Eşdeğer Parça Uygulaması ve Koşulları

Kazadan sonra aracını onarıma bırakan sürücü, çoğu zaman hasar dosyasında “eşdeğer parça” ifadesiyle karşılaşır. Sigorta şirketi, aracın tamponunu, farını veya kaputunu üreticinin orijinal parçası yerine, başka bir üreticinin ürettiği ve orijinaline denk sayılan bir parçayla değiştirmek ister. Eşdeğer parça, orijinal parçadan daha ucuzdur ve sigorta maliyetlerini düşürür. Ancak araç sahibi, aracına takılan parçanın kalitesinden, aracın garantisinin etkilenip etkilenmeyeceğinden ve ileride satışta değer kaybı yaşanıp yaşanmayacağından endişe eder. Bu yazıda eşdeğer parçanın tanımı, kasko ve trafik sigortasında hangi koşullarla kullanılabileceği, Genel Şartlardaki orijinal parça kuralı ve araç sahibinin itiraz hakları anlatılmaktadır.

Kanun metni

Eşdeğer parça nedir?

Eşdeğer parça kavramı, sigorta mevzuatında ve sigorta denetim otoritesinin düzenlemelerinde tanımlanmıştır. Buna göre eşdeğer parça; bir aracın montajında kullanılan orijinal parçaların değiştirilmesi amacıyla üretilen, ilgili teknik düzenlemeler çerçevesinde belirlenen deney ve muayene yöntemlerine göre orijinal parçayla kütle, boyut, malzeme ve işlevsellik gibi ölçütler bakımından kıyaslanarak uygunluğu akredite bir kuruluş tarafından belgelendirilmiş parçadır.

Bu tanımdan çıkan sonuç açıktır: Bir parçanın “eşdeğer” sayılabilmesi için yalnızca orijinaline benzemesi yeterli değildir. Uygunluğunun bağımsız ve akredite bir kuruluş tarafından belgelendirilmiş olması gerekir. Belgesi bulunmayan yan sanayi ürünleri, başka araçlardan sökülen çıkma parçalar ve yenilenmiş (revizyonlu) parçalar, eşdeğer parça değildir. Sigorta şirketi, araç sahibinin onayı olmadan bu tür parçaları eşdeğer parça adı altında kullanamaz.

Parçanın türü de önemlidir. Tampon, far, ayna, kaput ve çamurluk gibi dış gövde ve aydınlatma parçalarında eşdeğer parça kullanımı yaygındır. Hava yastığı, fren sistemi, direksiyon ve süspansiyon gibi güvenlik açısından kritik parçalarda ise eşdeğer parça kullanımı çok daha sınırlıdır ve bu parçalarda orijinal parça kullanılması uygulamada esas alınır.

Kaskoda eşdeğer parça

Kasko sigortası, sigortalının kendi aracını güvence altına alan bir sözleşmedir ve kapsamı poliçede belirlenir. Sigorta şirketleri, farklı fiyatlarda farklı kasko türleri sunar. Bazı poliçelerde onarımın yetkili serviste ve orijinal parçayla yapılacağı taahhüt edilirken, daha düşük primli poliçelerde onarımın anlaşmalı servislerde ve eşdeğer parçayla yapılacağı kararlaştırılır.

Bu nedenle kaskoda eşdeğer parça kullanımının hukuka uygun olup olmadığı, öncelikle poliçeye bakılarak belirlenir. Poliçede eşdeğer parça kullanımı kararlaştırılmışsa, sigortacı belgeli eşdeğer parça kullanma hakkına sahiptir. Poliçede orijinal parça veya yetkili servis taahhüt edilmişse, sigortacı tek taraflı olarak eşdeğer parçaya geçemez. Sigortalı, poliçe yaparken hangi seçeneği kabul ettiğini poliçe özel şartlarından kontrol etmeli, poliçe teklifinin “servis ve parça” bölümünü dikkatle okumalıdır.

Trafik sigortasında eşdeğer parça

Trafik sigortasında durum farklıdır. Zarar gören üçüncü kişi, sigortacıyla hiçbir sözleşme yapmamıştır ve kusurlu sürücünün verdiği zararın tamamen giderilmesini isteme hakkına sahiptir. Haksız fiil hukukunda zarar görenin, zarar verici olaydan önceki durumuna getirilmesi esastır. Kazadan önce orijinal parçalara sahip olan bir aracın, kazadan sonra daha düşük nitelikte parçalarla onarılması, zararın tam olarak giderilmediği anlamına gelebilir.

