Farklı Şehirlerde Anlaşmalı Boşanma

Eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa anlaşmalı boşanma davası, eşlerden herhangi birinin yerleşim yerindeki veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılabilir (Türk Medeni Kanunu m. 168). Farklı şehirde yaşamak anlaşmalı boşanmaya engel değildir; asıl sorun, kanunun hâkimin iki eşi “bizzat” dinlemesini şart koşmasıdır (TMK m. 166/3). Davanın açıldığı şehirde yaşamayan eşin ya duruşmaya gelmesi ya da ses ve görüntü aktarımı (SEGBİS) yoluyla bulunduğu yerden dinlenmesi gerekir. Bu yazı, iki eşin ayrı şehirlerde yaşadığı durumda anlaşmalı boşanma sürecinin nasıl planlanacağını ele almaktadır.

Kanun metni

Dava hangi şehirde açılır?

Seçimlik yetki

TMK m. 168, boşanma davaları için üç ayrı yetkili yer öngörür:

• Davacı eşin yerleşim yeri.
• Davalı eşin yerleşim yeri.
• Eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer.

Anlaşmalı boşanmada eşler davayı birlikte açabileceği gibi, biri açıp diğeri kabul de edebilir. Her iki durumda da eşler bu yerlerden birini seçmekte serbesttir. Pratik olan, duruşmaya ikisinin de en kolay katılabileceği şehri seçmektir. Eşlerden biri duruşma için diğerinin şehrine gelebilecekse, dava o şehirde açılır ve SEGBİS’e ihtiyaç kalmaz.

Yerleşim yeri nasıl belirlenir?

Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir (TMK m. 19). Uygulamada adres kayıt sistemindeki kayıt esas alınır; ancak fiilî durum farklıysa bu da ispat edilebilir. Kısa süreli çalışma veya öğrenim için başka şehirde bulunmak, yerleşim yerini kendiliğinden değiştirmez.

Son altı aylık ortak konut

Eşlerin birlikte oturdukları yer, ancak davadan önce son altı aydır orada birlikte oturmuşlarsa yetkili olur. Eşlerden biri bu şehirden ayrılmışsa ve ayrılık altı aydan uzun sürmüşse, bu yer artık yetkili değildir; dava eşlerden birinin yerleşim yerinde açılır. Yetki kuralları Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme: Dava Nerede Açılır? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Başka şehirdeki eş duruşmaya nasıl katılır?

Duruşmaya gelme

En güvenli yol, başka şehirdeki eşin duruşma gününde davanın görüldüğü adliyede hazır bulunmasıdır. Anlaşmalı boşanma duruşmaları genellikle kısa sürer; ancak duruşma saatinde gecikmeler olabileceğinden yolculuk planı buna göre yapılmalıdır.

Ses ve görüntü aktarımı (SEGBİS)

HMK m. 149/1, mahkemenin taraflardan birinin talebi üzerine o tarafın bulunduğu yerden ses ve görüntü aktarımıyla duruşmaya katılmasına karar verebileceğini düzenler. Uygulamada başka şehirdeki eş, kendi şehrindeki adliyenin SEGBİS odasına gider ve davanın görüldüğü mahkemeyle canlı bağlantı kurularak dinlenir. Hâkim bu bağlantı üzerinden kimlik tespiti yapar, boşanma iradesini sorar ve protokolü teyit ettirir.

SEGBİS ile dinlenme şu şartlara bağlıdır:

• Talep edilmiş olması: Talep dava dilekçesinde veya duruşmadan makul süre önce verilen ayrı bir dilekçeyle yapılmalıdır.
• Mahkemenin kabul etmesi: Talebin kabulü mahkemenin takdirindedir.
• Teknik imkân: Bağlantı kurulacak adliyede o saatte uygun bir SEGBİS odasının bulunması gerekir; mahkeme bunu karşı adliyeyle koordine eder.

