Av. Emrah Karatay
Bir kişi hakkında yakalama emri bulunduğunu çoğu zaman beklenmedik bir anda öğrenir: havalimanında pasaport kontrolünde, trafik denetiminde veya e-Devlet’te bir sorgu sırasında. Yakalama emri, kişinin ifadesinin alınması veya sorgusunun yapılması için hâkim ya da mahkeme önüne getirilmesini sağlayan bir koruma tedbiridir. Çoğu durumda yakalama emri, tebligatların adres değişikliği nedeniyle kişiye ulaşmaması ve çağrıya uyulmaması sonucunda çıkarılır. Kişinin yakalama emrini kaldırtmasının en güvenli yolu, kendiliğinden yetkili makama başvurarak ifadesini veya sorgusunu verdirmesidir.
Bu yazıda yakalama emrinin hangi durumlarda çıkarıldığı, kaldırılması için yapılacak başvurunun içeriği ve dikkat edilecek noktalar anlatılmakta, bir dilekçe örneği verilmektedir. Yakalama ve gözaltının genel çerçevesi “Yakalama ve Gözaltı: Süreler, Yakalama Emri ve İtiraz (CMK 90-98)” yazımızda açıklanmıştır.
KISA CEVAP
- Soruşturmada çağrıya gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada kaçak sanık hakkında mahkeme yakalama emri düzenler (CMK m. 98).
- Yakalama emriyle yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır ya da SEGBİS ile ifadesi alınır (m. 94).
- Yakalama emri, kişinin ifadesi veya sorgusu yapıldığında amacına ulaşır ve kaldırılır.
- Kaldırma dilekçesinde güncel adres bildirilmeli ve belirlenecek tarihte hazır olunacağı taahhüt edilmelidir.
- İfade için düzenlenen yakalama emrinde mesai dışında yakalanan kişi, hazır olmayı taahhüt ederse savcının emriyle bir kez serbest bırakılabilir (m. 94/3).
- Hükümlüler hakkında infaz için çıkarılan yakalama emri, dilekçeyle kaldırılmaz; teslim olunması gerekir (5275 m. 19).
Kanun metni
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 98/1-3
“(1) Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir. Ayrıca, tutuklama isteminin reddi kararına itiraz halinde, itiraz mercii tarafından da yakalama emri düzenlenebilir. (…) (3) Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri re’sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir.”
Yakalama emri neden çıkarılır?
Yakalama emri, kişinin hürriyetini kısa süreli olarak sınırlayan bir tedbirdir ve şu durumlarda düzenlenir:
- Soruşturma evresi: Savcılığın çağrısına uymayan veya adresinde bulunamadığı için kendisine çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından.
- Tutuklama talebinin reddine itiraz: Sulh ceza hâkiminin tutuklama talebini reddetmesine savcı itiraz eder ve itiraz merciince tutuklama gerekli görülürse, serbest bırakılan şüpheli hakkında yakalama emri düzenlenebilir.
- Kovuşturma evresi: Kaçak sanık hakkında mahkeme tarafından.
- Kaçan tutuklu veya hükümlü: Kolluktan veya ceza infaz kurumundan kaçanlar hakkında savcılar ve kolluk tarafından.
- İnfaz aşaması: Çağrı kâğıdına uymayan veya cezası belirli sınırın üzerinde olan hükümlüler hakkında Cumhuriyet savcısı tarafından (5275 m. 19).
Yakalama emri ile zorla getirme kararı farklıdır. Zorla getirme kararı kişinin belirli bir duruşmaya veya ifadeye getirilmesi için verilir ve işlem bitince kişi serbest kalır. Bu fark “Zorla Getirme Kararı Nedir?” yazımızda anlatılmıştır.
Yakalama emri nasıl öğrenilir?
Hakkında yakalama emri bulunup bulunmadığını öğrenmek isteyen kişi, kimliğiyle herhangi bir adliyedeki Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa başvurabilir. Avukat, UYAP üzerinden kişinin dosyalarını inceleyerek yakalama kararının hangi dosyada ve hangi tarihte verildiğini tespit edebilir. e-Devlet’teki “Adli Sicil” ve “Dava Dosyası Sorgulama” hizmetleri dosyanın varlığını gösterebilir; ancak yakalama kararının ayrıntısı çoğu zaman dosya incelemesiyle anlaşılır.
Yakalama emrinin kaldırılması
Yakalama emrinin amacı kişinin ifadesinin alınması veya sorgusunun yapılmasıdır. Bu nedenle kişi kendiliğinden başvurup ifadesini verdiğinde veya sorgusu yapıldığında yakalama emri konusuz kalır ve kaldırılır. Uygulamada iki yol izlenir:
Yetkili makama doğrudan başvuru
Kişi, avukatıyla birlikte yakalama emrinin ait olduğu dosyanın bulunduğu savcılığa veya mahkemeye başvurur. Savcılık ifadesini alır; mahkeme sorgusunu yapar ya da bir sonraki duruşmada hazır bulunma taahhüdü alarak yakalama emrini kaldırır. Bu yol en hızlı sonuç veren yoldur ve yakalanarak götürülmeye göre çok daha az yıpratıcıdır.
