Av. Emrah Karatay
Boşanma sırasında bağlanan yoksulluk nafakası, yıllar içinde nafaka alacaklısının durumu değiştiğinde haksız bir yüke dönüşebilir. Nafaka alacaklısı yeniden evlenirse veya taraflardan biri ölürse nafaka kendiliğinden sona erer. Buna karşılık alacaklının evlenmeden biriyle fiilen birlikte yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka ancak mahkeme kararıyla kaldırılır. Nafaka yükümlüsü bu durumda aile mahkemesinde nafakanın kaldırılması davası açar; kaldırma şartları oluşmamışsa nafakanın azaltılmasını da isteyebilir.
Bu sayfada nafakanın kaldırılması dava dilekçesinin hukuki dayanağı, hangi olguların nasıl ispat edileceği, terditli talep yazımı ve bir dilekçe örneği açıklanmaktadır. Nafaka türleri ve genel olarak artırma ile kaldırma hükümleri “Nafaka Türleri, Artırılması ve Kaldırılması” yazımızda ele alınmıştır.
KISA CEVAP
- Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar; dava açmaya gerek yoktur.
- Fiilen evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması ve haysiyetsiz hayat hâllerinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176/3).
- Kaldırma şartları ispatlanamazsa, mali durumun değişmesi nedeniyle nafakanın azaltılması terditli olarak istenebilir (TMK m. 176/4).
- Görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
- Kaldırma kararı kural olarak kararın kesinleşmesinden itibaren sonuç doğurur; dava açılması ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden durdurmaz.
- Çocuk için ödenen iştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer.
Kanun metni
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/3
“İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.”
Dava açmadan önce
Kaldırma sebebinin belirlenmesi
Dilekçenin başarısı, kanunda sayılan sebeplerden hangisine dayanıldığının açıkça seçilmesine bağlıdır. Kanun üç sebep sayar ve her birinin ispat yolu farklıdır.
Fiilen evliymiş gibi yaşama: Nafaka alacaklısının, resmî nikâh olmaksızın bir başkasıyla aynı evde veya düzenli bir birliktelik içinde, dışarıya karşı karı koca gibi yaşamasıdır. Ara sıra görüşme veya duygusal ilişki tek başına yeterli sayılmaz; birlikteliğin süreklilik taşıması ve evlilik görünümü vermesi aranır. Ortak adres kayıtları, komşu ve yönetici beyanları, sosyal medya paylaşımları, birlikte yapılan seyahatler, dini nikâh bilgisi ve doğan çocuk gibi olgular bu iddianın delilleridir.
Yoksulluğun ortadan kalkması: Alacaklının düzenli bir işe girmesi, emekli aylığı bağlanması, miras yoluyla gelir getiren mal edinmesi gibi durumlarda, alacaklı artık boşanma yüzünden yoksulluk içinde sayılmayabilir. Yargıtay uygulamasında asgari ücret düzeyinde bir gelir elde edilmesi, kural olarak yoksulluğu ortadan kaldıran bir durum olarak değerlendirilmektedir; ancak somut olayda alacaklının giderleri ve sağlık durumu da dikkate alınır. SGK hizmet dökümü, emeklilik kayıtları ve tapu kayıtları bu iddianın temel delilleridir.
Haysiyetsiz hayat: Toplumun ahlak anlayışına göre onur kırıcı sayılan, sürekli nitelikteki yaşam tarzıdır. Bu sebep, özel hayatın gizliliği ile çatıştığından mahkemeler ispat konusunda titiz davranır. Somut ve hukuka uygun yollarla elde edilmiş delillere dayanmak gerekir; hukuka aykırı biçimde elde edilen ses ve görüntü kayıtları hem delil olarak değerlendirilmeyebilir hem de ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir.
Nafaka yükümlüsünün kendi durumu
Nafaka yükümlüsünün işsiz kalması, emekli olması, ağır bir hastalık geçirmesi veya yeni evliliğinden çocuk sahibi olması kanunda sayılan kaldırma sebeplerinden değildir. Bu durumlar TMK m. 176/4 kapsamında nafakanın azaltılması gerekçesi olabilir. Bu nedenle yükümlünün durumuna dayanan davalarda talep, kaldırma yerine azaltma olarak kurulmalı veya kaldırma talebinin yanında terditli olarak azaltma da istenmelidir.