Talep zamanında yapılmazsa duruşma günü bağlantı kurulamaz ve duruşma ertelenebilir. Bu nedenle SEGBİS talebinin dava açılırken yapılması, sürecin tek duruşmada tamamlanması bakımından önemlidir. Tek duruşmada sonuç alma koşulları Tek Celsede Boşanma: Anlaşmalı Boşanmanın Tek Duruşmada Sonuçlanması yazımızda anlatılmıştır.

İstinabe

İstinabe, bir mahkemenin başka yerdeki bir mahkemeden belirli bir işlemin yapılmasını istemesidir. Yargıtay, anlaşmalı boşanmada eşin istinabe (talimat) yoluyla başka bir mahkemede dinlenmesini kanundaki “hâkimin bizzat dinlemesi” şartına aykırı bulmakta ve bu şekilde kurulan hükümleri bozmaktadır (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2012/7307, K. 2012/24871, T. 17.10.2012). Bu nedenle başka şehirdeki eşin dinlenmesi için talimat yoluna değil, SEGBİS ile davanın görüldüğü mahkemeye bağlanmaya veya duruşmaya gelmeye başvurulmalıdır.

Yargıtay’ın bizzat dinleme konusundaki bozma kararları

Farklı şehirlerde yaşayan eşlerin en sık düştüğü hata, başka şehirdeki eşin iradesinin kanunun öngörmediği bir yolla mahkemeye ulaştırılmasıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bu tür yollarla verilen anlaşmalı boşanma kararlarını istikrarlı biçimde bozmaktadır.

Talimat yoluyla dinleme

Bu karar, başka şehirdeki eşin kendi bulunduğu yerdeki aile mahkemesine giderek orada beyanda bulunmasının ve bu beyanın tutanakla davanın görüldüğü mahkemeye gönderilmesinin yeterli olmadığını göstermektedir. Kanun, kararı verecek hâkimin eşi bizzat dinlemesini istemektedir.

Telefonla görüntülü arama

Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2021/7601, K. 2021/6759, T. 04.10.2021 sayılı kararına konu dosyada eşlerden biri Fransa’da bulunmaktadır. Protokol eşler tarafından değil, taraf vekilleri tarafından imzalanmış; duruşmada yurt dışındaki eş, oğlunun cep telefonundan görüntülü olarak aranmış ve beyanı bu şekilde tutanağa geçirilmiştir. Daire, eşler tarafından imzalanmış bir protokol bulunmadan ve yurt dışındaki eş duruşmada hazır olup hâkim tarafından bizzat dinlenmeden verilen anlaşmalı boşanma kararını bozmuştur.

Bu karar iki ayrı hataya işaret eder. Birincisi, protokolün eşler tarafından bizzat imzalanması gerekir; vekillerin imzaladığı protokol yeterli değildir. İkincisi, kişisel bir telefonla yapılan görüntülü arama, kanunun öngördüğü ses ve görüntü aktarımı yerine geçmez. HMK m. 149’daki ses ve görüntü aktarımı, mahkemenin kararıyla ve yargının resmî sistemi üzerinden yapılan bir usul işlemidir.

Vekil beyanıyla karar

Eşlerin bizzat dinlenmeden yalnızca vekillerinin beyanına dayanılarak anlaşmalı boşanma kararı verilmesi de bozma sebebidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2018/5527, K. 2018/10615, T. 04.10.2018 sayılı kararında, asiller dinlenmeksizin taraf vekillerinin beyanıyla boşanma hükmü kurulmasının usul ve yasaya aykırı olduğu belirtilerek hüküm bozulmuştur. E. 2010/20899, K. 2011/21632 sayılı kararda ise aynı aykırılık tespit edilmiş, ancak boşanmaya ilişkin bölüm temyiz edilmediği için bozma yapılmamış ve yalnızca yanlışlığa işaret edilmiştir.

Bu ikinci karar, bizzat dinleme şartına uyulmadan verilen bir kararın kanun yoluna götürülmezse kesinleşebileceğini göstermektedir. Ancak eşlerden birinin sonradan pişman olup kanun yoluna başvurması hâlinde kararın bozulacağı açıktır. Bu nedenle sürecin baştan kanuna uygun yürütülmesi, hem zaman hem de hukuki güvenlik açısından en doğru yoldur.

