Yabancı Çalışma İzni: Türleri, Başvuru Usulü, Süreleri, Ret Kararına İtiraz ve İzinsiz Çalışmanın Sonuçları

Türkiye’de bağımlı veya bağımsız olarak çalışmak isteyen yabancıların, kanunda öngörülen istisnalar dışında, çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur. Çalışma izni, hem yabancının ülkede yasal olarak çalışmasının hem de işverenin yabancı istihdam etmesinin ön şartıdır. Bu alandaki temel düzenleme, 2016 yılında yürürlüğe giren 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunudur. Kanun; çalışma izninin türlerini, başvuru usulünü, izinlerin sürelerini, değerlendirme ölçütlerini, ret kararlarına karşı başvuru yollarını ve izinsiz çalışmanın idari yaptırımlarını düzenler. Başvurular Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına elektronik ortamda yapılır. Bu yazıda yabancıların çalışma izni süreci, işveren ve yabancı açısından doğan yükümlülükler ve uygulamada sık karşılaşılan sorunlar ele alınmaktadır.

Kanun metni

Çalışma izninin hukuki niteliği

Çalışma izni, Bakanlıkça verilen ve yabancının Türkiye’de belirli bir işverene bağlı olarak veya bağımsız şekilde çalışmasına imkân tanıyan idari bir izindir. Geçerli bir çalışma izni, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca ikamet izni yerine de geçer. Bu nedenle çalışma izni alan yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez; ancak iznin süresi ve geçerliliği, yabancının ülkede kalış hakkını da doğrudan etkiler.

Çalışma izni kural olarak belirli bir işverene ve belirli bir işyerine bağlı olarak verilir. Yabancının işverenini değiştirmesi, eski izin üzerinden yeni işyerinde çalışmasına imkân vermez; yeni işveren adına yeniden başvuru yapılması gerekir. Bu durum, yabancı işçinin iş değiştirmesi hâlinde aradaki sürede izinsiz çalışma riskini doğurur ve uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biridir.

Çalışma izni türleri

Süreli çalışma izni

En yaygın izin türüdür. İlk başvuruda, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak kaydıyla en fazla bir yıl için verilir. Aynı işveren nezdinde yapılan ilk uzatma başvurusunda en fazla iki yıl, sonraki uzatma başvurularında ise en fazla üç yıl süreyle uzatılabilir. Uzatma başvurusunun, mevcut iznin bitiminden önceki altmış gün içinde ve her hâlde süre sona ermeden yapılması gerekir. 6735 sayılı Kanunun 7. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir; bu durumda yabancı adına yeni bir ilk başvuru yapılması gerekir.

Süresiz çalışma izni

Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl kanuni çalışma izni bulunan yabancılara süresiz çalışma izni verilebilir. Süresiz çalışma izni sahibi, seçme ve seçilme ile kamu görevine girme gibi kanunda sayılan haklar dışında, Türk vatandaşlarına tanınan haklardan büyük ölçüde yararlanır. Süresiz çalışma izni belgesi her beş yılda bir yenilenir. Şartların varlığı, yabancıya mutlak bir hak vermez; Bakanlık, kamu düzeni ve işgücü piyasasının durumu gibi ölçütlerle değerlendirme yapar.

Bağımsız çalışma izni

Kendi adına ve hesabına meslek veya sanat icra eden yabancılara verilen izindir. Mesleki eğitim düzeyi, ekonomik ve ticari faaliyetin istihdama ve ekonomiye katkısı gibi ölçütlere göre değerlendirilir. Şirket ortağı veya yöneticisi olan yabancılar için de ayrı değerlendirme ölçütleri uygulanır.

Turkuaz Kart

Eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı veya Türkiye’deki yatırımı ya da ihracatıyla ülke ekonomisine katkı sağlayacağı değerlendirilen nitelikli yabancılara verilen bir izindir. Turkuaz Kart sahibine ilk üç yılı geçiş süresi olmak üzere süresiz çalışma izni hakkı tanınır. Geçiş süresi içinde kartın iptal edilmemiş olması ve süre sonunda süresizlik başvurusu yapılması gerekir. Turkuaz Kart sahibinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları da yakını olduğunu gösteren belgeye sahip olabilir.

Başvuru usulü

Başvurular, Bakanlığın elektronik başvuru sistemi üzerinden yapılır. Bağımlı çalışacak yabancı için başvuruyu işveren veya yetkilendirdiği aracı yapar.

