Ayıplı çıkan bir otomobil, teslim edilmeyen bir konut, hatalı yapılan bir tadilat veya banka kredisinden kesilen masraf; bunların hepsi tüketici mahkemesinin önüne gelebilecek uyuşmazlıklardır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesi, tüketici işlemlerinden ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan davalarda tüketici mahkemelerini görevli kılar. Görev kamu düzenine ilişkin olduğundan yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve zaman kaybına yol açar. Bu nedenle davanın hangi mahkemede açılacağı baştan doğru belirlenmelidir.
KISA CEVAP
- Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri görevlidir.
- Tüketici işlemi sayılması için taraflardan birinin tüketici, diğerinin ticari veya mesleki amaçla hareket eden kişi olması gerekir.
- Eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet ve bankacılık sözleşmeleri de tüketici işlemi olabilir.
- Bir işlemin 6502 sayılı Kanun’da düzenlenmiş olması tek başına tüketici mahkemesini görevli kılmaz.
- Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından tüketici mahkemesinde açılan davalar harçtan muaftır.
- Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde davalara asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar.
Kanun metni
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/1 ve 73/2
(1) Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir. (2) Tüketici mahkemeleri nezdinde Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununda düzenlenen harçlardan muaftır.
Tüketici ve tüketici işlemi

Kanuna göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Tüketici işlemi ise mal veya hizmet piyasalarında ticari veya mesleki amaçla hareket eden kişiler ile tüketiciler arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir (6502 m. 3). Kanun eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet ve bankacılık sözleşmelerini açıkça sayar.
Bu tanıma göre görev için iki şart birlikte aranır:
- Taraflardan biri tüketici olmalıdır.
- Diğer taraf ticari veya mesleki amaçla hareket etmelidir.
İki tüketici arasındaki işlem, örneğin bir kişinin kullandığı otomobili başka bir kişiye satması, tüketici işlemi değildir. Bu uyuşmazlıklara genel mahkemeler bakar.
Yargıtay kararı
Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin 2016 tarihli kararına konu olayda bir avukat, müvekkilinden ücret alacağı için dava açmıştır. Asliye ticaret mahkemesi, asliye hukuk mahkemesi ve tüketici mahkemesi ayrı ayrı görevsizlik kararı vermiş ve dosya yargı yeri belirlenmesi için Yargıtay’a gönderilmiştir. Daire görevin nasıl belirleneceğini şöyle açıklamıştır:
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 18.05.2016 tarihli, E. 2016/3257, K. 2016/5800 sayılı kararı
Bir hukukî işlemin sadece 6502 sayılı Kanunda düzenlenmiş olması tek başına o işlemden kaynaklanan uyuşmazlığın Tüketici Mahkemesinde görülmesini gerektirmez. Bir hukukî işlemin 6502 sayılı Kanun kapsamında kaldığının kabul edilmesi için taraflardan birinin tüketici olması gerekir.
Daire, avukatlık hizmeti veren davacının tüketici sıfatı taşımadığını ve uyuşmazlığın 6502 sayılı Kanun kapsamı dışında kaldığını belirterek asliye hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir. Karar, aynı sözleşmeden doğan bir uyuşmazlığın, davayı kimin açtığına ve talebin niteliğine göre farklı mahkemelerde görülebileceğini göstermektedir. Müvekkilin avukata karşı açacağı bir dava ise, müvekkil tüketici sıfatı taşıyorsa ayrıca değerlendirilir.
Uygulamada tüketici mahkemesine gelen başlıca davalar
Tüketici mahkemesinin önüne gelen uyuşmazlıkların büyük bölümü birkaç başlıkta toplanır. Bunları bilmek, davanın hangi mahkemede açılacağını ve hangi belgelerin toplanacağını baştan görmeyi kolaylaştırır.
- Ayıplı mal davaları. Otomobil, beyaz eşya, cep telefonu veya mobilya gibi bir malın sözleşmeye uygun çıkmaması hâlinde tüketici; sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim haklarından birini kullanabilir (6502 m. 11).
- Ayıplı hizmet davaları. Tadilat, tamir, eğitim, organizasyon, kargo veya internet hizmetinde ayıp varsa tüketici; hizmetin yeniden görülmesini, bedelden indirim yapılmasını veya sözleşmeden dönmeyi talep edebilir (6502 m. 15).
- Konut satışından doğan davalar. Müteahhitten veya inşaat şirketinden kişisel kullanım için alınan konutun geç teslimi, eksik veya ayıplı yapılması, ön ödemeli konut satışından dönme.
