Davaya Müdahale Talep Dilekçesi Örneği

Bir hukuk davasının sonucu, davada taraf olmayan kişileri de doğrudan etkileyebilir. Satıcıya karşı açılan ayıp davasını kaybeden alıcının üreticiye rücu edeceğini bilen üretici, işverene karşı açılan tazminat davasının sonunda kendisine rücu edilecek olan alt işveren veya kiralanan taşınmazın maliki ile kiracı arasındaki davada payı etkilenecek paydaş bu durumdadır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), böyle bir üçüncü kişiye davaya katılarak taraflardan birinin yanında yer alma imkânı tanır. Bu katılmanın adı fer’î müdahaledir ve mahkemeye verilen bir dilekçeyle istenir.

Bu yazıda HMK m. 61 ile 69 arasındaki hükümler çerçevesinde davaya müdahale talep dilekçesi örneği, dilekçenin içeriği, verilme zamanı ve müdahilin yargılamadaki konumu açıklanmaktadır. Konunun genel anlatımı “Davaya Müdahale: Asli ve Fer’î Müdahale” yazımızdadır; bu sayfa dilekçenin hazırlanmasına odaklanır.

Kanun metni

Müdahale talebinin şartları

Görülmekte olan bir dava

Müdahale ancak derdest bir davaya yapılabilir. Dava henüz açılmamışsa veya kesin hükümle sona ermişse müdahale talebinin konusu kalmaz. Dava kanun yolu aşamasındaysa fer’î müdahale talebi kural olarak dinlenmez, çünkü kanun talebi tahkikatın sonuna bağlamıştır. Bozma veya kaldırma kararından sonra dosya ilk derece mahkemesine dönüp yeniden tahkikat yapılırsa, bu aşamada talepte bulunulup bulunulamayacağı somut duruma göre değerlendirilir.

Hukuki yarar

Fer’î müdahalenin özü, üçüncü kişinin davanın taraflardan biri lehine sonuçlanmasında hukuki bir yararının bulunmasıdır. Bu yarar ekonomik veya duygusal bir ilgi değildir; davanın sonucu üçüncü kişinin hukuki durumunu etkilemelidir. En sık görülen örnek rücu ilişkisidir. Davalı davayı kaybederse ödeyeceği tutarı üçüncü kişiden isteyecekse, üçüncü kişinin davalının kazanmasında hukuki yararı vardır. Sigortacının sigortalısının yanında, garantörün borçlunun yanında, alt yüklenicinin yüklenicinin yanında katılması bu türdendir. Dilekçede hukuki yararın hangi ilişkiden doğduğu somut olarak yazılmalıdır; “davanın sonucundan etkileneceğim” gibi genel bir ifade yeterli görülmeyebilir.

Süre: tahkikatın sonu

HMK m. 66, talebin tahkikat sona erinceye kadar yapılabileceğini düzenler. Tahkikat, delillerin toplanıp incelendiği aşamadır; mahkeme tahkikatın bittiğini bildirip sözlü yargılamaya geçtikten sonra yapılan talep süresinde sayılmaz. Bu nedenle davanın ihbar edildiği veya üçüncü kişinin davayı öğrendiği anda dosyanın hangi aşamada olduğu kontrol edilmeli ve talep geciktirilmeden verilmelidir. Müdahil davayı ancak bulunduğu noktadan itibaren takip edebildiğinden, geç katılma, önceki aşamalardaki delil ve itiraz imkânlarının kaybedilmesi demektir.

Davanın ihbarı ve müdahale ilişkisi

Taraflardan biri, davayı kaybettiği takdirde üçüncü kişiye rücu edeceğini veya üçüncü kişinin kendisine rücu edeceğini düşünüyorsa, tahkikat sonuçlanıncaya kadar davayı o kişiye ihbar edebilir (HMK m. 61). İhbar yazılı yapılır; ihbar sebebi gerekçeleriyle birlikte açıklanır ve yargılamanın hangi aşamada bulunduğu belirtilir (HMK m. 62). Dava kendisine ihbar edilen kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı olan taraf yanında davaya katılabilir (HMK m. 63).

İhbar, üçüncü kişiyi davaya katılmaya zorlamaz. Ancak ihbar edilen kişi katılmazsa sonraki rücu davasında aleyhine sonuç doğabilir. HMK m. 64, ihbar edilen davada verilen hükmün ihbar eden kişiye etkisi bakımından m. 69/2’nin kıyasen uygulanacağını belirtir. Bu nedenle ihbar yazısı alan kişi, katılıp katılmamayı rücu riskini düşünerek kararlaştırmalıdır. İhbar almamış ama davayı başka yoldan öğrenmiş üçüncü kişi de hukuki yararı varsa müdahale talebinde bulunabilir.

Fer’î müdahale ile asli müdahale farkı

İki kurum sıkça karıştırılır. Fer’î müdahil kendisi için bir hak istemez; taraflardan birine yardım eder. Asli müdahil ise davanın konusu olan hak veya şey üzerinde kısmen veya tamamen kendisinin hak sahibi olduğunu ileri sürer ve her iki tarafa karşı aynı mahkemede dava açar (HMK m. 65/1). Asli müdahale bir talep dilekçesiyle değil, harcı yatırılan bir dava dilekçesiyle yapılır ve hüküm verilinceye kadar açılabilir. Asli müdahale davası ile asıl yargılama birlikte yürütülür ve karara bağlanır (HMK m. 65/2).

