Av. Emrah Karatay
Atama, nakil, ruhsat iptali, sınav sonucu, ihaleden yasaklama, yıkım kararı, idari para cezası dışındaki pek çok idari yaptırım ve izin talebinin reddi gibi işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. İdari yargıda dava dilekçesinin içeriği kanunla belirlenmiştir ve bu unsurlardan biri eksikse mahkeme dilekçeyi reddederek otuz gün içinde yeniden dava açılmasını ister. Süre ise kısa ve kesindir: özel kanunlarda ayrı süre yoksa dava, işlemin yazılı bildiriminden itibaren altmış gün içinde açılmalıdır. Bu nedenle iptal davası dilekçesi hem şekil hem süre bakımından özenle hazırlanmalıdır.
Bu yazıda iptal davası dilekçesinin zorunlu unsurları, iptal sebeplerinin nasıl yazılacağı, yürütmenin durdurulması talebi ve bir dilekçe örneği yer almaktadır. Davanın genel çerçevesi “İptal Davası“, yürütmenin durdurulması ise “Yürütmenin Durdurulması” yazılarımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- İptal davası, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek açılır (2577 sayılı İYUK m. 2/1-a).
- Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre yoksa idare mahkemelerinde altmış gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar (m. 7).
- Dilekçede taraflar, davanın konusu ve sebepleri, deliller ve işlemin yazılı bildirim tarihi bulunmalıdır (m. 3).
- İdareye yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; dava süresi bu otuz günün bitiminden başlar (m. 10).
- İşlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa yürütmenin durdurulması istenir (m. 27).
- Dava kural olarak işlemi yapan idarenin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır (m. 32).
Kanun metni
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7/1
“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”
Dilekçeden önce yapılacak kontroller
İşlem kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem mi?
İptal davasına yalnızca kişinin hukuki durumunu doğrudan etkileyen kesin işlemler konu olur. Görüş yazıları, hazırlık işlemleri, bilgi vermek amacıyla yazılan yazılar ve henüz karar aşamasına gelmemiş soruşturma işlemleri kural olarak dava konusu yapılamaz. Örneğin bir disiplin soruşturmasının başlatılması dava konusu olmaz; soruşturma sonunda verilen ceza dava konusu olur. Dilekçede iptali istenen işlemin tarihi ve sayısı tam olarak gösterilmelidir.
Menfaat ilişkisi
Davacının, işlemle meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmalıdır. Bir imar planı değişikliğine o bölgede taşınmazı bulunan kişi dava açabilir. Kamu görevlisinin atanmasına ilişkin bir işleme ise ancak o kadroya talip olan veya işlemden etkilenen kişi dava açabilir. Dilekçede davacının işlemle bağlantısı açıklanmalıdır.
Süre
Altmış günlük süre, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı günü izleyen günden başlar. Elektronik tebligatta süre, belgenin elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılmasıyla başlar. İşlem tebliğ edilmemiş ama ilgili başka bir yoldan öğrenmişse, Danıştay içtihadına göre süre öğrenme tarihinden başlayabilir. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar; ancak düzenleyici işlemin uygulanması üzerine hem düzenleyici işleme hem de uygulama işlemine birlikte dava açılabilir.
Üst makama başvuru
Dava açma süresi içinde, işlemi yapan idarenin üst makamına başvurulabilir. Bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılarak yeniden işlemeye başlar (m. 11). Bu yol isteğe bağlıdır; dava süresi zaten azalmışsa doğrudan dava açılması güvenli olur.
Dilekçenin zorunlu unsurları
İYUK m. 3, idari dava dilekçesinde şu bilgilerin bulunmasını ister:
- Tarafların ve varsa vekillerinin ad ve soyadları veya unvanları ile adresleri ve Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası,
- Davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı deliller,
- Dava edilen idari işlemin yazılı bildirim tarihi,
- Davacının veya vekilinin imzası.
Dilekçe ve eklerinin karşı taraf sayısından bir fazla örneği verilir. Bu unsurlardan biri eksik olduğunda mahkeme ilk incelemede dilekçenin reddine karar verir ve otuz gün içinde yeniden dava açılmak üzere süre tanır (m. 15). Yeniden verilen dilekçede de aynı eksiklik varsa dava reddedilir. İşlemin bir örneği dilekçeye eklenmelidir.
