Telefonla Dolandırıcılık Suçu ve Cezası: Sahte Polis, Savcı ve Banka Çalışanı Aramaları

Telefonla dolandırıcılıkta fail mağdurla çoğu zaman hiç yüz yüze gelmez. Kendisini polis, savcı, banka görevlisi ya da bir yakının arkadaşı olarak tanıtır, birkaç dakika içinde güven kurar ve mağdurdan para, altın veya banka bilgisi alır. Türk Ceza Kanunu’nda “telefonla dolandırıcılık” adında ayrı bir suç yoktur. Eylem, kullanılan yönteme göre TCK m. 157’deki basit dolandırıcılık ya da m. 158’deki nitelikli hâllerden biri olarak cezalandırılır. Hangi hükmün uygulanacağı cezanın alt sınırını bir yıldan dört yıla çıkarabildiği için nitelendirme bu dosyalarda belirleyicidir.

Kanun metni

En sık görülen senaryolar

Telefon dolandırıcılığı dosyalarının çoğu birkaç kalıp senaryoya dayanır:

• Sahte polis veya savcı: Mağdur, adının bir terör veya dolandırıcılık soruşturmasında geçtiği, hesaplarının tehlikede olduğu ya da operasyona yardım etmesi gerektiği söylenerek aranır. Evdeki altın ve paranın “güvenceye alınmak üzere” bir görevliye teslim edilmesi veya belirli bir hesaba yatırılması istenir.
• Sahte banka görevlisi: Kartın kopyalandığı, hesaptan şüpheli işlem yapıldığı söylenir ve telefona gelen doğrulama kodu istenir. Kodla internet bankacılığına girilerek para aktarılır.
• Yakının başına gelen olay: Bir yakının kaza yaptığı, gözaltına alındığı veya hastanede olduğu söylenir ve acil para istenir.
• Sahte kampanya, çekiliş veya kargo: Mağdura ikramiye kazandığı ya da kargosunun gümrükte beklediği söylenir, işlem ücreti adı altında ödeme alınır.
• Sahte yatırım danışmanı: Telefonla ulaşılan kişiye borsa veya kripto para yatırımında yüksek kazanç vaat edilir, ödemeler bir uygulama veya site üzerinden alınır.

Bu senaryolarda failler çoğu zaman bir çağrı merkezi düzeninde çalışır. Arayan, “amir” rolüne giren ikinci kişi, parayı teslim alan kurye ve parayı aktaran hesap sahipleri ayrı kişilerdir. Bu iş bölümü 158/3’teki artırım hükmünü gündeme getirir.

Hangi nitelikli hâl uygulanır?

Kamu görevlisi veya banka çalışanı olarak tanıtma (158/1-l). Fail kendisini polis, savcı, hâkim, asker, vergi müfettişi gibi bir kamu görevlisi ya da banka, sigorta veya kredi kurumu çalışanı olarak tanıtıyorsa bu bent uygulanır. Bent 6763 sayılı Kanunla 2016 yılında eklenmiştir. Hapis cezasının alt sınırı dört yıl, adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Kamu kurumlarının araç olarak kullanılması (158/1-d). Fail, kamu kurumunun adını, belgesini veya işleyişini aldatmanın aracı hâline getiriyorsa bu bent tartışılır. Örneğin mağdura sahte bir soruşturma belgesi gönderilmesi. Bu konu Kamu Kurumlarının Araç Olarak Kullanılmasıyla Dolandırıcılık yazımızda anlatılmıştır.

Algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanma (158/1-c). Bu bent, mağdurun yaşı, hastalığı veya zihinsel durumu nedeniyle olayları algılama yeteneğinin zayıf olduğu durumlarda uygulanır. Mağdurun yaşlı olması tek başına yeterli değildir; algılama yeteneğinin somut olarak zayıf olduğu ortaya konmalıdır.