Yurt dışından başvuru

Yabancının bulunduğu ülkedeki veya yasal olarak ikamet ettiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine başvurmasıyla süreç başlar. Temsilcilik başvuruyu Bakanlığa iletir; işverenin de belirlenen süre içinde gerekli belgeleri elektronik ortamda yüklemesi gerekir. Çalışma izni verilen yabancı, çalışma vizesiyle Türkiye’ye girer.

Yurt içinden başvuru

Türkiye’de en az altı ay süreli geçerli ikamet izni bulunan yabancılar adına başvuru doğrudan Bakanlığa yapılabilir. Uygulamada eğitim amaçlı ikamet izinleri gibi bazı ikamet türleri bakımından ek şartlar aranabilir. Başvuru sırasında geçerli pasaport, iş sözleşmesi veya iş teklifi, diploma ve mesleki belgeler ile işverenin mali durumuna ilişkin belgeler istenir.

Değerlendirme ölçütleri

Bakanlık, başvuruları uluslararası işgücü politikası çerçevesinde belirlenen ölçütlere göre değerlendirir. Bu ölçütler arasında işyerinde çalışan Türk vatandaşı sayısı, işyerinin ödenmiş sermayesi veya ciroları, yabancıya ödenecek ücretin mesleğe göre belirlenmiş asgari tutarları karşılaması ve işin niteliği yer alır. Ev hizmetleri, sağlık, eğitim ve turizm gibi bazı sektörler için ayrı kurallar uygulanır. Tabip, diş tabibi, eczacı ve avukat gibi bazı meslekler ise mesleğe özgü kanunlar nedeniyle yabancılara kapalı veya özel şartlara bağlıdır.

Ret kararı ve itiraz

Başvurunun reddi, iznin iptali veya uzatma talebinin reddi kararlarına karşı yabancı veya işveren, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edebilir. Bakanlığın itiraz üzerine verdiği karar da idari bir işlem olduğundan, bu karara karşı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdari başvuru yolunun tüketilmesi, dava açma süresinin başlangıcı bakımından önem taşır; itirazın reddedilmesi hâlinde dava açma süresi bu kararın tebliğinden itibaren işler.

Ret kararlarının önemli bir kısmı, işverene ilişkin ölçütlerin karşılanmaması, ücretin düşük gösterilmesi veya eksik belge nedeniyle verilir. Bu nedenle başvurudan önce işyerinin durumunun ölçütlere uygunluğunun kontrol edilmesi ve belgelerin eksiksiz hazırlanması, sürecin hızlı sonuçlanmasını sağlar.

Çalışma izni muafiyeti

Kanunda ve yönetmelikte sayılan bazı yabancılar, çalışma izni almadan belirli sürelerle çalışabilir. Bilimsel, kültürel veya sportif faaliyetler, kısa süreli montaj ve bakım işleri ya da uluslararası anlaşmalardan doğan istisnalar bu kapsamda olabilir. Muafiyet de bir başvuru ve onay sürecine bağlıdır; yabancının kendiliğinden muaf olduğunu düşünerek çalışmaya başlaması izinsiz çalışma sonucunu doğurabilir. Uluslararası koruma başvuru sahipleri ve geçici koruma altındaki kişiler için ise ayrı düzenlemeler geçerlidir.

İşverenin yükümlülükleri ve izinsiz çalışmanın sonuçları

Çalışma izni alan yabancıyı istihdam eden işveren, yabancının sigorta girişini yapmak, işe başlamasını ve iş ilişkisinin sona ermesini kanunda öngörülen süre içinde Bakanlığa bildirmek zorundadır. İş ilişkisi sona erdiğinde on beş gün içinde bildirim yapılmaması ayrı bir idari para cezasına konu olur.

İzinsiz yabancı çalıştıran işverene, her bir yabancı için idari para cezası uygulanır. İzinsiz çalışan yabancıya da bağımlı veya bağımsız çalışmasına göre farklı tutarlarda idari para cezası verilir. Bu tutarlar Vergi Usul Kanunu uyarınca her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılır ve tekrarı hâlinde bir kat artırımla uygulanır. 2026 yılında işverene uygulanan ceza, her bir yabancı için yüz bin lirayı aşmaktadır. Güncel tutarlar Bakanlığın internet sitesinde yayımlanmaktadır.