- Bankacılık davaları. Konut veya ihtiyaç kredisinden alınan dosya masrafı, kredi kartı yıllık ücreti, erken ödeme tazminatı gibi kesintilerin iadesi.
- Abonelik ve mesafeli satış davaları. İnternet, telefon, spor salonu ve benzeri aboneliklerde haksız cayma bedeli; internetten alınan malda cayma hakkının tanınmaması.
- Paket tur ve devre tatil davaları. Taahhüt edilen otelin veya hizmetin verilmemesi, turun iptali.
Bu davaların ortak noktası, karşı tarafın ticari veya mesleki amaçla hareket etmesi ve davacının malı ya da hizmeti kişisel ihtiyacı için edinmiş olmasıdır.
Tüketici sayılmayan durumlar
Görev tartışmalarının çoğu, davacının gerçekten tüketici olup olmadığı noktasında çıkar. Aşağıdaki durumlarda kural olarak tüketici işlemi yoktur:
- Bir esnafın dükkânı için aldığı yazar kasa, bir şirketin filo için aldığı araç veya bir çiftçinin üretim için aldığı traktör, ticari ya da mesleki amaçla edinilmiş sayılır.
- İki kişi arasındaki ikinci el araç veya konut satışında satıcı da ticari amaçla hareket etmediğinden işlem tüketici işlemi değildir.
- Kat maliklerinin site yönetimine karşı aidat uyuşmazlığı 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındadır ve sulh hukuk mahkemesinde görülür.
- Trafik kazasında zarar gören kişinin karşı aracın sigortacısına açtığı dava, zarar gören sigorta sözleşmesinin tarafı olmadığından tüketici işleminden doğmaz.
Malın hem kişisel hem mesleki amaçla kullanıldığı durumlarda, örneğin serbest çalışan bir kişinin hem evde hem işte kullandığı bilgisayarda, mahkeme somut olayın özelliklerine bakar. Faturanın şirket adına kesilmesi veya alımın gider olarak yazılması, mesleki amaç yönünde güçlü bir işarettir.
Harç muafiyetinin sınırı
Harç muafiyeti yalnızca Bakanlık, tüketiciler ve tüketici örgütleri tarafından açılan davalar için geçerlidir. Satıcının, bankanın veya hizmet sağlayıcının tüketici aleyhine açtığı dava harca tabidir. Örneğin bankanın kredi kartı borcu için tüketiciye karşı açtığı itirazın iptali davası tüketici mahkemesinde görülür, ama banka harç öder.
Muafiyet harçlarla sınırlıdır. Bilirkişi ücreti, tanık ve tebligat giderleri gibi diğer yargılama giderleri ile davanın kaybedilmesi hâlinde karşı taraf vekâlet ücreti tüketiciye yüklenebilir. Bu nedenle haklılığı belgelerle desteklenmeyen bir dava, harç ödenmese bile masraf doğurur.
Arabuluculuk ve hakem heyeti
Tüketici uyuşmazlıklarında belirli bir parasal sınırın altındaki başvurular için tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Bu sınır her yıl yeniden belirlenir. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda ise dava açmadan önce arabulucuya başvurulması, kanunda sayılan istisnalar dışında dava şartıdır (6502 m. 73/A). Hakem heyeti süreci için “Tüketici Hakem Heyeti” yazımıza bakılabilir.
Davada ispat ve bilirkişi
Tüketici davalarında uyuşmazlık çoğu zaman teknik bir soruya dayanır: Araçtaki arıza üretimden mi kaynaklanıyor, kullanım hatasından mı? Konuttaki rutubet yapım hatası mı, bakımsızlık mı? Mahkeme bu soruları bilirkişi incelemesiyle cevaplar. Malın tesliminden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; bu karine malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmıyorsa uygulanmaz (6502 m. 10). Altı aydan sonra ortaya çıkan ayıpta ispat yükü tüketiciye geçer. Bu nedenle arızanın ilk görüldüğü tarih, servis kayıtları ve yazışmalar dava açılmadan önce düzenli biçimde saklanmalıdır. Ayıplı malın onarıma verilmesi hâlinde servisten alınan teslim ve arıza fişleri, ileride arızanın tekrarlandığını ispat etmenin en kolay yoludur. Ayıplı mal satıcıya iade edilecekse teslim tutanağı düzenlenmeli ve malın durumu fotoğrafla belgelenmelidir; dava sırasında malın kendisi incelemeye konu olabileceğinden mal elden çıkarılmamalıdır.