AYM kararının etkisi
Anayasa Mahkemesi, TMK m. 175‘teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiş, iptal hükmü 30/6/2027 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu karar mevcut nafakaları kendiliğinden sona erdirmez. Yasama organının yapacağı yeni düzenlemenin mevcut nafakalara nasıl uygulanacağı henüz belli değildir. Bu nedenle bugün açılacak davalar, TMK m. 176’daki mevcut sebeplere dayandırılmalıdır. Ayrıntılar “AYM’nin Süresiz Nafaka Kararından Sonra Yoksulluk Nafakası” yazımızdadır.
Görevli ve yetkili mahkeme
Nafakanın kaldırılması davası Türk Medeni Kanunu’nun aile hukukuna ilişkin hükümlerinden doğduğu için aile mahkemesinde görülür. TMK m. 177’deki özel yetki kuralı, nafaka alacaklısının açacağı davalar için konulmuştur. Nafaka yükümlüsünün açtığı kaldırma davasında Yargıtay uygulaması, genel yetki kuralı uyarınca davalının, yani nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kabul etmektedir (HMK m. 6). Dava basit yargılama usulüne tabidir ve arabuluculuk dava şartı değildir.
Ödemeye devam etme zorunluluğu
Dava açılması, nafaka yükümlülüğünü kendiliğinden durdurmaz. Kaldırma kararı kesinleşinceye kadar biriken nafakalar ödenmezse alacaklı ilama dayalı icra takibi yapabilir; ödememe ayrıca İİK m. 344 kapsamında tazyik hapsine konu olabilir. Bu konu “Nafaka Ödememe Cezası (İİK 344)” yazımızda açıklanmıştır. Fiilen evliymiş gibi yaşama veya yeniden evlenme gibi durumlarda, alacaklının bu olgudan sonra aldığı nafakanın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenmesi ayrıca değerlendirilebilir.
Nafakanın kaldırılması dava dilekçesi örneği
… AİLE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
DAVACI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres (varsa)
DAVALI: Ad Soyad, T.C. Kimlik No, adres
DAVA: Yoksulluk nafakasının kaldırılması, olmadığı takdirde azaltılması istemidir.
DAVA DEĞERİ: Kaldırılması istenen nafakanın bir yıllık tutarı olan … TL
AÇIKLAMALAR
1. Davacı ile davalı, … Aile Mahkemesinin …/…/… tarihli ve … Esas, … Karar sayılı ilamıyla boşanmış; karar …/…/… tarihinde kesinleşmiştir. Anılan kararla davalı lehine aylık … TL yoksulluk nafakasına hükmedilmiş, nafaka (varsa) … Aile Mahkemesinin … Esas sayılı ilamıyla aylık … TL’ye çıkarılmıştır.
2. Davalı, boşanmadan sonra yaklaşık …/…/… tarihinden bu yana … isimli kişiyle evlilik bağı olmaksızın … adresinde aynı evde yaşamaktadır. Taraflar çevrelerine karı koca olarak tanınmakta, birlikte seyahat etmekte ve sosyal medya hesaplarında birlikte yaşadıklarını gösteren paylaşımlar yapmaktadır. Davalı ile anılan kişi arasında dini nikâh kıyıldığı da öğrenilmiştir.
3. Ayrıca davalı …/…/… tarihinden bu yana … işyerinde sigortalı olarak çalışmakta ve düzenli gelir elde etmektedir. Davalı, boşanma yüzünden düştüğü yoksulluktan kurtulmuştur.
4. TMK m. 176/3 uyarınca nafaka alacaklısının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması veya yoksulluğunun ortadan kalkması hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Somut olayda her iki sebep de gerçekleşmiştir.
5. Mahkeme aksi kanaatte olsa bile, davacının ekonomik durumu nafakanın bağlandığı tarihe göre önemli ölçüde kötüleşmiş, davacı …/…/… tarihinde emekli olmuş ve geliri azalmıştır. Davacının yeni evliliğinden doğan … çocuğu bulunmaktadır. Bu nedenle terditli olarak TMK m. 176/4 uyarınca nafakanın hakkaniyete uygun miktara indirilmesi talep edilmektedir.
HUKUKİ NEDENLER: 4721 sayılı TMK m. 175, 176, 177; 4787 sayılı Kanun; HMK m. 6, 111, 316 vd.; ilgili mevzuat.
