Ergin Çocuğa Nafaka: Eğitimi Süren 18 Yaş Üstü Çocuk İçin Yardım (TMK 328)

Boşanmadan sonra çocuk için hükmedilen iştirak nafakası, çocuğun 18 yaşını doldurup ergin olmasıyla kural olarak kendiliğinden sona erer. Ancak çocukların büyük bölümü bu yaşta henüz lise son sınıfta, üniversite hazırlığında veya üniversitenin ilk yıllarındadır. Türk Medeni Kanunu m. 328/2 bu boşluğu doldurur: çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Bu nafaka uygulamada “eğitim nafakası” veya “yardım nafakası” olarak anılır. Davayı ise artık ergin olan çocuk kendi adına açar.

Kanun metni

İştirak nafakası 18 yaşında neden biter?

Boşanma kararında velayet kendisine bırakılmayan ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlü tutulur (TMK m. 182). Bu katkı payı iştirak nafakasıdır ve velayet ilişkisine bağlıdır. Velayet, çocuğun ergin olmasıyla sona erdiği için iştirak nafakası da aynı tarihte kendiliğinden biter. Ayrıca bir kaldırma davası açılmasına gerek yoktur. Nafaka türleri ve kaldırılması genel olarak Nafaka Türleri, Nafakanın Artırılması ve Kaldırılması yazımızda anlatılmıştır.

Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre iştirak nafakası, çocuk ergin olduğunda eğitim nafakasına kendiliğinden dönüşmez. Velayet sahibi anne, çocuk 18 yaşını doldurduktan sonra eski eşten iştirak nafakası almaya devam edemez. Ergin olduğu tarihten sonraki dönemler için icra takibi yapılması da hukuka aykırıdır. Çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarihten önce birikmiş nafaka alacakları ise talep edilebilir; bunun yolu Nafaka Alacağı İçin İcra Takibi: Birikmiş Nafaka, Maaş Haczi ve Zamanaşımı yazımızda açıklanmıştır.

Çocuğun 18 yaşından önce evlenerek veya mahkeme kararıyla ergin olması da bakım borcunu bitirir (TMK m. 11, 12). Bu durumda da eğitim devam ediyorsa TMK m. 328/2 uygulanabilir.

Eğitim nafakasının hukuki dayanağı

Ergin çocuğun ana babasından isteyebileceği nafakanın dayanağı konusunda iki hüküm söz konusudur:

TMK m. 328/2 (eğitim nafakası): Ana ve babanın çocuğa karşı bakım borcunun ergin olduktan sonra eğitim süresince devam etmesidir. Burada çocuğun yoksulluğa düşecek olması aranmaz; eğitimin sürmesi ve ana babadan bu katkının beklenebilir olması yeterlidir. Bu nafaka, niteliği gereği TMK m. 327 ve devamındaki bakım borcu hükümlerine tabidir.

TMK m. 364 (yardım nafakası): Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Bu nafaka için davacının yoksulluğa düşecek olması şarttır ve yalnızca geçinmek için gerekli olan miktar istenebilir (TMK m. 365/2).

Uygulamada mahkemeler eğitimi devam eden ergin çocuğun açtığı davaları çoğu zaman “yardım nafakası” başlığıyla görmekte, ancak değerlendirmede TMK m. 328/2’deki ölçütleri de dikkate almaktadır. Dilekçede her iki hükme birlikte dayanılması uygun olur. Eğitim süren bir çocuk için TMK m. 328/2 daha geniş bir koruma sağlar; çünkü yalnızca asgari geçim giderleri değil, eğitimin gerektirdiği kira, ulaşım, kitap ve kurs gibi giderler de hesaba katılabilir.

Şartlar

1. Çocuğun ergin olması ve eğitiminin devam etmesi

Çocuk 18 yaşını doldurmuş olmalı ve eğitimi sürmelidir. Lise, meslek yüksekokulu, lisans eğitimi ve üniversiteye hazırlık dönemi bu kapsamda değerlendirilir. Yargıtay, açıköğretimde okuyan çocuğun da somut koşullara göre nafaka isteyebileceğini kabul eden kararlar vermiştir. Lisansüstü eğitim bakımından ise eğitimin meslek edinmeye yönelik olup olmadığı ve ana babanın gücü birlikte değerlendirilir.

Eğitimin gerçekten sürdüğü öğrenci belgesi, transkript ve devam durumuyla ispatlanır. Kaydı bulunduğu hâlde derslere devam etmeyen veya yıllardır sınava girmeyen çocuk için nafaka talebi reddedilebilir.