Hakem heyeti kararına itiraz
Parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetinin verdiği karar tarafları bağlar. Taraflar bu karara, tebliğden itibaren 15 gün içinde tüketici mahkemesinde itiraz edebilir (6502 m. 70). İtiraz, hakem heyeti kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz; tedbir istenirse mahkeme bu talebi ayrıca değerlendirir. Hakem heyeti kararına itiraz üzerine tüketici mahkemesinin verdiği karar kesindir. Bu yüzden itiraz dilekçesinde bütün deliller ve itiraz sebepleri eksiksiz gösterilmelidir.
Arabuluculuk dava şartının uygulanması
Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklarda dava dilekçesine, arabuluculuk sonunda düzenlenen anlaşamama tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği eklenir. Tutanak eklenmemişse mahkeme, davacıya bir haftalık kesin süre verir. Bu sürede tutanak sunulmazsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m. 18/A). Arabulucuya başvurmadan dava açıldığı anlaşılırsa da dava usulden reddedilir. Bu ret kararı esasa ilişkin değildir, ama geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü süreler bakımından risk yaratır.
Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa düzenlenen anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi alındığında ilam niteliğinde belge sayılır. Bu durumda ayrıca dava açmaya gerek kalmaz.
Güncel Yargıtay uygulamasında tüketici sıfatı
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 20. Hukuk Dairesinin 2016 tarihli kararındaki ölçütü güncel kararlarında da sürdürmektedir. Görev tespiti yapılırken önce davacının veya davalının tüketici olup olmadığı, ardından karşı tarafın ticari veya mesleki amaçla hareket edip etmediği incelenmektedir.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2024/1162, K. 2024/2654, T. 30.09.2024
Böyle olunca, bir malı olduğu gibi ya da işleyerek bir başkasına satanlar, çıkar karşılığı devretmek üzere satın alanlar, yine bir mal veya hizmeti mesleki veya ticari amaçlarla satın alanlar tüketici sayılamayacaklardır. Burada mal herhangi bir şekilde ticari hayata geri dönmektedir.
Bu kararda bankacılık işlemlerinden doğan uyuşmazlıkta davalının tüketici olduğu ve işlemin ticari nitelik taşımadığı kabul edilerek tüketici mahkemesinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Aynı daire, E. 2023/4905, K. 2024/2941, T. 10.10.2024 sayılı kararında da mesleki faaliyeti kapsamında mal sunan satıcı ile ticari veya mesleki olmayan amaçla mal edinen alıcı arasındaki satış sözleşmesinden doğan davada tüketici mahkemesinin görevli olduğunu belirtmiştir.
Taşınmaz satışlarında ise taşınmazın niteliği belirleyici olabilmektedir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin E. 2023/2329, K. 2024/109, T. 10.01.2024 sayılı kararında aktarılan önceki bozma ilamında, satışı yapılan taşınmazın iş yeri niteliğinde olması nedeniyle alıcının tüketici sıfatını taşımadığı ve uyuşmazlığın genel mahkemelerde görülmesi gerektiği kabul edilmiştir. Konut niteliğindeki bağımsız bölümü kişisel kullanım amacıyla satın alan kişi tüketici sayılırken, iş yeri niteliğindeki bağımsız bölümü satın alan kişi bakımından mesleki veya ticari amaç karinesi doğabilmektedir. Bu karine, alıcının iş yerini kişisel ihtiyacı için edindiğini somut delillerle gösterebildiği durumlarda tartışılabilir.
Satıcı tarafın da ticari veya mesleki amaçla hareket etmesi gerektiğinden, iki gerçek kişi arasındaki satışlarda görev genel mahkemelere aittir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin E. 2022/7531, K. 2023/2843, T. 23.10.2023 sayılı kararında aktarılan bozma ilamında, davalının ticari veya mesleki faaliyetle hareket etmediği, tarafların hiçbirinin tüketici sıfatını taşımadığı ve davaya genel mahkemelerin bakması gerektiği belirtilmiştir.
Arabuluculuk dava şartında güncel uygulama
Tüketici mahkemelerinde arabuluculuk dava şartı, 7251 sayılı Kanunla 6502 sayılı Kanuna eklenen 73/A maddesiyle 28.07.2020 tarihinden itibaren uygulanmaktadır. Tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklar ile tüketici işlemi niteliğindeki ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar gibi kanunda sayılan hâllerde arabuluculuk dava şartı aranmaz. Bunların dışında kalan davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunludur.