DELİLLER: … Aile Mahkemesinin … Esas sayılı dosyası, nüfus ve adres kayıtları (davalı ile … isimli kişinin adres geçmişi), kolluk aracılığıyla yapılacak araştırma, SGK hizmet dökümü, tapu ve araç kayıtları, banka kayıtları, sosyal medya çıktıları, fotoğraflar, tanık beyanları, tarafların sosyal ve ekonomik durum araştırması ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle;
1. Davalı lehine hükmedilen aylık … TL yoksulluk nafakasının kaldırılmasına,
2. Mahkeme aksi kanaatte ise nafakanın hakkaniyete uygun bir miktara indirilmesine,
3. Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Davacı (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Kesinleşme şerhli ilam, adres kayıtları, sosyal medya çıktıları, fotoğraflar, tanık listesi, gelir belgeleri, vekâletname (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Olgular, tarihler ve deliller dosyaya göre doldurulmalı; dayanılmayan sebepler dilekçeden çıkarılmalıdır.
Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar
Terditli talep
Kaldırma sebeplerinin ispatı zor olabilir. Bu nedenle asıl talep olarak kaldırma, terditli (ikincil) talep olarak azaltma istenmesi önerilir (HMK m. 111). Azaltma talebi dilekçede yer almazsa mahkeme kaldırma talebini reddettiğinde nafaka yerinde kalır ve ayrı bir dava açmak gerekir.
Olguların tarih ve yer bilgisiyle yazılması
“Davalı biriyle yaşıyor” gibi genel ifadeler yerine, birlikte yaşanılan adres, birlikteliğin başlangıç tarihi ve bunu bilen tanıkların isimleri yazılmalıdır. Mahkemeler kolluk araştırmasında adreste yapılan tespitlere önem verir; bu nedenle araştırmanın hangi adreste yapılacağı dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Tanık listesi
Tanıklar, birlikteliği doğrudan gören komşular, apartman yöneticisi veya ortak tanıdıklar olmalıdır. Duyuma dayalı tanık beyanları zayıf kalır. Tanık listesi HMK m. 240 uyarınca ön inceleme aşamasında verilmelidir.
Hukuka uygun delil
Takip, gizli kamera veya izinsiz ses kaydı gibi yöntemlerle elde edilen deliller hukuka aykırı sayılabilir. Herkese açık sosyal medya paylaşımları ve resmî kayıtlar ise genellikle delil olarak değerlendirilir.
Davadan sonra
Davalı iki hafta içinde cevap dilekçesi verir ve çoğu zaman karşı dava olarak nafakanın artırılmasını ister. Mahkeme kolluk araştırması, SGK ve tapu kayıtları ile tanık beyanlarını değerlendirerek karar verir. Karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Kaldırma kararı verildiğinde, kesinleşme şerhli karar icra dairesine sunularak nafaka takibinin ileriye yönelik olarak durdurulması sağlanır.
Sık yapılan hatalar
- Dava açınca ödemeyi durdurmak; karar kesinleşinceye kadar nafaka borcu devam eder.
- Yalnızca kendi gelirinin azaldığına dayanarak kaldırma istemek; bu durum azaltma sebebidir.
- Azaltma talebini terditli olarak eklememek.
- Birlikte yaşama iddiasını adres ve tarih vermeden soyut olarak ileri sürmek.
- Hukuka aykırı yollarla delil toplamak.
- Yeniden evlenme hâlinde dava açmak; bu durumda nafaka kendiliğinden kalkar, nüfus kaydıyla icra dairesine başvurmak yeterlidir.
Sıkça sorulan sorular
Nafaka alacaklısı yeniden evlenirse dava açmak gerekir mi?
Hayır. Nafaka kendiliğinden kalkar. Evlilik kaydını gösteren nüfus kayıt örneği icra dosyasına sunularak takibin durdurulması istenir.
Asgari ücretle çalışmaya başlamak nafakayı kaldırır mı?
Yargıtay uygulamasında asgari ücret düzeyinde düzenli gelir elde edilmesi kural olarak yoksulluğun ortadan kalktığı şeklinde değerlendirilmektedir. Bununla birlikte somut olayın koşulları belirleyicidir.
İştirak nafakası bu dava ile kaldırılabilir mi?
İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer. Ergin olmadan önce velayetin yükümlüye geçmesi hâlinde de nafaka kaldırılır; bu durumda velayet davasında nafaka talebi birlikte değerlendirilir.
Dava ne kadar sürer?
Basit yargılama usulüne tabi olduğundan genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında sonuçlanır; kolluk araştırması ve tanık dinlenmesi süreyi etkiler.
Sonraki adım
Önce dayanılacak kaldırma sebebi seçilmeli ve bunu ispat edecek resmî kayıtlar ile tanıklar belirlenmelidir. Dilekçe yukarıdaki örnek esas alınarak hazırlanmalı, kaldırma talebinin yanında terditli olarak azaltma da istenmeli ve dava sonuçlanıncaya kadar nafaka ödemesine devam edilmelidir.
Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 175-177; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 6, 111, 240, 316; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.