakanın yetersiz kaldığı fark edildiğinde dava açılması geciktirilmemelidir. Geçmiş aylar için birikmiş nafaka alacakları ise ilama dayalı icra takibiyle istenir; bu konuda “Nafaka Alacağı İcra Takibi” yazımıza bakılabilir.
Davadan sonra
Mahkeme dilekçeyi davalıya tebliğ eder; davalı basit yargılama usulünde iki hafta içinde cevap verir. Ardından tarafların sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırılır, gerekirse tanıklar dinlenir ve endeks hesabı için bilirkişiden görüş alınabilir. Karar istinaf edilebilir; istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Nafakaya ilişkin kararlar kesinleşmeden icraya konulabilir. Davalı aynı dosyada karşı dava olarak nafakanın azaltılmasını veya kaldırılmasını da isteyebilir; bu ihtimal için “Nafakanın Kaldırılması Dava Dilekçesi Örneği” sayfamız incelenebilir.
Sık yapılan hatalar
- Nafakanın son belirlendiği kararı değil, yalnızca boşanma kararını esas almak.
- Yoksulluk ve iştirak nafakası için tek bir toplam tutar istemek.
- Gelecek yıllar için endeks artışını talep etmemek.
- Dava değerini aylık fark yerine toplam nafaka üzerinden göstermek.
- Davalının gelirine ilişkin kayıtların celbini istememek.
- Ergin olan çocuk için iştirak nafakası artırımı istemek; bu durumda eğitim nafakası davası açılmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Nafaka artırım davası kaç yılda bir açılabilir?
Kanunda süre sınırı yoktur. Ancak koşulların değiştiğinin gösterilebilmesi için son karardan sonra makul bir süre geçmiş olması gerekir. Uygulamada en az bir yıllık sürenin geçmesi beklenir.
Artırım davası açmak için avukat zorunlu mu?
Hayır. Dava kişinin kendisi tarafından da açılabilir; ancak talep miktarı ve endeks hesabı yanlış yapılırsa hak kaybı doğabilir.
Davalı yurt dışında yaşıyorsa ne olur?
Dava yine nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesinde açılır; tebligat yurt dışına 7201 sayılı Kanun ve uluslararası sözleşmelere göre yapılır.
Artırılan nafaka ne zaman ödenmeye başlar?
Karar dava tarihinden itibaren geçerlidir. Dava süresince birikmiş farklar karar sonrası icra yoluyla istenebilir.
Sonraki adım
Önce nafakayı en son belirleyen kararın tarihi ve tutarı tespit edilmeli, ardından o tarihten bugüne gerçekleşen endeks değişimi hesaplanmalıdır. Çocuğun giderleri ve yükümlünün gelirine ilişkin belgeler toplandıktan sonra dava, yukarıdaki örnek esas alınarak nafaka alacaklısının yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılmalı ve gelecek yıllar için endeks artışı da ayrıca talep edilmelidir.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 175-177, 182, 328, 330, 331; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 26, 316; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.