2. Ana babadan katkının beklenebilir olması

Kanun, ana babanın “durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde” sorumlu olacağını belirtir. Bu ölçüt iki yönlüdür:

• Ekonomik yön: Ana babanın geliri, kendi geçim yükü, yeni evliliğinden doğan çocukları ve diğer bakım yükümlülükleri dikkate alınır. Ana babanın kendi zorunlu ihtiyaçlarını karşılayamayacak duruma düşürülmesi beklenemez.
• Kişisel yön: Ergin çocuk ile nafaka istenen ana veya baba arasındaki ilişki de değerlendirilir. Çocuğun, kusuru olmadığı hâlde ana veya babasıyla her türlü ilişkiyi reddetmesi ve ona karşı ağır saygısızlıkta bulunması, katkının beklenebilirliğini azaltabilir. Ancak boşanma sürecinde çocuğun diğer ebeveynin yanında kalması veya ebeveynle görüşmelerin seyrek olması tek başına bu sonucu doğurmaz.

3. Çocuğun kendi geliri ve imkânları

Nafaka miktarı belirlenirken çocuğun burs, kredi, kısmi zamanlı iş geliri veya kendi malvarlığından elde ettiği gelir de dikkate alınır (TMK m. 330/1). Kredi yurtlar kurumu bursu alan veya yurtta kalan öğrencinin ihtiyacı, kirada oturan öğrenciye göre daha düşük hesaplanabilir. Çocuğun tam zamanlı bir işte çalışarak geçimini sağlaması ise talebin reddine yol açabilir.

Davayı kim açar?

Ergin çocuk kendi adına davacıdır. Velayet ergin olmayla sona erdiği için anne veya baba, artık ergin olan çocuk adına dava açamaz. Uygulamada sık görülen hata, çocuğun yanında kaldığı annenin kendi adıyla “çocuğum için nafaka” istemesidir. Bu dava taraf sıfatı yokluğundan reddedilir. Anne, ergin çocuğa vekâlet vermesi için onu bir avukata yönlendirebilir veya çocuk davayı kendisi açabilir.

Dava, nafaka istenen ana veya babaya karşı açılır. Çocuk her iki ebeveynden de nafaka isteyebilir. Ancak birlikte yaşadığı ve barınma, beslenme gibi ihtiyaçlarını aynen karşılayan ebeveynin katkısı da hesaplamada dikkate alınır. Bu nedenle uygulamada dava çoğunlukla çocuğun birlikte yaşamadığı ebeveyne karşı açılır.

18 yaşına birkaç ay kalmış çocuk bakımından, iştirak nafakasının ergin olduktan sonra da süreceğine şimdiden karar verilmesi tartışmalıdır. Öğretide bunun çocuğun yararına uygun olduğu savunulsa da, uygulamada mahkemeler genellikle ergin olduktan sonra ayrı bir dava açılmasını beklemektedir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Eğitim ve yardım nafakası Türk Medeni Kanunu’nun aile hukuku kitabından doğar. 4787 sayılı Kanun m. 4 uyarınca görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yardım nafakasında taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m. 365/6). Bu sayede başka bir şehirde üniversite okuyan çocuk, öğrenim gördüğü şehirdeki yerleşim yerinde de dava açabilir. Yerleşim yeri adres kayıt sisteminde kayıtlı adres esas alınarak belirlenir.

Nafaka davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Maddi durumu yetersiz olan öğrenci, adli yardım talep ederek harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulmayı isteyebilir (HMK m. 334).

Nafakanın miktarı ve süresi

Nafaka miktarı; çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücü dikkate alınarak belirlenir ve her ay peşin ödenir (TMK m. 330). Mahkeme, tarafların gelirini belirlemek için sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır; SGK, tapu, araç ve banka kayıtlarını getirtir. Hâkim istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne oranda artırılacağına da karar verebilir; uygulamada TÜFE oranında artış yaygındır.

Nafaka, dava tarihinden itibaren hükmedilir. Dava süresince öğrencinin giderlerinin karşılanması gerekiyorsa, dava ile birlikte geçici önlem olarak tedbir nafakası da istenebilir (TMK m. 332).

Nafaka, eğitim sona erinceye kadar devam eder. Eğitimin bitmesi, okuldan ayrılma veya kaydın silinmesi, çocuğun gelir getiren bir işe girmesi ya da eğitimin makul olmayan biçimde uzatılması hâllerinde nafaka yükümlüsü kaldırma davası açabilir. Taraflardan birinin mali durumu önemli ölçüde değişirse miktarın artırılması veya azaltılması istenebilir (TMK m. 331).

Yargıtay kararlarında ergin çocuğa nafaka

Ergin çocuğa nafaka konusunda Yargıtay kararları iki aşamada önem taşır: iştirak nafakasının sona ermesi icra aşamasında 12. Hukuk Dairesinin, eğitim nafakasının hükmedilmesi ve miktarı ise 2. Hukuk Dairesinin önüne gelmektedir.