Tehlikeli durumdan yararlanma (158/1-b). Kişinin içinde bulunduğu gerçek bir tehlikeli durumdan veya zor şartlardan yararlanılması gerekir. Failin uydurduğu bir tehlike (örneğin hiç yaşanmamış bir kaza) mağdurun içinde bulunduğu gerçek bir durum değildir; bu tür olaylarda bendin uygulanıp uygulanamayacağı somut olaya göre tartışılır.

Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması (158/1-f). Telefonun yalnızca konuşma aracı olarak kullanılması, kural olarak bu bendi oluşturmaz; aldatma failin sözleriyle kurulmuştur. Buna karşılık mağdur bir mesajdaki bağlantıya yönlendirilip sahte bir siteye bilgi girmiş veya sahte bir uygulamayı telefonuna kurmuşsa bilişim sisteminin aldatmanın aracı olduğu kabul edilebilir. Bu ayrım için İnternet ve Sosyal Medya Dolandırıcılığı yazımıza bakılabilir.

Bu hâllerin birden fazlası aynı olayda gerçekleşmişse fail tek bir nitelikli dolandırıcılık suçundan cezalandırılır. Mahkeme, birden fazla nitelikli hâlin bulunmasını temel cezanın belirlenmesinde gözetir.

Kurye ve hesap sahibinin sorumluluğu

Sahte polis dosyalarında mağdurla yüz yüze gelen tek kişi çoğu zaman parayı veya altını teslim alan kuryedir. Kurye, aldatmanın bir parçası olduğunu bilerek teslim alıyorsa suçun icrasına katılmış sayılır ve faillerle aynı nitelikli hâlden sorumlu tutulur. Savunmada sık ileri sürülen “bir paket almam için iş teklifi yapıldı, içeriğini bilmiyordum” itirazı, kuryenin kimden talimat aldığı, ne kadar ücret aldığı, daha önce aynı işi yapıp yapmadığı ve teslim alma sırasında nasıl davrandığı birlikte değerlendirilerek ele alınır.

Mağdurdan alınan parayı aktarmak için kullanılan banka hesaplarının sahipleri de soruşturmaya dahil edilir. 7589 sayılı Kanunla eklenen TCK m. 158/4’e göre, katkısı yalnızca hesap, kart veya bunları kullanmaya yarayan bilgileri vermekten ibaret olan kişinin cezası yarı oranında indirilir. Hesabın bilgisi dışında kullanıldığını ispat eden kişi ise ceza sorumluluğu taşımaz.

Yargıtay kararı

Yargıtay 15. Ceza Dairesi’nin 2020/11631 E., 2021/2856 K. sayılı kararına konu olayda sanıklardan biri mağduru arayarak kendisini Karşıyaka Emniyet Müdürlüğü’nde görevli bir komiser olarak tanıtmış, sahte kimlikler ele geçirildiğini ve bunlardan birinin mağdur adına düzenlendiğini söylemiştir. Ardından savcı rolündeki ikinci bir kişi görüşmeye katılmış, mağdurdan evdeki altınları sayması ve teslim etmesi istenmiştir. Daire, kendisini kamu görevlisi olarak tanıtma suretiyle nitelikli dolandırıcılıktan kurulan hükümlere yönelik temyiz itirazlarını yerinde görmemiştir. Aynı kararda, bir sanık hakkında ilgili mağdur yönünden usulüne uygun açılmış bir kamu davası bulunmadığı belirlenmiş ve bu sanık yönünden kurulan hükmün hukuken yok hükmünde olduğu kabul edilmiştir.

Karar iki noktayı gösterir. Kamu görevlisi rolünün telefonla oynanması 158/1-l’yi oluşturur. İddianamede her sanık için hangi mağdura karşı hangi eylemin yüklendiği açıkça gösterilmelidir; aksi hâlde kurulan hüküm hukuken sonuç doğurmaz.

Örnek olaylar

Aşağıdaki örnekler konunun anlaşılması için kurgulanmıştır.

