Deport (Sınır Dışı Etme) Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği

Sınır dışı etme kararı, halk arasında “deport” olarak bilinen ve yabancının Türkiye’den çıkarılmasını öngören idari bir işlemdir. Karar valilik tarafından verilir, çoğu zaman yabancının geri gönderme merkezinde idari gözetim altına alınmasıyla birlikte uygulanır ve sınır dışı edilen yabancı hakkında giriş yasağı konulur. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 53 uyarınca bu karara karşı dava açma süresi tebliğden itibaren yalnızca yedi gündür. Bu kısa süre içinde doğru mahkemeye ve gerekçeli bir dilekçeyle başvurulmazsa karar kesinleşir.

Bu yazıda sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesine verilecek iptal davası dilekçesinin örneği ile sürenin hesabı, davanın durdurucu etkisi, sınır dışı etme yasakları ve idari gözetime itiraz açıklanmaktadır. Konunun İngilizce anlatımı “Deportation from Turkey: How to Appeal“, giriş yasakları ise “Turkey Entry Ban Codes” yazılarımızda yer almaktadır.

Kanun metni

Sınır dışı etme kararı nasıl verilir?

6458 sayılı Kanun m. 53’e göre sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine veya resen valilikler tarafından verilir. Karar gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatı bulunmayan yabancıya kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgi verilmesi gerekir.

Karar ancak Kanunun 54. maddesinde sayılan sebeplerden birine dayanılarak verilebilir. Uygulamada en sık karşılaşılan sebepler şunlardır:

• TCK m. 59 uyarınca sınır dışı edilmesi gerekli görülenler (suç işlemiş yabancılar),
• Terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi ya da destekçisi olanlar (m. 54/1-b),
• Giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi veya sahte belge kullananlar,
• Türkiye’de kaldığı süre içinde geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar,
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar (m. 54/1-d),
• Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ya da vizesi iptal edilenler,
• İkamet izni iptal edilenler veya ikamet izni süresi bittikten sonra kabul edilebilir bir sebep olmaksızın on günden fazla kalanlar,
• Çalışma izni olmaksızın çalıştığı tespit edilenler,
• Türkiye’ye yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler,
• Uluslararası kurum ve kuruluşlarca terörle irtibatlı olduğu bildirilenler (m. 54/1-k).

Sınır dışı edilemeyecek kişiler (m. 55)

Kanunun 54. maddesindeki bir sebep bulunsa bile 55. madde bazı kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınmasını yasaklar:

• Gönderileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar,
• Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesinde risk bulunanlar,
• Hayati tehlike arz eden bir hastalık nedeniyle tedavi görmekte olup gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar,
• İnsan ticareti mağdurlarına destek sürecinden yararlananlar,
• Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarından tedavileri tamamlanıncaya kadar olanlar.

Bu değerlendirme her yabancı için ayrı ayrı yapılmalıdır. Dava dilekçesinde bu yasaklardan birine dayanılıyorsa, iddia sağlık raporu, ülke raporları, kimlik ve aile belgeleri gibi delillerle desteklenmelidir. Kanunun 4. maddesindeki geri göndermeme ilkesi de bu iddiaların temel dayanağıdır.

Dava süresi ve durdurucu etki

Yedi günlük süre

Dava, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde açılmalıdır. Süre, tebliği izleyen gün başlar ve yedinci günün mesai bitiminde sona erer; son gün resmî tatile rastlarsa izleyen ilk iş günü biter. Sekizinci gün açılan dava, esasa girilmeden süre aşımı nedeniyle reddedilir. Geri gönderme merkezinde bulunan yabancılara karar çoğu zaman Türkçe ve kısa bir açıklamayla tebliğ edilir; tebliğ tarihinin ve saatinin derhâl not edilmesi gerekir.

Durdurucu etki ve istisnaları

Kanuna göre dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilemez. 2019 yılında 7196 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra bu koruma, 54/1-b (terör veya suç örgütü), 54/1-d (kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı tehdidi) ve 54/1-k (uluslararası kuruluşlarca terörle irtibatlı olduğu bildirilenler) bentlerine dayanan kararlarda uygulanmaz. Bu kararlarda dava açılması sınır dışı etmeyi kendiliğinden durdurmaz; dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması talep edilmeli, gerekirse Anayasa Mahkemesine veya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine tedbir talebiyle başvurulmalıdır.

Gönüllü geri dönüş formu

Geri gönderme merkezlerinde yabancılardan bazen gönüllü geri dönüş formu imzalamaları istenir. Bu formun imzalanması, yabancının sınır dışı edilmeye rıza gösterdiği şeklinde yorumlanabilir ve dava süresince sağlanan korumayı ortadan kaldırabilir. Hukuki danışmanlık alınmadan imzalanmamalıdır.