İştirak nafakası ergin olunca kendiliğinden biter

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, iştirak nafakasının alacaklısının çocuk değil velayet sahibi eş olduğunu, velayetin çocuğun ergin olmasıyla sona ermesi nedeniyle nafakanın da aynı tarihte kendiliğinden ortadan kalktığını kabul etmektedir.

Aynı kararda, ergin olma tarihine kadar ödenmeyip biriken nafakanın velayet sahibi eş tarafından bu tarihten sonra da takibe konulabileceği belirtilmiştir. Benzer bir dosyada Yargıtay, çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarihin nüfus kaydıyla sabit olduğunu ve iştirak nafakasının bu tarih itibarıyla kendiliğinden sona ereceğini vurgulamıştır (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2018/6175, K. 2019/5022, T. 21.03.2019). Bu nedenle icra takibinde alacaklı, ergin olma tarihinden sonraki aylar için nafaka isteyemez; borçlu ise bu kısım için icra mahkemesine başvurabilir.

Eğitim nafakasının niteliği

Hukuk Genel Kurulu, eğitimi süren ergin çocuklar için istenen nafakanın niteliğini değerlendirdiği bir kararında, Özel Dairenin yardım nafakası nitelendirmesine katılmamış ve bu nafakanın TMK m. 328/2’deki bakım nafakası olduğunu belirtmiştir.

Bu nitelendirme, davacı çocuktan yoksulluk şartının ispatının beklenmemesi bakımından önemlidir. Dilekçede TMK m. 328/2’ye açıkça dayanılması, eğitim giderlerinin bütünüyle değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Nafaka miktarının yetersizliği

2. Hukuk Dairesi, babaya karşı açılan ve TMK m. 328/2 ile m. 364/1’e birlikte dayanılan davalarda, hükmedilen nafakanın tarafların sosyal ve ekonomik durumuna ve günün koşullarına göre az kaldığı gerekçesiyle kararları bozmaktadır.

Bu kararda ilk derece mahkemesi kararı nafaka miktarı yönünden bozulmuştur. Davacı öğrencinin kira, ulaşım, beslenme ve eğitim giderlerini belgelerle ortaya koyması, miktarın gerçekçi belirlenmesi için önem taşır.

Dava öncesi kontrol listesi

• Çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarih ve bu tarihe kadar birikmiş iştirak nafakası ayrı ayrı belirlenmeli
• Öğrenci belgesi, transkript ve devam durumunu gösteren güncel belgeler alınmalı
• Kira sözleşmesi, yurt ücreti, ulaşım ve eğitim materyali giderleri belgelendirilmeli
• Burs, kredi veya kısmi zamanlı çalışma gelirleri açıkça bildirilmeli
• Davalı ebeveynin işyeri, taşınmazları ve diğer gelir kaynakları hakkında bilinen bilgiler toplanmalı
• Dava süresince acil ihtiyaç varsa TMK m. 332 uyarınca geçici önlem talep edilmeli

Örnek olay

Elif, anne ve babası boşandığında 11 yaşındaydı. Velayeti annesine bırakılmış, babası aylık iştirak nafakası ödemeye mahkûm edilmişti. Elif Eylül 2025’te 18 yaşını doldurmuş ve aynı yıl başka bir şehirde hukuk fakültesine yerleşmiştir. Babası ergin olma tarihinden itibaren nafaka ödemeyi kesmiş, annenin başlattığı icra takibine itiraz etmiştir. İcra hukuk mahkemesi, çocuğun ergin olduğu tarihten sonraki dönem bakımından takibin iptaline karar vermiştir.

Bunun üzerine Elif, okuduğu şehirdeki yerleşim yeri aile mahkemesinde babasına karşı TMK m. 328/2 ve 364’e dayanarak nafaka davası açmıştır. Öğrenci belgesini, kira sözleşmesini ve aldığı bursun miktarını gösteren belgeleri sunmuştur. Babanın memur olduğu ve yeni evliliğinden bir çocuğu bulunduğu anlaşılmıştır. Mahkeme, babanın gelirini, yeni ailesine karşı yükümlülüklerini, Elif’in burs gelirini ve kira giderini birlikte değerlendirerek dava tarihinden itibaren aylık bir nafakaya ve her yıl TÜFE oranında artışa hükmetmiştir. Elif’in mezun olmasıyla nafaka sona erecektir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Ergin çocuğun nafaka talebi için öğrenci belgesi, transkript, kira sözleşmesi, burs ve gelir belgeleri hazırlanmalıdır. Dava, çocuk tarafından kendi adına, taraflardan birinin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır. Velayete ilişkin konular için Velayet Davası ve Velayetin Değiştirilmesi yazımıza bakılabilir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11-12, 182, 327-332, 364-365; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 334; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 344..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.