İdari para cezalarının yanında, izinsiz çalışan yabancı hakkında 6458 sayılı Kanunun 54. maddesi kapsamında sınır dışı etme kararı alınabilir. Kayıt dışı çalıştırma nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ayrıca idari para cezası uygulanması da mümkündür; bu konu Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası yazısında ele alınmıştır.

İzinsiz çalıştırılan yabancı işçinin hakları

Çalışma izninin bulunmaması, fiilen çalışmış olan yabancı işçinin ücret ve diğer işçilik alacaklarını ortadan kaldırmaz. TBK m. 394/3’e göre sonradan geçersizliği anlaşılan bir iş sözleşmesi, ortadan kaldırılıncaya kadar geçerli bir sözleşmenin doğurduğu sonuçları doğurur; Yargıtay da izinsiz çalışan yabancı işçinin fiilen yaptığı çalışmanın karşılığını talep edebileceğini kabul etmektedir. Yabancı işçi, çalıştığını tanık, mesaj kayıtları ve banka hareketleri gibi delillerle ispat ederek ücret, fazla çalışma ve diğer alacaklarını talep edebilir. Kıdem tazminatı ve işe iade gibi taleplerde ise iş ilişkisinin süresi ve niteliği ayrıca değerlendirilir.

Örnek olay

Bir yazılım şirketi, Ukrayna vatandaşı bir mühendisle bir yıllık iş sözleşmesi imzalar. Mühendisin Türkiye’de geçerli kısa dönem ikamet izni bulunduğundan şirket yurt içinden başvuru yapar ve bir yıllık süreli çalışma izni alınır. Süre bitimine iki ay kala şirket uzatma başvurusunda bulunur ve izin iki yıl uzatılır. Sonraki uzatmada izin üç yıl daha uzatılır.

Mühendis, beşinci yılın sonunda başka bir şirkete geçmek ister. Yeni işveren adına başvuru yapılmadan çalışmaya başlaması hâlinde hem mühendise hem de yeni işverene idari para cezası uygulanabilir. Doğru yol, yeni işverenin başvurusunun sonuçlanmasından sonra işe başlanmasıdır. Mühendis, toplamda sekiz yıl kanuni çalışma izni süresini doldurduğunda süresiz çalışma iznine başvurabilecektir.

Yargı kararlarında çalışma izni

Çalışma izni uyuşmazlıkları iki ayrı yargı kolunun önüne gelir. Başvurunun reddi veya iznin iptali idari işlem olduğundan idare mahkemesinde, izinsiz çalıştırılan yabancının ücret, hizmet tespiti ve iş kazası talepleri ise iş mahkemesinde görülür. Aşağıdaki kararlar her iki alandaki yaklaşımı göstermektedir.

İdarenin takdir yetkisi ve sınırı

Danıştay, çalışma izni başvurularında idareye tanınan takdir yetkisinin kanunda gösterilen ret sebepleriyle sınırlı olduğunu kabul etmektedir. Mülga 4817 sayılı Kanun dönemine ait bir uyuşmazlıkta Daire, kanunda başvuranın mali durumuna göre değerlendirme yapılacağına dair bir hüküm bulunmadığı hâlde şirketin ekonomiye katkısı olmadığı gerekçesiyle verilen ret işlemini hukuka aykırı bulan ilk derece kararını yerinde görmüştür.

Buna karşılık şirketin cirosunun ve ihracatının bulunmadığı, çalışan sayısının bire düştüğü ve şirketin büyük ölçüde zarar ettiği somut olarak belgelendiğinde, ret işlemi takdir yetkisinin hukuka uygun kullanımı sayılmaktadır. 6735 sayılı Kanunun 9. maddesi bugün “yabancı istihdam edilmesine ilişkin gerekçesi yeterli görülmeyen” ve “Bakanlıkça belirlenen değerlendirme kriterlerini karşılamayan” başvuruları açıkça ret sebepleri arasında saydığından, işverenin mali verileri artık doğrudan değerlendirme konusudur.

