Türk hukukunda “kadına şiddet” veya “aile içi şiddet” adıyla tek bir suç tipi yoktur. Şiddet eylemi; kasten yaralama, tehdit, eziyet, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, ısrarlı takip veya kasten öldürme gibi 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) ayrı ayrı düzenlenmiş suçlardan birini oluşturur. Kanun koyucu bu suçların eşe, boşanılan eşe, aile bireylerine veya kadına karşı işlenmesini ağırlaştırıcı neden saymıştır. Ceza yargılamasının yanında 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, mağdura hızlı koruma imkânı tanır. Bu yazıda ceza hükümleri ile koruma tedbirleri birlikte anlatılmaktadır.
KISA CEVAP
- Şiddet için tek bir suç tipi yoktur; eylem yaralama, tehdit, eziyet, ısrarlı takip, öldürme gibi suçlardan biri olarak cezalandırılır ve eş, boşanılan eş, aile bireyi veya kadın mağdura karşı işlenmesi cezayı ağırlaştırır.
- Eşe, boşandığı eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı kasten yaralamada şikâyet aranmaz; mağdurun vazgeçmesi soruşturmayı veya davayı sona erdirmez (TCK m. 86/3).
- 6284 sayılı Kanun’a göre koruma ve önleme tedbirleri ceza davasından bağımsız işler. Tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz (m. 8/3).
- Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilir; karara iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir (m. 8/2, m. 9).
- Tedbire aykırı davranan hakkında fiili ayrıca suç oluştursa bile zorlama hapsine karar verilir (m. 13).
- Kadına karşı kasten yaralama, eziyet ve ısrarlı takipte vekili olmayan mağdur baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK m. 234/1-a-3, m. 239/1).
Ceza hukukundaki ağırlaştırıcı hâller
TCK’da şiddetin mağdurla ilişkisine göre iki tür ağırlaştırma vardır. Birincisi aile ilişkisine dayanır (eş, boşandığı eş, üstsoy, altsoy, kardeş). İkincisi 12/5/2022 tarihli 7406 sayılı Kanun’la getirilen, mağdurun kadın olmasına dayanan ağırlaştırmadır. “Boşandığı eş” ibaresi 8/7/2021 tarihli 7331 sayılı Kanun’la eklenmiştir.
| Suç | Temel ceza | Kadına karşı | Eşe, boşandığı eşe veya aile bireyine karşı |
|---|---|---|---|
| Kasten yaralama (m. 86/1) | 1 yıl 6 ay – 3 yıl hapis | Ek ağırlaştırma yok | Ceza yarı oranında artırılır, şikâyet aranmaz (m. 86/3-a) |
| Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen yaralama (m. 86/2) | 6 ay – 1 yıl 6 ay hapis veya adli para cezası | Alt sınır 9 aydan az olamaz | Ceza yarı oranında artırılır, şikâyet aranmaz |
| Kasten öldürme (m. 81-82) | Müebbet hapis | Ağırlaştırılmış müebbet (m. 82/1-f) | Ağırlaştırılmış müebbet (m. 82/1-d) |
| Eziyet (m. 96) | 2 – 5 yıl hapis | Alt sınır 2 yıl 6 aydan az olamaz | 3 – 8 yıl hapis (m. 96/2-b) |
| Tehdit (m. 106/1) | 6 ay – 2 yıl hapis | Alt sınır 9 aydan az olamaz | Ek ağırlaştırma yok |
| Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (m. 109) | 1 – 5 yıl hapis | Ek ağırlaştırma yok | Ceza bir kat artırılır (m. 109/3-e) |
| Israrlı takip (m. 123/A) | 6 ay – 2 yıl hapis | Ek ağırlaştırma yok | Ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı 1 – 3 yıl hapis |
Kasten yaralamaya ilişkin cezalar 4/6/2025 tarihli 7550 sayılı Kanun’la artırılmıştır; kadına karşı basit yaralamada alt sınır da bu Kanun’la altı aydan dokuz aya çıkarılmıştır. Ağırlaştırıcı hâller kural olarak yürürlük tarihinden sonra işlenen suçlara uygulanır (TCK m. 7).
