Ayıplı çıkan bir otomobil, teslim edilmeyen bir konut, hatalı yapılan bir tadilat veya banka kredisinden kesilen masraf; bunların hepsi tüketici mahkemesinin önüne gelebilecek uyuşmazlıklardır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesi, tüketici işlemlerinden ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan davalarda tüketici mahkemelerini görevli kılar. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve zaman kaybına yol açar. Bu nedenle davanın hangi mahkemede açılacağı baştan doğru belirlenmelidir.
KISA CEVAP
- Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir.
- Tüketici işlemi sayılması için taraflardan birinin tüketici, diğerinin ticari veya mesleki amaçla hareket eden kişi olması gerekir.
- Eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet ve bankacılık sözleşmeleri de tüketici işlemi olabilir.
- Bir işlemin 6502 sayılı Kanun’da düzenlenmiş olması tek başına tüketici mahkemesini görevli kılmaz.
- Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından tüketici mahkemesinde açılan davalar harçtan muaftır.
- Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde davalara asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar.
Kanun metni
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/1 ve 73/2
(1) Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir. (2) Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununda düzenlenen harçlardan muaftır.
Tüketici ve tüketici işlemi
Kanuna göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Tüketici işlemi ise mal veya hizmet piyasalarında ticari veya mesleki amaçla hareket eden kişiler ile tüketiciler arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir (6502 m. 3). Kanun eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet ve bankacılık sözleşmelerini açıkça sayar.
Bu tanıma göre görev için iki şart birlikte aranır:
- Taraflardan biri tüketici olmalıdır.
- Diğer taraf ticari veya mesleki amaçla hareket etmelidir.
İki tüketici arasındaki işlem, örneğin bir kişinin kullandığı otomobili başka bir kişiye satması, tüketici işlemi değildir. Bu uyuşmazlıklara genel mahkemeler bakar.
Yargıtay kararı
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 2016 tarihli kararına konu olayda bir avukat, müvekkilinden ücret alacağı için dava açmıştır. Asliye ticaret mahkemesi, asliye hukuk mahkemesi ve tüketici mahkemesi ayrı ayrı görevsizlik kararı vermiş ve dosya yargı yeri belirlenmesi için Yargıtay’a gönderilmiştir. Daire görevin nasıl belirleneceğini şöyle açıklamıştır:
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 18.05.2016 tarihli, E. 2016/3257, K. 2016/5800 sayılı kararı
Bir hukukî işlemin sadece 6502 sayılı Kanunda düzenlenmiş olması tek başına o işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın Tüketici Mahkemesinde görülmesini gerektirmez. Bir hukukî işlemin 6502 sayılı Kanun kapsamında kaldığının kabul edilmesi için taraflardan birinin tüketici olması gerekir.
Daire, avukatlık hizmeti veren davacının tüketici sıfatı taşımadığını ve uyuşmazlığın 6502 sayılı Kanun kapsamı dışında kaldığını belirterek asliye hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir. Karar, aynı sözleşmeden doğan bir uyuşmazlığın, davayı kimin açtığına ve talebin niteliğine göre farklı mahkemelerde görülebileceğini göstermektedir. Müvekkilin avukata karşı açacağı bir dava ise, müvekkil tüketici sıfatı taşıyorsa ayrıca değerlendirilir.
Arabuluculuk ve hakem heyeti
Tüketici uyuşmazlıklarında belirli bir parasal sınırın altındaki başvurular için tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Bu sınır her yıl yeniden belirlenir. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce arabulucuya başvurulması, kanunda sayılan istisnalar dışında dava şartıdır (6502 m. 73/A). Hakem heyeti süreci için Tüketici Hakem Heyeti yazımıza bakılabilir.
Görevsizlik hâlinde
Mahkeme görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler. Görevsizlik kararı kesinleştikten sonra taraflardan biri, iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 20). Bu süre kaçırılırsa yeniden dava açmak gerekir ve zamanaşımı riski doğar.
Sıkça sorulan sorular
Konut satışından doğan ayıp davasına hangi mahkeme bakar?
Konutu bir müteahhitten veya inşaat şirketinden kişisel kullanım amacıyla satın alan kişinin açtığı davaya tüketici mahkemesi bakar.
Şirketin satın aldığı malın ayıplı çıkması tüketici davası mıdır?
Şirket malı ticari veya mesleki amaçla aldıysa tüketici sayılmaz. Dava, niteliğine göre asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Banka kredisi ile ilgili davalar tüketici mahkemesinde mi görülür?
Kredi kişisel ihtiyaçlar için kullanılmışsa uyuşmazlık tüketici işlemi niteliğindedir ve tüketici mahkemesinde görülür.
Tüketici davası hangi yerde açılır?
Tüketici, davayı kendi yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici mahkemesinde açabilir (6502 m. 73).
Dava açmadan önce
Sözleşme, fatura, garanti belgesi ve yazışmalar toplanmalı; karşı tarafın ticari veya mesleki amaçla hareket ettiği belgelenmelidir. Uyuşmazlığın parasal değeri, hakem heyeti mi yoksa arabuluculuk mu yoluna gidileceğini belirler.
Mevzuat: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun.
Bu yazı, 22 Ekim 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.