Uygulama için kontrol listesi

Farklı şehirlerde yaşayan eşlerin anlaşmalı boşanma sürecinde aşağıdaki noktaları kontrol etmesi yararlı olur:

• Protokol her iki eş tarafından bizzat imzalanmış mı? Vekilin imzası yeterli değildir.
• Dava, eşlerden birinin yerleşim yerinde veya son altı aydır birlikte oturulan yerde mi açıldı?
• Başka şehirdeki eş için SEGBİS talebi dava dilekçesinde yapıldı mı ve mahkeme bu talebi kabul etti mi?
• Başka şehirdeki eş, duruşma günü kendi şehrindeki adliyenin SEGBİS odasında hazır olacak mı?
• Vekâletname boşanma davası için özel yetki içeriyor mu ve fotoğraflı mı?

Bu sorulardan birinin cevabı olumsuzsa, duruşmadan önce eksiklik giderilmelidir. Aksi hâlde duruşma ertelenebilir veya verilen karar kanun yolunda bozulabilir.

Protokolün imzalanması

Protokolün eşler tarafından aynı anda ve aynı yerde imzalanması zorunlu değildir. Eşlerden biri protokolü imzalayarak diğerine gönderebilir; diğer eş de imzalayarak dava dilekçesine ekler. Ancak protokolün her sayfasının iki eş tarafından imzalanması ve imzalanan metnin iki nüshasının birbirinin aynısı olması gerekir. Sonradan farklı bir nüshanın ortaya çıkması, duruşmada iradenin teyidi sırasında sorun yaratır. Hâkim duruşmada protokolü okuyarak her eşe ayrı ayrı teyit ettirir; bu nedenle duruşma, imzadaki farklılıkları da düzeltme imkânı verir.

Protokolün içeriği Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Yer Alması Gerekenler yazımızda anlatılmıştır.

Avukat ve vekaletname

Başka şehirdeki eş, davayı takip etmesi için bir avukata vekaletname verebilir. Avukat dava dilekçesini verebilir, SEGBİS talebinde bulunabilir, tebligatları alabilir ve duruşmaya katılabilir. Ancak avukatın duruşmada bulunması, eşin bizzat dinlenmesi şartını karşılamaz. Eş ya duruşmaya gelmeli ya da SEGBİS ile bağlanmalıdır. Boşanma davası için verilecek vekaletnamede özel yetki bulunması gerekir; bu konu Boşanma Vekâletnamesi: Özel Yetki ve Kapsamı yazımızda anlatılmıştır.

Tebligat

Davayı eşlerden biri açmışsa, dava dilekçesi ve protokol diğer eşe tebliğ edilir. Diğer eş başka şehirdeyse tebligat onun adresine gönderilir. Tebligatın gecikmesi duruşmanın ertelenmesine yol açabilir. Bu riski azaltmak için:

• Eşler davayı ortak dilekçeyle açabilir; bu durumda tebligat aşaması kısalır.
• Davalı eş, dava dilekçesini tebliğ almadan önce mahkemeye başvurarak davayı kabul ettiğini bildirebilir.
• Elektronik tebligat adresi olan eşe tebligat e-Tebligat yoluyla daha hızlı ulaşır.

Eşlerden biri yurt dışındaysa

Eşlerden biri yurt dışında yaşıyorsa da Türk mahkemesinde anlaşmalı boşanma davası açılabilir; yetkili mahkeme, Türkiye’deki eşin yerleşim yeri veya eşlerin son altı aydır birlikte oturdukları yerdir. Eşlerin ikisi de yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarıysa dava, Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesinde, yerleşim yeri yoksa sakin oldukları yer veya Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, bunlar da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde açılabilir (MÖHUK m. 41). Yurt dışındaki eşin bizzat dinlenmesi için duruşmaya gelmesi gerekir. Konsolosluklar boşanma davası görmez ve eşi hâkim adına dinleyemez. Bu nedenle yurt dışındaki eşin dinlenmesinin nasıl sağlanacağı, dava açılmadan önce mahkemeyle ve avukatla birlikte planlanmalıdır. Yabancı uyruklu eşle boşanma Yabancı Uyruklu Eşle Boşanma: Türk Mahkemesinde Dava ve Uygulanacak Hukuk yazımızda ele alınmıştır.