Şikâyet ve uzlaştırma
Basit kasten yaralama (m. 86/2) kural olarak şikâyete bağlıdır. Suç eşe, boşandığı eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı işlenmişse şikâyet aranmaz (m. 86/3). Bu nedenle mağdurun şikâyetinden vazgeçmesi soruşturmanın veya davanın düşmesi sonucunu doğurmaz. M. 86/3 kapsamındaki yaralama uzlaştırmaya da tabi değildir (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 253/1-b-1). Israrlı takip şikâyete bağlıdır, ancak uzlaştırma kapsamı dışında bırakılmıştır (CMK m. 253/3).
Takdiri indirim sınırlaması
7406 sayılı Kanun’la TCK m. 62/2’ye bir cümle eklenmiştir:
5237 sayılı TCK m. 62/2
(2) Takdiri indirim nedeni olarak, failin geçmişi, sosyal ilişkileri, fiilden sonraki ve yargılama sürecindeki pişmanlığını gösteren davranışları veya cezanın failin geleceği üzerindeki olası etkileri (…) göz önünde bulundurulabilir. Ancak failin duruşmadaki mahkemeyi etkilemeye yönelik şeklî tutum ve davranışları, takdiri indirim nedeni olarak dikkate alınmaz. Takdiri indirim nedenleri kararda gerekçeleriyle gösterilir.
Düzenleme, duruşmada takım elbise giyme veya pişmanlık beyanı gibi biçimsel davranışlara dayanan indirim uygulamasını sınırlamak için getirilmiştir. Kadına yönelik şiddet suçlarında en sık bu davranışlar gündeme gelir.
Eziyet suçunun unsurları ve uygulaması ayrı bir yazıda ayrıntılı olarak incelenmiştir.
6284 sayılı Kanun’a göre koruma tedbirleri
6284 sayılı Kanun, ceza davasından bağımsız işleyen ve şiddet mağdurunu derhâl korumayı amaçlayan bir sistem kurar. Kanun yalnızca kadınları değil, şiddet mağduru olan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını da kapsar.
Koruyucu tedbirler (mağdura yönelik)
Mülki amir (vali veya kaymakam) mağdur için barınma yeri sağlanmasına, geçici maddi yardım yapılmasına, rehberlik ve danışmanlık hizmeti verilmesine, hayati tehlike varsa geçici koruma altına alınmasına ve çalışan mağdur için kreş desteğine karar verebilir (m. 3). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde barınma ve geçici koruma tedbirlerini kolluk amiri de alabilir; bu karar 48 saat içinde mülki amirce onaylanmazsa kendiliğinden kalkar.
Aile mahkemesi hâkimi işyerinin değiştirilmesine, ayrı yerleşim yeri belirlenmesine, aile konutu şerhi konulmasına ve hayati tehlike varsa kimlik bilgilerinin değiştirilmesine karar verebilir (m. 4).
Önleyici tedbirler (şiddet uygulayana yönelik)
Aile mahkemesi hâkimi, şiddet uygulayan hakkında şu tedbirlerden birine veya birkaçına karar verebilir (m. 5/1):
- şiddet tehdidi, hakaret veya aşağılayıcı söz ve davranışlarda bulunmaması,
- müşterek konuttan derhâl uzaklaştırılması ve konutun korunan kişiye tahsisi,
- korunan kişiye, konutuna, okuluna ve işyerine yaklaşmaması,
- çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde yapılması, sınırlanması veya kaldırılması,
- korunan kişiyi iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi,
- silahlarını kolluğa teslim etmesi,
- alkol veya uyuşturucu etkisindeyken korunan kişiye yaklaşmaması, gerekirse tedaviye yönlendirilmesi.
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde söz ve davranış yasağı, konuttan uzaklaştırma ile korunan kişiye ve yakınlarına yaklaşmama tedbirlerine kolluk amiri de karar verebilir; bu karar 24 saat içinde hâkim tarafından onaylanmazsa kendiliğinden kalkar (m. 5/2). Hâkim ayrıca velayet, nafaka ve kişisel ilişki konularında karar verebilir. Şiddet uygulayan ailenin geçimini sağlıyorsa talep olmasa da tedbir nafakasına hükmedebilir (m. 5/3-4).
Delil aranmaması ve süre
Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz; önleyici tedbir kararı geciktirilmeksizin verilir (m. 8/3). Tedbir ilk defasında en çok altı ay için verilir; şiddet tehlikesi devam ediyorsa süre uzatılabilir (m. 8/2). Başvuru en kolay ulaşılabilecek yer hâkimine, mülki amire veya kolluğa yapılabilir (m. 8/1). Başvuru için avukat tutulması veya dava açılması gerekmez.