Başka şehirden başvuru
Kişi farklı bir şehirde yaşıyorsa bulunduğu yer adliyesine başvurabilir. Yakalama emriyle yakalanan veya kendiliğinden gelen kişinin ifadesi veya sorgusu, sesli ve görüntülü iletişim sistemi (SEGBİS) ile yetkili hâkim veya mahkeme tarafından yapılabilir (CMK m. 94/2). Kendiliğinden başvuruda da bu imkân çoğu mahkemece kullanılmaktadır.
Yalnızca dilekçeyle kaldırma
Kişinin hiç gelmeden yalnızca dilekçe vermesi, yakalama emrinin kaldırılması için çoğu zaman yeterli görülmez. Ancak dilekçede güncel adres bildirilir, tebligatın neden alınamadığı açıklanır ve belirlenecek ilk tarihte hazır olunacağı taahhüt edilirse, özellikle hafif suçlarda ve ilk kez çağrıya uyulmayan durumlarda mahkemeler yakalama emrini kaldırıp kişiyi duruşmaya davet edebilir. Aşağıdaki dilekçe örneği bu amaçla veya kişinin bizzat başvurduğu sırada dosyaya sunulmak üzere hazırlanmıştır.
Yakalama kararının kaldırılması dilekçesi örneği
… ASLİYE CEZA MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
(Soruşturma evresinde: … CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA)
DOSYA NO: 20…/… Esas (veya Soruşturma No)
TALEPTE BULUNAN (SANIK / ŞÜPHELİ): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, güncel adres, telefon
MÜDAFİİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
KONU: Hakkımda verilen yakalama kararının kaldırılması, güncel adresimin bildirilmesi ve sorgumun/ifademin alınması talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Mahkemenizin yukarıda numarası yazılı dosyasında hakkımda …/…/… tarihinde yakalama kararı verildiğini …/…/… tarihinde öğrendim.
2. …/…/… tarihinde … adresinden … adresine taşındım. Bu nedenle duruşma davetiyeleri tarafıma ulaşmamış, hakkımda açılan davadan haberim olmamıştır. Kaçma veya saklanma amacım bulunmamaktadır.
3. Güncel yerleşim yeri adresim yukarıda yazılıdır ve MERNİS kaydıyla uyumludur. Bundan sonra yapılacak tebligatların bu adrese gönderilmesini talep ediyorum.
4. Mahkemenizce belirlenecek ilk duruşmada hazır bulunacağımı ve sorgumun yapılmasına hazır olduğumu TAAHHÜT EDİYORUM. Mahkemenizce uygun görülürse sorgumun … Adliyesindeki sesli ve görüntülü iletişim sistemi (SEGBİS) aracılığıyla yapılmasını talep ediyorum.
5. İşbu dilekçeyi … Adliyesine bizzat gelerek veriyorum; kimlik bilgilerimin tespitini ve beyanımın tutanağa geçirilmesini talep ediyorum.
HUKUKİ NEDENLER: CMK m. 94, 98, 145, 196 ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle;
1. Hakkımda verilen yakalama kararının KALDIRILMASINA,
2. Güncel adresimin dosyaya kaydedilmesine,
3. Sorgumun mahkemenizce belirlenecek duruşmada veya SEGBİS aracılığıyla yapılmasına
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Talepte Bulunan Ad Soyad, imza
EKLER: Kimlik fotokopisi, yerleşim yeri belgesi, vekâletname örneği (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Yakalama kararının hangi dosyada ve hangi amaçla verildiği önceden tespit edilmelidir.
Mesai dışında yakalanma
7331 sayılı Kanunla eklenen CMK m. 94/3’e göre ifadesi alınmak amacıyla düzenlenen yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılması Cumhuriyet savcısı tarafından emredilebilir. Bu imkân her yakalama emri için yalnız bir kez kullanılabilir. Taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye bin Türk lirası idari para cezası verilir ve yakalama emri devam eder. Bu nedenle taahhüt edilen tarihte mutlaka hazır bulunulmalıdır.
Yurt dışında yaşayanlar
Yurt dışında yaşayan ve Türkiye’ye girişte yakalanma riski taşıyan kişiler, Türkiye’deki bir avukat aracılığıyla dosyayı inceletebilir. Yurt dışındaki kişinin ifadesinin veya sorgusunun konsolosluk aracılığıyla ya da istinabe yoluyla alınması mahkemeden talep edilebilir. Mahkeme bu talebi kabul ederse, işlem tamamlandıktan sonra yakalama emrinin kaldırılması istenir. Talep reddedilirse kişinin Türkiye’ye gelerek doğrudan başvurması gerekir.