İptal sebeplerinin yazılışı
İdare mahkemesi işlemi beş yönden inceler: yetki, şekil, sebep, konu ve amaç. Mahkeme bu yönleri kendiliğinden de denetler; ancak dilekçede her sebep ayrı başlık altında ve somut olarak yazılırsa denetim daha etkili olur.
Yetki: İşlemi kanunen yetkili makam mı yaptı? Yetki devri varsa devir belgesi var mı?
Şekil: Kanunun öngördüğü usul izlendi mi? Savunma alınması, kurul kararı, gerekçe gösterilmesi, ilgilinin dinlenmesi gibi zorunlu adımlar atlandı mı?
Sebep: İşlemin dayandığı olgular gerçekten var mı ve doğru değerlendirildi mi? Bu, uygulamada en sık kullanılan iptal sebebidir.
Konu: İşlemin doğurduğu sonuç hukuka ve ölçülülük ilkesine uygun mu?
Amaç: İşlem kamu yararı amacıyla mı, yoksa başka bir amaçla mı yapıldı?
Mahkeme yerindelik denetimi yapamaz; yani idarenin takdir yetkisini kendi takdiriyle değiştiremez (m. 2/2). Bu nedenle dilekçede “işlem yerinde değildir” gibi ifadeler yerine, takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında kullanıldığı somut olgularla gösterilmelidir.
İdari işlemin iptali dava dilekçesi örneği
… İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA
Yürütmenin durdurulması taleplidir.
DAVACI: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …)
Adres: …
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, … Barosu, Adres: …
DAVALI: … Belediye Başkanlığı / … Bakanlığı, Adres: …
DAVA KONUSU: Davalı idarenin …/…/… tarihli ve … sayılı, davacıya …/…/… tarihinde tebliğ edilen “…” konulu işleminin öncelikle yürütmesinin durdurulması ve iptali istemidir.
TEBLİĞ TARİHİ: …/…/…
AÇIKLAMALAR
1. Olay: Davacı, … adresindeki iş yerinde … faaliyeti yürütmektedir. Davalı idare, …/…/… tarihli işlemiyle “…” gerekçesiyle davacının … ruhsatını iptal etmiş ve iş yerinin kapatılmasına karar vermiştir. İşlem davacıya …/…/… tarihinde tebliğ edilmiş olup dava altmış günlük süre içinde açılmaktadır.
2. Şekil yönünden hukuka aykırılık: İlgili mevzuat, ruhsat iptalinden önce ilgiliye eksikliklerin giderilmesi için süre verilmesini öngörmektedir. Davacıya böyle bir süre verilmemiş, tespit tutanağı davacının yokluğunda düzenlenmiş ve davacının açıklaması alınmamıştır.
3. Sebep yönünden hukuka aykırılık: İşlemin dayanağı olan …/…/… tarihli tutanakta iş yerinde … bulunmadığı belirtilmiştir. Oysa ekte sunulan …/…/… tarihli belge ve fotoğraflar, söz konusu eksikliğin bulunmadığını göstermektedir. İşlem, gerçeğe aykırı bir tespite dayanmaktadır.
4. Ölçülülük yönünden hukuka aykırılık: İddia edilen eksiklik, kısa sürede giderilebilecek niteliktedir. İdarenin daha hafif bir yaptırım uygulamak yerine doğrudan ruhsatı iptal etmesi, ölçülülük ilkesine aykırıdır.
5. Yürütmenin durdurulması: İşlem açıkça hukuka aykırıdır. İşlemin uygulanmasıyla davacının iş yeri kapanacak, … çalışanı işsiz kalacak ve ticari itibar kaybı ortaya çıkacaktır. Bu zarar sonradan giderilmesi güç niteliktedir. Bu nedenle 2577 sayılı Kanun m. 27/2 uyarınca idarenin savunması alınmadan yürütmenin durdurulmasına karar verilmesi gerekmektedir.
DELİLLER: Dava konusu işlem ve tebliğ belgesi, işlem dosyasının tamamı (celbi), ruhsat ve ekleri, tespit tutanağı, fotoğraflar, faturalar ve belgeler, bilirkişi incelemesi, keşif ve her türlü yasal delil.