İtiraz
Tedbir kararlarına karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz mercii bir hafta içinde karar verir ve bu karar kesindir (m. 9).
Tedbir kararının ihlali: zorlama hapsi
6284 sayılı Kanun m. 13/1-2 şöyledir:
6284 sayılı Kanun m. 13/1-2
(1) Bu Kanun hükümlerine göre hakkında tedbir kararı verilen şiddet uygulayan, bu kararın gereklerine aykırı hareket etmesi hâlinde, fiili bir suç oluştursa bile ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre hâkim kararıyla üç günden on güne kadar zorlama hapsine tabi tutulur.
(2) Tedbir kararının gereklerine aykırılığın her tekrarında, ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre zorlama hapsinin süresi onbeş günden otuz güne kadardır. Ancak zorlama hapsinin toplam süresi altı ayı geçemez.
Zorlama hapsi bir ceza değil, tedbire uyumu sağlamaya yönelik bir yaptırımdır. İhlal ayrıca tehdit, yaralama veya ısrarlı takip suçunu oluşturuyorsa ceza soruşturması da yürütülür. Israrlı takipte uzaklaştırma veya yaklaşmama tedbiri bulunan failin suçu işlemesi suçun nitelikli hâlidir (TCK m. 123/A-2-c). Zorlama hapsi kararına karşı da iki haftalık itiraz süresi (m. 9) takip edilmelidir.
Ceza soruşturmasında mağdurun hakları
- Ücretsiz avukat. Kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve ısrarlı takipte, vekili bulunmayan mağdur baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteyebilir (CMK m. 234/1-a-3, m. 239/1).
- Şikâyet mercii. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa (polis, jandarma) yapılır. Darp raporu için kolluk mağduru hastaneye sevk eder; rapor hem ceza soruşturmasında hem tedbir talebinde önemli bir belgedir.
- ŞÖNİM. Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri yedi gün yirmi dört saat esasıyla çalışır; tedbir kararlarının uygulanmasını izler, barınma, sağlık ve hukuki destek hizmetlerini koordine eder (6284 sayılı Kanun m. 14-15).
Uygulamada dikkat edilecek hususlar
Süreler. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır (TCK m. 73). Aile bireyine karşı yaralamada şikâyet aranmadığından bu süre uygulanmaz. Tedbir kararına itiraz süresi iki haftadır.
Delil. Mesaj, arama kaydı, ses kaydı, fotoğraf, darp raporu ve tanık beyanları saklanmalıdır. Israrlı takip ve tehdit suçlarında bu kayıtlar çoğu zaman tek delildir.
Şimdi ne yapılmalı? Acil tehlike hâlinde kolluğa başvurularak 6284 sayılı Kanun kapsamında tedbir talep edilmelidir; bu talep ceza şikâyetini beklemez. Hakkında tedbir kararı verilen kişi kararın içeriğini ve süresini öğrenmeli, itiraz edecekse iki haftalık süreyi kaçırmamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşine şiddet uygulayan hakkında mağdur şikâyetinden vazgeçerse dava düşer mi?
Hayır. Eşe karşı kasten yaralama şikâyete bağlı değildir; vazgeçme soruşturmayı veya davayı sona erdirmez.
6284 sayılı Kanun’dan yararlanmak için evli olmak gerekir mi?
Hayır. Kanun, şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını kapsar (m. 1/1). Kadın mağdur bakımından failin eşi olması şart değildir.
Uzaklaştırma kararı ceza mahkûmiyeti anlamına gelir mi?
Hayır. Tedbir kararı koruma amaçlıdır, adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez. Kararın ihlali zorlama hapsine, ihlal ayrıca suç oluşturuyorsa ceza soruşturmasına yol açar.
Kadına karşı işlenen her suçta ceza artırılır mı?
Hayır. Kadına karşı işlenme nedeniyle artırım yalnızca kanunda öngörülen suçlarda uygulanır: kasten öldürme, basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen kasten yaralama, eziyet ve tehdit.
Sonuç
Ceza yargılaması uzun sürebileceğinden mağdurun güvenliği için ilk başvurulacak araç 6284 sayılı Kanun’daki koruyucu ve önleyici tedbirlerdir. Tedbir talebi ile ceza şikâyeti birbirinden bağımsız yürür ve birlikte kullanılabilir. Somut dosya için büromuzla iletişime geçilebilir.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için hukuki destek alınız.