El Konulan Dijital Materyallerin Kopyalanması (CMK 134): Telefon ve Bilgisayarda Arama, İmaj Alma ve İade

Günümüzde ceza soruşturmalarının büyük bölümünde cep telefonu, bilgisayar, harici disk, USB bellek veya bulut hesaplarındaki veriler delil olarak kullanılmaktadır. Mesajlaşmalar, fotoğraflar, konum bilgileri, banka uygulamaları ve sosyal medya hesapları, bir kişinin özel hayatına ilişkin çok geniş bir alanı kapsar. Bu nedenle dijital materyallerde yapılacak arama, kopyalama ve el koyma işlemleri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 134. maddesinde özel şartlara bağlanmıştır. Bu yazıda CMK 134’ün aradığı şartlar, karar mercii, imaj (yedek) alma zorunluluğu, şüpheliye kopya verilmesi, cihazların iadesi ve kurallara uyulmadan elde edilen dijital delillerin hukuki değeri ele alınmaktadır.

Kanun metni

CMK 134 hangi cihazları kapsar?

Kanun “bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütükleri” ifadesini kullanır. Uygulamada bu kavram geniş yorumlanmaktadır. Akıllı telefonlar, tabletler, dizüstü ve masaüstü bilgisayarlar, harici diskler, USB bellekler, hafıza kartları, CD ve DVD gibi depolama araçları, oyun konsolları ve akıllı saatler, veri depolayabilen ve işleyebilen cihazlar olarak CMK 134 kapsamında değerlendirilir. Bu cihazlardaki veriler üzerinde yapılan arama ve kopyalama işlemleri için genel arama hükümleri (CMK 116 vd.) değil, CMK 134’teki özel şartlar uygulanır.

CMK 134 ile telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesini düzenleyen CMK 135 birbirinden farklıdır. CMK 135, iletişimin anlık olarak dinlenmesi ve kaydedilmesi ile sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkindir. Cihazda depolanmış, geçmişe ait mesaj ve kayıtların incelenmesi ise CMK 134 kapsamındadır. Ayrıca HTS kayıtları gibi operatörden alınan bilgiler için HTS Kaydı yazımıza bakılabilir.

Arama ve kopyalamanın şartları

CMK 134/1, dijital materyallerde arama ve kopyalama için iki maddi şart arar.

Kuvvetli şüphe: Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması gerekir. Bu eşik, genel arama için aranan makul şüpheden daha yüksektir. Soyut bir ihbar veya genel bir tarama amacı, CMK 134 kapsamında arama için yeterli değildir.

Başka surette delil elde edilememesi: Delile başka yollarla ulaşılabiliyorsa CMK 134’e başvurulamaz. Bu şart, tedbirin son çare niteliğini vurgular. Örneğin aranan bilgi bankadan veya bir kurumdan resmî yazıyla temin edilebiliyorsa, şüphelinin telefonunun tamamının incelenmesi ölçülü sayılmaz.

Kanun ayrıca aramanın “şüphelinin kullandığı” bilgisayar ve kütüklerde yapılabileceğini belirtir. Şüpheli olmayan üçüncü kişilerin cihazlarında bu madde uyarınca arama yapılabilmesi tartışmalıdır; bu kişilerin cihazlarındaki veriler bakımından daha dikkatli bir değerlendirme gerekir.

Karar mercii ve 24 saatlik onay

Arama, kopyalama ve kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesi kararını hâkim verir. Soruşturma evresinde bu kararı sulh ceza hâkimliği verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir. 7145 sayılı Kanunla eklenen cümlelere göre:

• Savcının verdiği karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur.
• Hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir.
• Sürenin dolması veya hâkimin aksine karar vermesi hâlinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir.