Yargıtay, arabuluculuk başvurusunun dava açıldıktan sonra yapılmasının eksikliği gidermeyeceği görüşündedir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin E. 2022/416, K. 2022/1603, T. 23.03.2022 sayılı kararına konu dosyada davacı, önce asliye hukuk mahkemesinde dava açmış, görevsizlik kararından sonra dosya tüketici mahkemesine gönderilmeden önce arabulucuya başvurmuş ve anlaşamama tutanağını sunmuştur. İlk derece mahkemesinin usulden ret kararı istinafta da yerinde görülmüş; karşı oy yazısında ise dava şartının hükümden önce tamamlandığı ve HMK m.115/3 uyarınca esasa girilmesi gerektiği savunulmuştur. Bu örnek, görev konusunda tereddüt bulunan davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının daha güvenli olduğunu göstermektedir.
Görevsizlik kararı riski özellikle karma nitelikteki uyuşmazlıklarda yüksektir. Davacı uyuşmazlığın tüketici işleminden doğduğunu düşünüyorsa, dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak hem tüketici mahkemesi hem de genel mahkeme ihtimali bakımından usul güvencesi sağlar. Ticari davalarda da benzer bir arabuluculuk dava şartı bulunduğundan, uyuşmazlığın asliye ticaret mahkemesinde görülme ihtimali olan hâllerde de önceden yapılan başvuru aynı işlevi görür.
Görevsizlik hâlinde
Mahkeme görevli olup olmadığını kendiliğinden inceler. Görevsizlik kararı kesinleştikten sonra taraflardan biri, iki hafta içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmezse dava açılmamış sayılır (HMK m. 20). Bu süre kaçırılırsa yeniden dava açmak gerekir ve zamanaşımı riski doğar.
Sıkça sorulan sorular
Konut satışından doğan ayıp davasına hangi mahkeme bakar?
Konutu bir müteahhitten veya inşaat şirketinden kişisel kullanım amacıyla satın alan kişinin açtığı davaya tüketici mahkemesi bakar.
Şirketin satın aldığı malın ayıplı çıkması tüketici davası mıdır?
Şirket malı ticari veya mesleki amaçla aldıysa tüketici sayılmaz. Dava, niteliğine göre asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Banka kredisi ile ilgili davalar tüketici mahkemesinde mi görülür?
Kredi kişisel ihtiyaçlar için kullanılmışsa uyuşmazlık tüketici işlemi niteliğindedir ve tüketici mahkemesinde görülür.
Tüketici davası hangi yerde açılır?
Tüketici, davayı kendi yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki tüketici mahkemesinde açabilir (6502 m. 73).
Görev itirazı yargılamanın hangi aşamasında yapılabilir?
Görev dava şartıdır; mahkeme bunu yargılamanın her aşamasında kendiliğinden inceler. Taraflar da görev itirazını her zaman ileri sürebilir. Görevsiz mahkemenin verdiği karar istinafta kaldırılır.
Ayıplı mal için ne kadar süre içinde dava açılmalıdır?
Ayıplı maldan doğan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile malın tesliminden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. Ayıp satıcının ağır kusuru veya hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı süresi işlemez (6502 m. 12).
Tüketici ile satıcı arasındaki sözleşmede başka bir yer mahkemesi yetkili kılınmışsa ne olur?
Yetki sözleşmesi ancak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir (HMK m. 18/2). Tüketici ile satıcı arasındaki sözleşmeye konulan yetki şartı geçersizdir; tüketici kendi yerleşim yerinde dava açabilir.
Dava açmadan önce
Sözleşme, fatura, garanti belgesi ve yazışmalar toplanmalı; karşı tarafın ticari veya mesleki amaçla hareket ettiği belgelenmelidir. Uyuşmazlığın parasal değeri, hakem heyeti mi yoksa arabuluculuk mu yoluna gidileceğini belirler.
İlgili yazılar: İş Mahkemesinin Görevleri (7036 m. 5): Hangi Davalar İş Mahkemesinde Açılır?, Tüketici Davalarında Zorunlu Arabuluculuk: Dava Açmadan Önce Yapılması Gerekenler, Asliye Hukuk Mahkemesinin Görevleri (HMK 2): Genel Görevli Mahkeme
Mevzuat: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun.
Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.