1 Temmuz 2026 değişikliği

Zorunlu trafik sigortası Genel Şartlarının B.2.1 maddesi bu konuda aşağıdaki kuralları içerir. Bu kurallar 2024 yılında verilen mahkeme kararlarında da aynı sözlerle aktarıldığından, uygulamada “1 Temmuz 2026 değişikliği” olarak anılsa da ilk kez 2026’da getirilmiş değildir; kaza tarihinde yürürlükte olan Genel Şartlar metni her dosyada ayrıca kontrol edilmelidir:

• Zarar gören aracın onarımında orijinal parça kullanımı esas alınmıştır.
• Eşdeğer parça kullanılacaksa, bu parçanın eşdeğer nitelik taşıdığını ve kullanımının uygun olduğunu ispat yükü sigortacıya aittir.
• Parça değişimi nedeniyle araçta bir değer artışı meydana gelse bile, sigortacı bu farkı tazminattan düşemez. Örneğin beş yıllık bir araca yeni bir kaput takılması nedeniyle “yenileme farkı” adı altında indirim yapılamaz.

Bu düzenleme, zarar gören üçüncü kişinin konumunu güçlendirir. Genel Şartlarda bu hükmün bulunmadığı eski tarihli dosyalarda ise Yargıtay’ın gerçek zararın giderilmesi ilkesine dayanan uygulaması esas alınır.

Yargıtay, trafik kazasından doğan araç hasarında uzun süredir gerçek zararın giderilmesi ilkesini esas almaktadır. Bu ilkeye göre zarar gören, aracını kazadan önceki durumuna getirmek için gereken onarım ve işçilik giderini isteyebilir. Kazadan önce orijinal parçalarla donatılmış ve özellikle üretici garantisi devam eden bir araçta, onarımın eşdeğer parçayla yapılması aracı eski hâline getirmeyebilir. Bu nedenle Genel Şartlarda açık hüküm bulunmayan dönemlere ait dosyalarda da zarar görenin orijinal parça fark bedelini sürücü ve işletenden, teminat dâhilinde ise trafik sigortacısından talep etmesi mümkündür.

Fark bedelinin istenebilmesi için zarar görenin iki hususu ortaya koyması gerekir: Hasarlı parçanın orijinal olduğu ve onarımda kullanılan veya ödemeye esas alınan parçanın orijinaline denk olmadığı. Bunun için kaza öncesine ait servis kayıtları, onarım faturası ve ekspertiz raporundaki parça kodları önem taşır. Genel Şartlardaki düzenleme bu nedenle bir yenilik olmaktan çok, yargı uygulamasının Genel Şartlara yansıtılması olarak değerlendirilebilir.

Garanti kapsamındaki araçlar

Garanti süresi devam eden araçlarda araç sahipleri, eşdeğer parça kullanılmasının garantiyi bozacağından endişe eder. Rekabet Kurulunun motorlu taşıtlar sektörüne ilişkin grup muafiyeti düzenlemeleri, yetkili servis dışında bakım yaptırılması veya eşdeğer parça kullanılması nedeniyle aracın garantisinin bütünüyle kaldırılmasını rekabeti kısıtlayıcı bir uygulama olarak kabul eder. Ancak bu, eşdeğer parçanın kendisinden kaynaklanan bir arızanın üretici garantisi kapsamında karşılanacağı anlamına gelmez. Eşdeğer parçanın neden olduğu arızadan, parçayı tedarik eden ve onarımı yapan taraf sorumludur.

Uygulamada garanti süresi içindeki araçlarda kasko poliçeleri genellikle yetkili servis ve orijinal parça seçeneğiyle düzenlenir. Garanti kapsamındaki bir aracın trafik sigortası hasarında ise zarar gören, orijinal parça kullanılmasını talep edebilir.