Kolluk görevlilerinin kendiliğinden, savcı veya hâkim kararı olmadan telefonun içeriğine bakması, mesajları okuması veya ekran görüntüsü alması CMK 134’e aykırıdır. Şüphelinin rızasıyla telefonun açılıp gösterilmesi de uygulamada tartışmalıdır; rızanın özgür iradeye dayanıp dayanmadığı ve kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.

El koyma ne zaman yapılabilir?

CMK 134’ün sistematiğinde asıl olan, cihaza el konulmadan verilerin kopyalanmasıdır. Cihaza el koyma ancak şu hâllerde mümkündür (CMK 134/2):

• Şifrenin çözülememesi nedeniyle cihaza girilememesi,
• Gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması,
• İşlemin uzun sürecek olması.

Bu hâllerde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alınabilmesi için cihaza el konulabilir. Şifrenin çözülmesi ve kopyaların alınmasından sonra el konulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir. Kanun, cihazın soruşturma veya kovuşturma boyunca adliye emanetinde bekletilmesini öngörmez. Cihazın kendisi suçta kullanılan bir araç veya suçtan elde edilen bir eşya değilse, imaj alındıktan sonra sahibine iade edilmesi gerekir.

Uygulamada kriminal incelemelerin uzun sürmesi nedeniyle telefon ve bilgisayarların aylarca iade edilmediği görülür. Bu durumda cihazın iadesi için savcılığa veya mahkemeye yazılı talepte bulunulabilir. Talebin reddine karşı itiraz yoluna gidilebilir.

İmaj alma (yedekleme) zorunluluğu

CMK 134/3, el koyma işlemi sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklenmesini zorunlu kılar. Teknik dilde bu işleme “imaj alma” denir. İmaj, cihazdaki verilerin birebir kopyasıdır ve genellikle “hash” adı verilen dijital parmak izi değerleriyle kayıt altına alınır. Hash değeri, sonradan yapılacak incelemelerde verinin değiştirilip değiştirilmediğinin kontrolüne imkân verir.

İmaj almanın amacı, delilin bütünlüğünü korumak ve şüphelinin savunma hakkını güvence altına almaktır. İnceleme ana cihaz üzerinde değil, imaj üzerinden yapılmalıdır. Böylece cihazdaki verilerin inceleme sırasında değişmesi veya silinmesi önlenir. İmaj alınmadan doğrudan cihaz üzerinde inceleme yapılması, delilin güvenilirliğini tartışmalı hâle getirir.

Şüpheliye kopya verilmesi

CMK 134/4’e göre alınan yedekten bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır. Bu kural, silahların eşitliği ilkesinin bir gereğidir. Savunma, iddia makamının elindeki dijital delillerin aynısına sahip olmalı ve bunları bağımsız bir bilirkişiye inceletebilmelidir.

Kopyanın verilmemesi uygulamada sık karşılaşılan bir sorundur. Şüpheli veya müdafi, imajın bir kopyasının verilmesini yazılı olarak talep etmeli; gerekirse boş bir depolama aracı sunmalıdır. Talebin karşılanmaması, ilerleyen aşamada dijital delillerin değerlendirilmesine itiraz için önemli bir dayanak oluşturur. Yargıtay da imaj kopyasının verilip verilmediğini ve yedeklemenin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını dijital delilin hukuka uygunluğu bakımından incelemektedir; aşağıda bu kararlara yer verilmiştir.

Tutanak ve kâğıda dökme

CMK 134/5, cihaza el konulmadan da verilerin tamamının veya bir kısmının kopyasının alınabileceğini düzenler. Bu durumda kopyası alınan veriler kâğıda yazdırılır, bu husus tutanağa kaydedilir ve ilgililer tarafından imza altına alınır. Tutanakta işlemi yapan görevliler, işlemin tarihi ve saati, cihazın marka, model ve seri numarası, alınan verilerin kapsamı ve varsa hash değerleri yer almalıdır. Tutanağın eksik veya hatalı düzenlenmesi, delilin güvenilirliği bakımından savunma tarafından tartışılabilir.