Türk soylu yabancılar

Türk soylu yabancıların çalışma izni talepleri, 2527 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi gereken özel bir alandır. Ankara Bölge İdare Mahkemesi, Türk soylu olduğu kabul edilen bir yabancının başvurusunun 2527 sayılı Kanun hükümleri hiç uygulanmadan yalnızca 6735 sayılı Kanuna göre reddedilmesini sebep unsuru yönünden hukuka aykırı bulmuştur (Ankara BİM 10. İdari Dava Dairesi, E. 2019/1830, K. 2019/1643, T. 03.10.2019). Aynı kararda kamu düzeni ve güvenlik yönünden yapılan araştırmanın da değerlendirmeye dahil edildiği görülmektedir.

İzinsiz çalışmanın işçilik ve sosyal güvenlik hakkına etkisi

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, hizmet süresinin tespitine ilişkin bir davada yabancı uyruklu davacı adına çalışma izni alınıp alınmamasının, fiilen yapılan çalışmanın varlığını ortadan kaldırmayacağını belirtmiştir. Bu yaklaşım, izinsiz çalışan yabancının fiilî çalışmasını tanık, yazışma ve banka kayıtlarıyla ispat edebileceğini göstermektedir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin sigortalılık ve iş kazası uyuşmazlıklarında ise çalışma izninin bulunup bulunmadığının araştırılmasını ayrıca önemsediği görülmektedir (Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E. 2020/5149, K. 2021/7102, T. 27.05.2021). Bu nedenle ücret alacağı ile 5510 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılık talebi aynı sonuca bağlanmayabilir; her iki talebin de ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Süreler ve görevli merciler özeti

• Uzatma başvurusu: iznin bitimine altmış gün kala başlar, süre dolmadan yapılmalıdır; süre geçtikten sonraki uzatma başvurusu reddedilir (6735 s. K. m. 7/3).
• Eksik belge: değerlendirme eksiklik giderilinceye kadar ertelenir; erteleme kural olarak otuz günü aşamaz, süre sonunda tamamlanmayan başvuru reddedilir (m. 7/7).
• Değerlendirme süresi: belgeler tam ise otuz gün (m. 7/8).
• İdari para cezası: tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; tekrarında bir kat artırılır (m. 23/4, 23/6).
• İptal davası: işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde (İYUK m. 7). Bakanlığa itiraz yapılmışsa dava süresi durur ve itiraza verilen cevabın tebliğinden itibaren kalan süre işler; otuz gün içinde cevap verilmezse itiraz reddedilmiş sayılır (İYUK m. 11).
• İzinsiz çalışma nedeniyle verilen idari para cezasına karşı kanun yolu Kabahatler Kanunu hükümlerine göre belirlenir; tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Uzatma başvurusunu süre bittikten sonra yapmak. Kanun bu başvuruların reddedileceğini öngördüğünden yabancı, yeni başvuru sonuçlanana kadar izinsiz konuma düşer.
• İşveren değişikliğinde eski izinle yeni işyerinde çalışmaya başlamak. Farklı işveren yanında çalışma için yapılan başvuru, ilk başvuru hükümlerine göre değerlendirilir ve en çok bir yıllık izin verilir (m. 10/2).
• İş ilişkisinin sona erdiğini Bakanlığa bildirmemek. Bildirim yapılmadığında hem işverene hem yabancıya ayrı ayrı idari para cezası uygulanabilir.
• Ret işlemine karşı yalnız yeniden başvuru yoluna gitmek. Ret gerekçesi hukuka aykırı ise iptal davası açılmadan yapılan yeni başvurular aynı gerekçeyle reddedilebilir ve dava açma süresi kaçabilir.
• İzinsiz çalışmanın ücret alacağını ortadan kaldırdığını düşünmek. Fiilî çalışma ispatlandığında ücret ve diğer işçilik alacakları istenebilir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

Yabancı çalışma izni süreci, hem işveren hem de yabancı için idari ve mali riskler taşıyan bir süreçtir. İznin işverene bağlı olması, uzatma başvurularının süresinde yapılması gerekliliği ve izinsiz çalışmanın ağır idari para cezaları, sürecin dikkatle planlanmasını gerektirir. Ret kararlarında otuz günlük itiraz süresinin kaçırılmaması ve gerekirse idari yargı yoluna başvurulması önemlidir. Uzun dönem çalışmayı hedefleyen yabancıların, kesintisiz kanuni çalışma süresini koruması süresiz çalışma iznine giden yolu açar.

İlgili yazılar: Uzun Dönem İkamet İzni, Öğrenci İkamet İzni, Sınır Dışı (Deport) Kararına İtiraz Dilekçesi, Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası, İşe İade Davası

Mevzuat: 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.