Sigortacının sorumluluğu

Sigorta şirketi, onarımda kullanılan parçanın eşdeğer nitelik taşımaması hâlinde hak sahibine karşı sorumludur. Parçanın belgesiz çıkması, kısa sürede arızalanması, aracın uyumunu bozması veya güvenlik sorunu yaratması durumunda araç sahibi, parçanın orijinal parçayla değiştirilmesini ve bu nedenle uğradığı zararların karşılanmasını sigorta şirketinden isteyebilir. Sigortacı, bu sorumluluğu onarımı yapan servise yükleyerek kurtulamaz; servis ile sigortacı arasındaki ilişki, araç sahibine karşı sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Araç sahibi ne yapmalı?

1. Ekspertiz raporunu istemek: Hasar dosyasında hangi parçaların orijinal, hangilerinin eşdeğer olarak öngörüldüğü raporda yazılıdır.
2. Belge talep etmek: Eşdeğer parça kullanılacaksa, parçanın akredite kuruluştan alınmış uygunluk belgesi istenmelidir.
3. İtiraz etmek: Trafik sigortası hasarında orijinal parça kullanılmasını yazılı olarak talep etmek; kaskoda ise poliçe şartlarına aykırı eşdeğer parça kullanımına itiraz etmek.
4. Onarım sonrası kontrol: Onarımdan sonra takılan parçaların fatura ve etiketleri kontrol edilmeli, fotoğraflanmalıdır.
5. Değer kaybı: Eşdeğer parça kullanımının aracın ikinci el değerini etkilediği düşünülüyorsa, bu durum değer kaybı talebinde ayrıca ileri sürülebilir.

Sigorta şirketi itirazı kabul etmezse Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir. Tahkim usulü Trafik Kazalarında Sigorta Tahkim Komisyonuna Başvuru yazımızda anlatılmıştır.

Değer kaybı ile ilişkisi

Eşdeğer parça kullanımı, aracın değer kaybını da etkileyebilir. İkinci el piyasasında alıcılar, onarımda orijinal parça kullanılıp kullanılmadığını ekspertiz raporlarından öğrenir ve orijinal olmayan parçalarla onarılmış araçlara daha düşük fiyat teklif eder. Bu nedenle değer kaybı hesabı yapılırken, onarımda kullanılan parçaların türü de dikkate alınmalıdır. Zarar gören, eşdeğer parçayla onarım yapıldıysa bu durumu değer kaybı talebinde ayrıca belirtmeli ve bilirkişiden bu etkinin değerlendirilmesini istemelidir. Yargıtay’ın değer kaybını aracın kaza öncesi ve onarım sonrası piyasa değerleri arasındaki farka göre belirlemesi, bu etkinin hesaba katılmasını kolaylaştırır.

Örnek olay

İki yaşındaki bir otomobile, kırmızı ışıkta duran sürücünün arkasından başka bir araç çarpar. Karşı tarafın trafik sigortacısının eksperi, arka tampon, bagaj kapağı ve stop lambası için eşdeğer parça öngören bir rapor düzenler. Araç sahibi, aracının garanti kapsamında olduğunu ve kazadan önce bütün parçaların orijinal olduğunu belirterek orijinal parça kullanılmasını yazılı olarak talep eder. Genel Şartların B.2.1 maddesi uygulanır. Sigortacı, eşdeğer parça kullanımının uygun olduğunu ispat edemez ve orijinal parça bedelini ödemeyi kabul eder. Sigortacı bunu reddetmiş olsaydı, araç sahibi tahkim yoluyla orijinal parça ile eşdeğer parça arasındaki fiyat farkını ve değer kaybını isteyebilecekti.

Güncel Yargıtay kararları

Gerçek zarar orijinal parçayla giderilir

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, trafik kazasında hasar gören aracın zararının hesabında orijinal parça fiyatlarının esas alınması gerektiğini kabul eder. Davacının orijinal parçayla onarım hâlinde 57.939,94 TL hasar bedeli istediği, mahkemenin ise eşdeğer parçayla yapılan 21.400 TL’lik hesabı esas aldığı dosyada Daire, gerçek zararın orijinal parça fiyatlarıyla belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Bu ilke, Genel Şartların B.2.1 maddesindeki orijinal parça kuralıyla örtüşür. Sigortacı eşdeğer parçaya dayanmak istiyorsa, hak sahibinin onayını veya orijinal parçanın temin edilemediğini ispat etmelidir. Bu ispat yapılamazsa orijinal ve eşdeğer parça arasındaki fiyat farkı sigortacıdan istenebilir.