Hukuka aykırı delil sorunu

Anayasa’nın 38/6. maddesi ve CMK 206/2-a ile 217/2 uyarınca kanuna aykırı olarak elde edilen deliller hükme esas alınamaz. CMK 134’teki şartlara uyulmadan elde edilen dijital veriler bu kapsamda değerlendirilebilir. Uygulamada şu durumlar hukuka aykırılık iddiasına konu olur:

1. Hâkim veya savcı kararı olmadan telefonun içeriğinin incelenmesi,
2. Savcı kararının süresinde hâkim onayına sunulmaması veya onay alınamaması,
3. Kararın kapsamı dışındaki verilerin incelenmesi, örneğin belirli bir tarih aralığı için verilen kararla tüm verilerin taranması,
4. İmaj alınmadan doğrudan cihaz üzerinde inceleme yapılması,
5. Hash değerlerinin kaydedilmemesi ve verinin bütünlüğünün ispat edilememesi.

Arama sırasında soruşturma konusu suçla ilgisi olmayan ancak başka bir suçun işlendiği şüphesini uyandıran verilere rastlanırsa, CMK 138 uyarınca bu veriler muhafaza altına alınır ve durum savcılığa bildirilir. Hukuka aykırı delil itirazının hangi aşamada ve nasıl ileri sürüleceği için Hukuka Aykırı Delil İtirazı yazımıza bakılabilir.

Şüphelinin şifre verme yükümlülüğü var mı?

Kişinin kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanamaması ilkesi (Anayasa m.38/5, CMK 147/1-e), şüphelinin cihaz şifresini vermek zorunda olmadığı sonucunu doğurur. Şifrenin verilmemesi tek başına aleyhe delil olarak kullanılamaz. Kanun, şifrenin çözülememesi hâlini cihaza el koyma sebebi olarak düzenlemiştir; yani şifre verilmezse yapılabilecek olan, cihaza el konulup teknik yollarla çözüm aranmasıdır. Şifrenin gönüllü olarak verilmesi hâlinde ise bu durumun tutanağa geçirilmesi ve şüphelinin müdafiiyle görüştükten sonra karar vermesi önerilir.

Ceza Genel Kurulu kararlarında CMK 134

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, CMK 134’teki usul kurallarının dijital delilin güvenilirliği bakımından taşıdığı önemi birçok kararında ayrıntılı biçimde açıklamıştır. Bu kararlar, savunmanın hukuka aykırı delil itirazını hangi somut eksikliklere dayandırabileceğini de göstermektedir.

Yedekleme yapılmadan inceleme: hukuka aykırı delil

Ceza Genel Kurulu, kanun koyucunun amacının dijital verilerin mevcut hâlinin korunması ve imaj alınmadan önce verilere müdahale imkânının ortadan kaldırılması olduğunu vurgulamıştır. Kurula göre el koyma sebebi tutanakta gösterilmeden, yedekleme yapılmadan ve imaj alınmadan önce müdahale edildiği izlenimini giderecek önlemler alınmadan yapılan inceleme hukuka uygun sayılamaz; bu şekilde elde edilen veriler hukuka aykırı delil niteliği taşır.

Kurul, 2025 tarihli bir kararında da aynı ilkeyi tekrarlamış ve yedekleme işleminin şüpheli veya müdafiinin huzurunda yapılması gerektiğini belirtmiştir.

Bu kararlarda kopyanın “istenmesi hâlinde” verileceği ifadesi kullanılmıştır. Ancak 6526 sayılı Kanunla 2014 yılında CMK 134/4’teki “İstemesi halinde, bu” ibaresi “Üçüncü fıkraya göre alınan” şeklinde değiştirilmiştir. Bugünkü metne göre yedekten bir kopya, talep şartı aranmaksızın şüpheliye veya vekiline verilmelidir.