Örnek 1. Yetmiş beş yaşındaki A, kendisini savcı olarak tanıtan bir kişi tarafından aranır. Arayan, A’nın adının bir terör finansmanı soruşturmasında geçtiğini, evdeki altınların incelenmek üzere bir görevliye teslim edilmesi gerektiğini söyler. Bir saat sonra kapıya gelen kurye altınları alır. Arayan kişi kendisini kamu görevlisi olarak tanıttığı için eylem 158/1-l kapsamındadır. Arayan, “amir” rolündeki ikinci kişi ve kurye birlikte hareket ettiğinden 158/3 uyarınca ceza yarı oranında artırılır.

Örnek 2. B’yi arayan kişi bankasının güvenlik biriminden aradığını, kartından şüpheli harcama yapıldığını söyler ve telefona gelen kodu ister. B kodu verir, arayan kişi B’nin internet bankacılığına girerek parayı başka bir hesaba aktarır. Arayan kendisini banka çalışanı olarak tanıttığından 158/1-l tartışılır. Paranın B’nin iradesiyle değil, failin ele geçirdiği kodla aktarılması nedeniyle olayın bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle hırsızlık (TCK m. 142/2-e) olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği de ayrıca değerlendirilir.

Delillerin toplanması

Telefonla dolandırıcılıkta arayan numara çoğu zaman başkası adına kayıtlı bir hattır veya yurt dışı çıkışlıdır. Soruşturma şu delillere dayanır:

1. HTS ve baz kayıtları: Mağdurun telefonuna gelen aramaların kaydı, arayan hattın kimde olduğu ve hangi baz istasyonundan sinyal verdiği tespit edilir. Bu konuda HTS Kaydı yazımıza bakılabilir.
2. Kamera görüntüleri: Kuryenin mağdurun evine geliş ve gidiş görüntüleri, kullandığı taksi veya araç tespit edilir.
3. Banka kayıtları: Paranın gönderildiği hesaplar, aktarıldığı diğer hesaplar ve ATM’den çekim görüntüleri istenir.
4. Mağdurun ve tanıkların beyanı: Arayanın kendisini nasıl tanıttığı, kullandığı isim, ünvan ve kurum adı ayrıntılı olarak ifadeye geçirilmelidir. Bu ayrıntı, 158/1-l’nin uygulanıp uygulanmayacağını belirler.
5. Ses kayıtları ve mesajlar: Mağdurun suç sırasında kendisine yöneltilen aldatmayı belgelemek için kaydettiği görüşmeler delil olarak değerlendirilebilir. Bu konuda Ses Kaydı Alma Suçu yazımıza bakılabilir.

Mağdurun ilk adımları

Gerçek kamu görevlileri telefonla para, altın veya banka şifresi istemez; soruşturma kapsamında bir kişiden parasını bir yere teslim etmesini de istemez. Bu tür bir aramada görüşme sonlandırılmalı, 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ve başka bir telefondan bir yakına haber verilmelidir.

Dolandırıcılık gerçekleşmişse vakit kaybetmeden kendi bankası ve paranın gönderildiği banka aranarak hesap hareketlerinin durdurulması istenmeli, ardından kolluğa veya Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulmalıdır. Şikâyete arama kayıtlarının ekran görüntüsü, dekontlar ve teslim yerine ilişkin bilgiler eklenmelidir. Ayrıntılı adımlar Dolandırıldım Ne Yapmalıyım? yazımızda yer almaktadır.

Ceza, görev ve zamanaşımı

Nitelikli dolandırıcılık davalarına uygulamada ağır ceza mahkemesi bakar. Dava zamanaşımı nitelikli hâllerde on beş yıldır (TCK m. 66/1-d). Zararın kovuşturma başlamadan önce tamamen giderilmesi hâlinde ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmesi hâlinde yarısına kadar indirilir (TCK m. 168). Kısmi ödemede indirim için mağdurun rızası aranır.