Kaskoda poliçe hükmü belirleyicidir

Kaskoda sonuç farklıdır, çünkü sigortalı ile sigortacı arasındaki ilişkiyi poliçe belirler. Yargıtay’ın incelediği bir genişletilmiş kasko poliçesinde, onarımda orijinal parça kullanılacağı; ancak sigortalının hasar maliyetini düşürmek için eşdeğer parçayı önerdiği veya kabul ettiği ya da orijinal parçanın bulunmadığı hâllerde eşdeğer parça kullanılacağı kararlaştırılmıştı.

Poliçedeki bu tür hükümler, anlaşmalı servis dışında onarım yaptırılması hâlinde aradaki farkın sigortalıya kalacağını da öngörebilir. Bu nedenle kasko poliçesi yapılırken “yedek parça uygulaması” ve “hasar tazmin yöntemi” başlıklı özel şartlar okunmalıdır.

Eksper raporu parça türünü göstermelidir

Kasko uyuşmazlığına ilişkin bir dosyada uyuşmazlık hakem heyeti, sigortacının eksper raporunda değiştirilecek parçaların orijinal mi, eşdeğer mi olduğunun ve işçilik bedelinin gösterilmediğini, yetkili serviste ödenen fatura ile bilirkişi raporunun gerçek zararı ortaya koyduğunu belirterek aradaki farka hükmetmiştir (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E. 2023/17, K. 2025/132, T. 07.01.2025). Parça türünü göstermeyen bir eksper raporu, eşdeğer parça savunmasını zayıflatır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Eksper raporundaki parça kodlarını ve “OEM”, “eşdeğer”, “çıkma” ayrımını kontrol etmeden onarıma onay vermek.
• Trafik sigortası hasarında sigortacının eşdeğer parça önerisine yazılı itiraz etmemek. Hak sahibinin onayı, eşdeğer parça kullanımının dayanaklarından biridir.
• Eşdeğer parça için akredite kuruluş belgesini istememek.
• Onarımdan sonra eski parçaları ve parça etiketlerini saklamamak.
• Kaskoda poliçenin anlaşmalı servis ve eşdeğer parça şartlarını okumadan yetkili serviste onarım yaptırıp farkın tamamını sigortacıdan beklemek.
• Orijinal parça fark bedelini ve değer kaybını ayrı ayrı talep etmemek. İki kalem farklı zararlardır.

Süreler ve başvuru yolları özeti

• Sigortacıya yazılı başvuru: KTK m. 97 uyarınca dava veya tahkimden önce zorunludur; cevap süresi 15 gün, tahkim için 15 iş günü (Sigortacılık Kanunu m. 30/13).
• Sigortacının ödeme süresi: belgelerin tamamlanmasından itibaren 8 iş günü (KTK m. 99).
• Trafik sigortacısına karşı talepler: zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden 2 yıl, kazadan 10 yıl (KTK m. 109).
• Kasko alacağı: sigorta sözleşmesinden doğan alacaklarda TTK m. 1420’deki zamanaşımı.
• Uyuşmazlık: Sigorta Tahkim Komisyonu veya asliye ticaret mahkemesi; tüketici sıfatıyla kasko sigortacısına karşı tüketici mahkemesi.

Sıkça sorulan sorular

Sonuç

Eşdeğer parça, belgelendirilmiş ve orijinaline denk olduğu kanıtlanmış bir parçadır; yan sanayi ve çıkma parçalar bu kapsamda değildir. Kaskoda eşdeğer parça kullanımı poliçe şartlarına bağlıyken, trafik sigortasında zarar gören üçüncü kişinin aracında Genel Şartlar gereği orijinal parça esas alınmaktadır. Araç sahibi, ekspertiz raporunu inceleyerek parça türlerini kontrol etmeli, eşdeğer parça için belge istemeli ve gerektiğinde yazılı itiraz ile tahkim yoluna başvurmalıdır. Değer kaybı talebiyle ilgili ayrıntılar için Araç Değer Kaybı Tazminatı: Hesaplama, Sigortaya Başvuru ve Zamanaşımı yazımıza bakılabilir.

İlgili yazılar: Hasar Tespit Sorgulama ve Eksper Raporuna İtiraz, Trafik Kazasından Sonra Sigorta Şirketine Başvuru Süreci

Mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.