CD, flash bellek ve telefonlar da kapsamdadır

Ceza Genel Kurulu, “bilgisayar kütükleri” kavramını geniş yorumlamış; CD, DVD, flash bellek ve telefon gibi mobil cihazlardaki tüm dijital dosyaların CMK 134 kapsamında olduğunu kabul etmiştir. Kurul, imajları alınmadan içerikleri belirleyici delil olarak kullanılan CD’ler bakımından usule aykırılık bulunduğuna karar vermiştir.

Savcı kararı ve hâkim onayı

Bir nitelikli cinsel saldırı dosyasında Cumhuriyet başsavcılığı, gecikmesinde sakınca bulunan hâl gerekçesiyle hem konut araması hem de CMK 134 uyarınca dijital materyallerde arama ve kopyalama kararı vermiş, kararın 24 saat içinde hâkim onayına sunulmasını istemiştir. Ceza Genel Kurulu bu dosyada, silinen verilerin adli bilişim programıyla geri getirildiğine ilişkin bilirkişi raporunu da değerlendirmiştir. Karar, savcılık kararlarında hâkim onayı için sürenin açıkça gösterilmesinin uygulamadaki karşılığını göstermektedir.

Kopyanın teslimi tutanakla ispatlanır

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, imajdan kopya verilmediği gerekçesiyle hukuka aykırı delil itirazında bulunulan bir uyuşturucu ticareti dosyasında, imaj örneğinin flash belleğe alınarak cezaevindeki sanığa verilmek üzere teslim edildiğini tespit etmiş ve itirazı yerinde görmemiştir. Karar, kopyanın verildiğinin tarihli bir teslim belgesiyle ispat edilmesinin önemini göstermektedir.

Mevzuat güncelliği

CMK 134’te son değişiklik 7145 sayılı Kanunla 2018 yılında yapılmıştır. Bu değişiklikle gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcıya karar yetkisi tanınmış, 24 saatlik hâkim onayı sistemi getirilmiş ve “işlemin uzun sürecek olması” el koyma sebepleri arasına eklenmiştir. Daha önce 6526 sayılı Kanunla 2014 yılında “somut delillere dayanan kuvvetli şüphe” şartı getirilmiş ve kopya verilmesi talep şartından çıkarılmıştır. 2024-2026 döneminde yürürlüğe giren kanunlarla maddede bir değişiklik yapılmamıştır.

Örnek olay

Dolandırıcılık şüphesiyle gözaltına alınan bir kişinin telefonuna kolluk tarafından el konulur. Savcı gecikmesinde sakınca bulunan hâl gerekçesiyle arama ve kopyalama kararı verir; ancak karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmaz. Kolluk, telefonun imajını almadan doğrudan cihaz üzerinden mesajların ekran görüntülerini alarak rapor düzenler ve şüpheliye kopya verilmez. Bu olayda savcı kararının hâkim onayına sunulmaması nedeniyle elde edilen kopyaların imha edilmesi gerekirdi; ayrıca imaj alınmaması ve kopya verilmemesi CMK 134/3-4’e aykırıdır. Müdafi, kovuşturma aşamasında bu verilerin hukuka aykırı delil niteliğinde olduğunu ve hükme esas alınamayacağını ileri sürebilir. Telefonun imaj alınarak iade edilmesi de talep edilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

CMK 134, dijital materyallerde yapılacak işlemlerde hem soruşturma makamlarına yetki verir hem de kişinin özel hayatını koruyan güvenceler getirir. Hâkim kararı, son çare olma şartı, imaj alma, hash değerlerinin kaydı, şüpheliye kopya verilmesi ve cihazın gecikmeden iadesi, bu güvencelerin temel unsurlarıdır. Cihazına el konulan kişinin tutanağı dikkatle incelemesi, kopya talebinde bulunması ve iade talebini yazılı olarak yapması, ilerleyen aşamada savunma hakkının etkin kullanılmasını sağlar. Dijital delillerin değeri için Ekran Görüntüsünün Delil Değeri yazımıza da bakılabilir.

Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.