Kamu görevlisi gibi davranma ve görevli mahkeme: Yargıtay kararları

Failin kendisini polis, savcı veya başka bir kamu görevlisi olarak tanıtması, TCK m. 158/1-l kapsamında nitelikli dolandırıcılık sayılır. Bu bent 02.12.2016 tarihinde yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle eklenmiştir. Bu tarihten önce işlenen suçlarda lehe kanun karşılaştırması, sonra açılan davalarda ise görevli mahkemenin belirlenmesi uygulamada önemli sorunlara yol açmıştır.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, katılanı arayan kişinin kendisini komiser olarak tanıtıp kimlik bilgilerinin ele geçirildiğini söyleyerek parasını sanığın hesabına aktarmasını sağladığı dosyada, asliye ceza mahkemesinin basit dolandırıcılıktan kurduğu hükmü incelemiştir. Daire, failin kendisini kamu görevlisi olarak tanıtması karşısında eylemin TCK m. 158/1-l kapsamında nitelikli dolandırıcılık oluşturup oluşturmadığına ilişkin delillerin takdiri ile lehe kanun değerlendirmesinin üst dereceli ağır ceza mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Görevsizlik kararı verilmemesi bozma nedeni sayılmış, hüküm Cumhuriyet savcısı ve katılan vekilinin temyizi üzerine, tebliğnameye uygun olarak, oy birliğiyle bozulmuştur:

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 20.05.2024 tarihli, E. 2022/7102, K. 2024/6812 sayılı kararı

Aynı Daire, benzer bir bozma kararından sonra ağır ceza mahkemesince kurulan hükmü de incelemiştir. Dosyada sanığın kimliği belirlenemeyen kişilerle birlikte katılanı arayarak kendilerini başkomiser ve Cumhuriyet savcısı olarak tanıttıkları, katılanın hesabındaki parayı sanığın hesabına gönderdiği ve paranın sanık tarafından aynı gün bankadan nakit çekildiği kamera görüntüleriyle tespit edilmiştir. Ağır ceza mahkemesi, suç tarihinde TCK m. 158/1-l bulunmadığı için hapis cezasının alt ve üst sınırları bakımından lehe olan TCK m. 157/1’i uygulamıştır. Sanığın, hesabını borçlu bir tanıdığına kullandırdığı ve paranın dolandırıcılıktan geldiğini bilmediği yönündeki savunması somut delillerle örtüşmediği için kabul edilmemiştir. Hüküm, tebliğnameye kısmen uygun olarak, oy birliğiyle onanmıştır:

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 09.07.2024 tarihli, E. 2021/14758, K. 2024/9392 sayılı kararı

Bu kararlardan çıkan sonuçlar şunlardır:

• Kendini kamu görevlisi olarak tanıtan failin eylemi TCK m. 158/1-l kapsamında değerlendirildiğinden, davaya ağır ceza mahkemesi bakar. Asliye ceza mahkemesinde açılan davada görevsizlik kararı verilmesi gerekir.
• Suç tarihi 02.12.2016’dan önce ise nitelikli hâl uygulanamaz. Bu durumda suç tarihindeki kanun lehe olduğundan TCK m. 157/1 uygulanır, ancak lehe kanun değerlendirmesini de ağır ceza mahkemesi yapar.
• Hesabına para yatırılan ve parayı çeken kişinin “hesabımı tanıdığıma kullandırdım” savunması, banka kamera kayıtları, çekim zamanı ve çekilen tutar gibi somut delillerle çeliştiğinde kabul görmez.
• Katkısı yalnızca hesap veya kart vermekten ibaret olan kişiler bakımından TCK m. 158/4’teki indirim ayrıca değerlendirilmelidir. Parayı bizzat çeken ve teslim eden kişinin katkısı ise bunun ötesine geçebilir.

Sıkça sorulan sorular

Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.