HUKUKİ NEDENLER: Anayasa m. 2, 13, 125; 2577 sayılı İYUK m. 2, 3, 7, 20, 27; ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu işlemin öncelikle savunma alınmaksızın yürütmesinin durdurulmasına,
2. Dava konusu işlemin iptaline,
3. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine
karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı Vekili Av. Ad Soyad, imza
EKLER: 1. Vekaletname, 2. Dava konusu işlem ve tebliğ belgesi, 3. Ruhsat örneği, 4. Fotoğraf ve belgeler
Harç ve gider avansı
İdari davalarda başvurma harcı, peşin karar harcı ve posta gideri dava açılırken yatırılır. Yürütmenin durdurulması istenmişse bunun için ayrıca harç ödenir. Harçlar her yıl yeniden belirlenir; dava açılmadan önce güncel tutar adliye veznesinden veya UYAP üzerinden kontrol edilmelidir. Harç eksikse mahkeme tamamlanması için süre verir.
Yargılamanın işleyişi
İdari yargılama yazılıdır ve dosya üzerinden yürür. Davalı idare, dilekçenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde savunma verir; davacı bu savunmaya otuz gün içinde cevap verebilir. Mahkeme gerekli gördüğü belgeleri kendiliğinden ister ve bilirkişi incelemesi veya keşif yaptırabilir (m. 20). Davacı, dava konusu işlemin dosyasının tamamının getirtilmesini mutlaka istemelidir; idarenin işlem dosyası çoğu zaman işlemin dayanağını ve usul eksikliklerini açıkça gösterir. İlk derece kararına karşı bölge idare mahkemesine istinaf yoluna gidilebilir; istinaf ve temyiz süreci “İdari Yargıda İstinaf ve Temyiz” yazımızda anlatılmıştır.
Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar
- Dava konusu işlem tarih ve sayısıyla tam olarak gösterilmeli, birden fazla işlem varsa aralarındaki bağlantı açıklanmalıdır.
- İşlemin dayandığı mevzuat hükmü belirlenmeli ve idarenin bu hükmü nasıl yanlış uyguladığı somut olarak yazılmalıdır.
- Davacının menfaat ilişkisi ilk paragraflarda açıklanmalıdır.
- Yürütmenin durdurulması isteniyorsa talep, dilekçenin başlığında ayrıca belirtilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Hazırlık işlemine veya görüş yazısına karşı dava açmak.
- Tebliğ tarihini dilekçede göstermemek.
- Dava süresi dolduktan sonra idareye yeniden başvurup ret cevabıyla süreyi yeniden başlatmaya çalışmak. Kesinleşmiş işlemin tekrarı niteliğindeki cevaplar yeni bir dava süresi başlatmaz.
- Yürütmenin durdurulması talebini gerekçesiz yazmak; iki şartın da somut olarak açıklanması gerekir.
- Zarar tazmini için ayrıca tam yargı davası açılabileceğini gözden kaçırmak. İptal ve tazminat talepleri aynı dilekçede birlikte ileri sürülebilir (m. 12). Tazminat davası “Tam Yargı Dava Dilekçesi” yazımızda anlatılmıştır.
Sıkça sorulan sorular
İdareye dilekçe verdim, cevap gelmedi. Ne zaman dava açabilirim?
İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Otuz günün bitiminden başlayarak altmış gün içinde dava açılabilir. İdarenin verdiği cevap kesin değilse kesin cevap beklenebilir; ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez (m. 10).
İptal davası açmak işlemin uygulanmasını durdurur mu?
Durdurmaz. İşlemin uygulanmasının durması için yürütmenin durdurulması istenmeli ve mahkeme bu yönde karar vermelidir.
Yanlış mahkemede açılan dava ne olur?
Mahkeme görev veya yetki yönünden dosyayı görevli ve yetkili mahkemeye gönderir. Dava, ilk açıldığı tarihte açılmış sayılır.
İptal kararından sonra idare ne yapmak zorundadır?
İdare, iptal kararının gereğini kararın tebliğinden itibaren otuz günü geçmemek üzere gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır (İYUK m. 28). Kararın uygulanmaması hâlinde tazminat davası açılabilir.
Sonraki adım
İşlemin tebliğ tarihi belirlenmeli, altmış günlük süre hesaplanmalı ve işlemin dayandığı tutanak, rapor ve kurul kararı gibi belgeler toplanmalıdır. Dilekçede iptal sebepleri ayrı ayrı ve somut olarak yazılmalı, telafisi güç zarar varsa yürütmenin durdurulması da istenmelidir. Dava açmadan önce işlem dosyasına ulaşılması için bilgi edinme başvurusu yapılabilir; örneği “Bilgi Edinme Başvuru Dilekçesi” yazımızdadır.
Mevzuat: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 2, 3, 7, 10, 11, 12, 15, 20, 27, 32; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 125.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.