Kaçak sanıklarla ilgili 7589 sayılı Kanunla değişen CMK m. 247/3’e göre kaçak sanık hakkında kovuşturma yapılabilir; ancak daha önce sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. Bu nedenle yakalama emri bulunan kişinin sorgusu yapılmadan dava esastan sonuçlanmaz; dosya uzun süre beklemede kalabilir.
Hükümlüler hakkında yakalama emri
Kesinleşmiş hapis cezasının infazı için çıkarılan yakalama emri, yargılama aşamasındaki yakalama emrinden farklıdır. Kasten işlenen suçlarda üç yılı, taksirli suçlarda beş yılı aşan hapis cezalarında doğrudan yakalama emri çıkarılır; daha kısa cezalarda önce çağrı kâğıdı gönderilir ve on gün içinde gelinmezse yakalama emri düzenlenir (5275 m. 19). Bu yakalama emri dilekçeyle kaldırılmaz; hükümlünün teslim olması veya infazın ertelenmesi talebinin kabul edilmesi gerekir. Konu “Çağrı Kâğıdı ve Cezaevine Teslim Olma” yazımızda açıklanmıştır.
Örnek olay
G, yurt dışına çıkmak için havalimanına gittiğinde hakkında yakalama kararı bulunduğunu öğrenir. Kolluk G’yi gözaltına alır. Avukatının UYAP incelemesinde, G’nin iki yıl önce taşındığı, eski adresine gönderilen duruşma davetiyelerinin bila tebliğ döndüğü ve mahkemenin G’yi kaçak sayarak yakalama kararı verdiği anlaşılır.
Yakalama kararı mahkeme tarafından verildiğinden G, yirmi dört saat içinde dosyanın bulunduğu mahkemenin önüne çıkarılamayacağı için havalimanının bağlı olduğu adliyede SEGBİS ile mahkeme tarafından sorgulanır. G’nin avukatı sorgu sırasında güncel adresi bildiren ve sonraki duruşmalarda hazır bulunacağını taahhüt eden dilekçeyi sunar. Mahkeme sorgunun yapılmasıyla yakalama kararını kaldırır ve G’yi serbest bırakır. G, kararın kalkmasından sonra seyahatine devam edebilir. G daha önce kendiliğinden başvursaydı havalimanında gözaltına alınmadan aynı sonuca ulaşabilirdi.
Sık yapılan hatalar
- Yakalama emrinin kaldırılmasını beklerken adliyeye hiç gitmemek; çoğu dosyada bizzat başvuru gerekir.
- Hangi dosyada yakalama kararı bulunduğunu tespit etmeden başvurmak.
- Güncel adresi MERNİS’e kaydettirmemek; tebligatlar yine ulaşmaz.
- Taahhüt edilen tarihte hazır bulunmamak.
- Hükümlü yakalama emrini yargılama aşamasındaki yakalama emriyle karıştırmak.
Sıkça sorulan sorular
Yakalama kararı olan kişi kendiliğinden giderse tutuklanır mı?
Kendiliğinden başvurma, kaçma şüphesini zayıflatan önemli bir olgudur. Tutuklama kararı ancak CMK m. 100’deki şartlar varsa verilebilir. Kendiliğinden gelen kişi hakkında çoğu durumda ifade veya sorgu sonrasında serbest bırakma ya da adli kontrol kararı verilir.
Yakalama emri zamanaşımına uğrar mı?
Yakalama emrinin kendisi için ayrı bir zamanaşımı yoktur; dava zamanaşımı dolduğunda dava düşer ve yakalama emri de konusuz kalır.
Yakalama kararına itiraz edilebilir mi?
Yakalama emri hâkim kararı olduğundan CMK m. 267 vd. uyarınca itiraz edilebilir. Ancak pratikte en etkili yol, kişinin ifadesini veya sorgusunu verdirmesidir.
Yakalama emri yurt dışına çıkışı engeller mi?
Evet. Yakalama emri bulunan kişi sınır kapısında yakalanır. Yurt dışı çıkış yasağı ayrıca bir adli kontrol tedbiri olarak da verilebilir.
Sonraki adım
Yakalama kararının hangi dosyada ve hangi amaçla verildiği bir avukat aracılığıyla UYAP’tan tespit edilmeli, güncel adres MERNİS’e kaydettirilmeli ve kişi dilekçesiyle birlikte ilgili savcılığa veya mahkemeye ya da bulunduğu yer adliyesine kendiliğinden başvurmalıdır.
Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 94, 98, 100, 145, 196, 247-248; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 19.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.