Çocuklar farklı şehirdeyse protokolde neler düzenlenmeli?

Eşlerin farklı şehirlerde yaşaması, boşanmadan sonra çocukla kişisel ilişkinin de iki şehir arasında kurulacağı anlamına gelir. Bu nedenle protokolde aynı şehirde yaşayan eşlerden farklı olarak şu konular ayrıca düzenlenmelidir:

• Görüşme sıklığı ve süresi: Her hafta sonu görüşme, uzak mesafede uygulanabilir değildir. Bunun yerine ayda bir veya iki kez daha uzun süreli görüşme, yarıyıl ve yaz tatillerinin daha uzun bölümleri öngörülebilir.
• Teslim yeri: Çocuğun nerede ve kim tarafından teslim edileceği yazılmalıdır.
• Yol giderleri: Çocuğun yolculuk masraflarını kimin karşılayacağı belirlenmelidir. Bu konu düzenlenmezse, görüşmeler masraf nedeniyle aksayabilir.
• Telefon ve görüntülü görüşme: Fiziksel görüşmelerin seyrek olduğu durumlarda, belirli gün ve saatlerde telefon veya görüntülü görüşme hakkı tanınabilir.
• Çocuğun yaşı: Küçük yaştaki çocuk için uzun yolculuk ve yatılı görüşme, çocuğun yaşına göre kademeli olarak artırılabilir.

Hâkim, çocuğun yararına uygun bulmadığı bir düzenlemede değişiklik önerir. Mesafeli görüşme düzeni “Ayrı Şehirlerde Çocukla Kişisel İlişki” yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Sık yapılan hatalar

• SEGBİS talebinin unutulması: Duruşma gününde başka şehirdeki eş bağlanamaz ve duruşma ertelenir.
• Yetkisiz yerde dava açılması: Eşlerden hiçbirinin yerleşim yeri olmayan ve son altı aydır birlikte oturulmayan bir şehirde dava açılması, yetkisizlik kararı riskini doğurur.
• Protokol nüshalarının farklı olması: İki eşin elindeki metinler arasındaki farklılık, iradenin teyidinde sorun yaratır.
• Adres değişikliğinin bildirilmemesi: Tebligat eski adrese gider ve süreç uzar.

Örnek olay

G İstanbul’da, H ise iş nedeniyle bir yıldır İzmir’de yaşamaktadır. Eşler iki yıl önce Ankara’da birlikte oturmuşlardır. Anlaşmalı olarak boşanmaya karar verirler. Son altı aydır birlikte oturmadıkları için Ankara yetkili değildir; dava İstanbul’da veya İzmir’de açılabilir.

G dava dilekçesini İstanbul Aile Mahkemesine verir, H’nin protokolü İzmir’de imzaladığı nüshayı ekler ve H’nin İzmir Adliyesindeki SEGBİS odasından dinlenmesini talep eder. Mahkeme talebi kabul eder. Duruşma gününde G mahkeme salonunda, H İzmir Adliyesinde hazır bulunur. Hâkim iki eşi ayrı ayrı dinler, protokolü teyit ettirir ve boşanmaya karar verir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Farklı şehirlerde yaşayan eşler dava açmadan önce hangi şehirde dava açılacağını, duruşmaya hangi eşin geleceğini veya SEGBİS ile bağlanacağını belirlemelidir. SEGBİS talebi dava dilekçesine yazılmalı, protokolün iki nüshasının aynı olduğu kontrol edilmelidir. Bu hazırlık, davanın tek duruşmada sonuçlanması ihtimalini artırır.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 19, 166, 168, 184; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74, 149, 150; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 41..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.