Örneğin iki kişi arasında bir taşınmazın tapusu için dava sürerken taşınmazın gerçek malikinin kendisi olduğunu ileri süren üçüncü kişi asli müdahil olur. Aynı davada davalıya taşınmazı satmış ve zapt nedeniyle sorumluluğu doğabilecek önceki malik ise davalının yanında fer’î müdahil olarak katılır. Bu yazıdaki örnek, fer’î müdahale talebi içindir.

Davaya müdahale talep dilekçesi örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki yararın dayandığı ilişki (rücu, sigorta, kefalet, alt yüklenicilik vb.) somut olaya göre yeniden yazılmalı, dosya numarası ve tarihler dosyadan kontrol edilmelidir.

Mahkeme talebi nasıl inceler?

Müdahale dilekçesi davanın taraflarına tebliğ edilir. Mahkeme, gerekirse taraflarla birlikte üçüncü kişiyi dinlemek üzere davet eder; gelmeseler dahi müdahale talebi hakkında karar verir (HMK m. 67/2). İnceleme, hukuki yararın bulunup bulunmadığı ve talebin süresinde yapılıp yapılmadığı üzerinde yoğunlaşır. Taraflardan biri talebe itiraz edebilir; itirazda genellikle hukuki yararın bulunmadığı veya talebin davayı uzatma amacı taşıdığı ileri sürülür.

Müdahale talebi hakkında verilen karar bir ara karardır. Kabul veya ret kararına karşı ayrıca kanun yoluna gidilemez; itirazlar hükümle birlikte istinaf veya temyiz aşamasında ileri sürülür. Müdahale talebi için mahkemeye maktu harç ödenir; harç tutarı her yıl yeniden belirlendiğinden başvuru günü kontrol edilmelidir.

Müdahilin yargılamadaki konumu

Müdahale talebi kabul edilen kişi davanın tarafı olmaz. Hüküm taraflar hakkında verilir (HMK m. 69/1); müdahil lehine veya aleyhine ayrıca hüküm kurulmaz. Buna karşın müdahil önemli usul imkânlarına kavuşur:

• Yanında katıldığı tarafın yararına olan iddia ve savunma vasıtalarını ileri sürebilir.
• Tarafın işlem ve açıklamalarına aykırı olmayan her türlü usul işlemini yapabilir; delil gösterebilir, tanık listesi sunabilir, bilirkişi raporuna itiraz edebilir.
• Katıldığı noktadan itibaren taraflara bildirilen işlemler müdahile de tebliğ edilir (HMK m. 68/2).

Müdahilin sınırı, yanında katıldığı tarafın iradesidir. Taraf bir vakıayı ikrar etmişse müdahil bunun aksini ileri süremez. Taraf davayı kabul eder, davadan feragat eder veya sulh olursa müdahil buna engel olamaz. Müdahilin bağımsız olarak kanun yoluna başvurup başvuramayacağı da yanında katıldığı tarafın tutumuyla bağlantılı olarak değerlendirilir; taraf hükme açıkça razı olmuşsa müdahilin buna aykırı başvurusu dinlenmeyebilir.

Müdahalenin rücu davasına etkisi

Fer’î müdahalenin asıl önemi, sonraki rücu davasında ortaya çıkar. HMK m. 69/2’ye göre fer’î müdahil, yanında katıldığı tarafla arasındaki rücu ilişkisinde, asıl davadaki uyuşmazlık hakkında yanlış karar verildiğini ileri süremez. Yani müdahil, asıl davada tespit edilen vakıalara sonradan karşı çıkamaz.

Kanun bu kuralın istisnalarını da sayar. Müdahil; zamanında ihbar yapılmadığı için davaya geç katıldığını, yanında katıldığı tarafın kendisinin iddia ve savunma imkânlarını kullanmasını engellediğini veya kendisince bilinmeyen iddia ve savunma imkânlarının tarafın ağır kusuru sebebiyle kullanılamadığını belirterek, tarafın yargılamayı hatalı yürüttüğünü ileri sürebilir. Bu nedenle davaya katılan kişinin tüm savunma imkânlarını dosyaya yazılı olarak sunması ve tarafın engelleyici tutumlarını tutanağa geçirtmesi, ileride rücu davasında kendisini korumanın yoludur.

Sık yapılan hatalar

• Sözlü yargılama aşamasına geçildikten sonra talepte bulunmak.
• Hukuki yararı somut bir ilişkiye dayandırmadan genel ifadelerle yetinmek.
• Kendi hakkını isteyen kişinin asli müdahale davası yerine fer’î müdahale talebinde bulunması.
• Yanında katılınacak tarafı dilekçede açıkça göstermemek.
• İhbar yazısını önemsemeyip davaya katılmamak ve rücu davasında asıl davadaki tespitlere karşı çıkılamayacağını hesaba katmamak.
• Katıldıktan sonra yanında yer alınan tarafın ikrar ettiği vakıalara aykırı açıklama yapmak.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Davanın ihbarını alan veya davayı öğrenen kişi önce dosyanın tahkikat aşamasında olup olmadığını UYAP üzerinden kontrol etmeli, ardından rücu veya benzeri hukuki yarar ilişkisini gösteren belgeleri toplayarak yukarıdaki örneğe göre dilekçesini hazırlamalıdır. Dilekçe, davanın görüldüğü mahkemeye maktu harcı ödenerek verilir. Talebin kabulünden sonra dosyadaki tüm duruşma ve tebligatların takip edilmesi gerekir. Delillerin tanık yoluyla ispatı için “Tanık Listesi Dilekçesi” örneğine bakılabilir.

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 61, 62, 63, 64, 65, 66, 67, 68, 69.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.