Karar süresi ve kesinlik

7533 sayılı Kanunla değişik m. 53/3’e göre mahkeme, dosyanın tamamlanmasından itibaren, ara karar veya duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karar verir. Duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin takdirindedir. Mahkemenin kararı kesindir; istinaf veya temyiz yolu kapalıdır. Anayasa Mahkemesi, 30.5.2024 tarihli ve E. 2024/25, K. 2024/116 sayılı kararında bu düzenlemeyi incelemiştir. Kesin karara karşı otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.

Sınır dışı etme kararına itiraz (iptal davası) dilekçesi örneği

⬇ Word olarak indir (.docx)

Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Kararın dayandığı bent, yabancının aile, sağlık ve ülke riski durumu somut olaya göre yazılmalı; yabancının durumuna uymayan maddeler çıkarılmalıdır.

Dilekçe yazılırken dikkat edilecek noktalar

Kararın dayandığı bendin tespiti

Dilekçe yazılmadan önce kararın 54. maddenin hangi bendine dayandığı tespit edilmelidir. Bu tespit hem durdurucu etkinin bulunup bulunmadığını hem de dilekçenin ağırlık merkezini belirler. Vize ihlali gibi teknik sebeplerde ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediği ve sürelerin hesabı, kamu düzeni gibi takdire dayalı sebeplerde ise somut bilgi ve belgenin bulunup bulunmadığı tartışılmalıdır.

Somut olgu ve belge eksikliği

İdare mahkemeleri ve Anayasa Mahkemesi, “kamu güvenliği bakımından tehdit” gibi genel ifadelere dayanan ve somut bilgi içermeyen kararları gerekçe yönünden denetlemektedir. Dilekçede idari dosyanın celbi istenmeli, idarenin hangi bilgiye dayandığını göstermesi talep edilmelidir.

Aile hayatı ve ölçülülük

Türkiye’de uzun süredir yaşayan, Türk vatandaşı eşi veya çocuğu bulunan yabancılar bakımından sınır dışı etme, aile hayatına saygı hakkına müdahale niteliğindedir. Müdahalenin ölçülü olup olmadığı, çocuğun üstün yararı ve yabancının Türkiye ile bağları dilekçede ayrıntılı olarak anlatılmalıdır.

Harç ve vekâletname

Dava açılırken başvuru harcı, karar harcı peşini, yürütmenin durdurulması harcı ve posta gideri yatırılır. Geri gönderme merkezinde bulunan yabancı, merkez idaresi aracılığıyla avukata vekâlet verebilir; uygulamada merkezde düzenlenen vekâletname veya noter tasdikli vekâletname kullanılır. Vekâletin nasıl verileceği “Avukata Vekâletname Nasıl Verilir” yazımızda anlatılmıştır.

İdari gözetime itiraz

Sınır dışı etme kararı çoğu zaman idari gözetim kararıyla birlikte verilir. İdari gözetim süresi altı ayı geçemez; yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi vermemesi nedeniyle sınır dışı etme tamamlanamazsa bu süre en fazla altı ay daha uzatılabilir. Gözetimin devamının gerekip gerekmediği valilikçe her ay düzenli olarak değerlendirilir. İdari gözetim kararına karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir; hâkim beş gün içinde karar verir ve karar kesindir. Koşullar değişirse yeniden başvurulabilir. Bu başvuru, sınır dışı etme kararına karşı açılan iptal davasından ayrı bir yoldur ve her ikisinin birlikte kullanılması gerekir. Kanunun 57/A maddesi, belirli bir adreste ikamet ve bildirimde bulunma gibi idari gözetime alternatif yükümlülükleri de düzenlemektedir.

Giriş yasağı

Sınır dışı edilen yabancılar hakkında Kanunun 9. maddesi uyarınca giriş yasağı uygulanır. Yasak süresi beş yılı geçemez; kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi tehdit bulunması hâlinde on yıla kadar uzatılabilir. Giriş yasağı ayrı bir idari işlem olduğundan buna karşı da ayrıca dava açılabilir. Sınır dışı etme kararı iptal edilirse, buna bağlı giriş yasağının kaldırılması da istenmelidir.

Sınır dışı edilen yabancının kaydına işlenen kod, kararın dayanağına göre değişir: vize ve ikamet ihlallerinde Ç-101 ile Ç-105, yasa dışı girişte Ç-113, adli işlemlerde Ç-114, kaçak çalışmada Ç-117 kodu görülür. Kodların anlamı ve kaldırılma yolları için Tahdit Kodları Listesi sayfamıza bakılabilir.

Sık yapılan hatalar

• Yedi günlük süreyi kaçırmak veya süreyi idari dava için genel olan altmış günlük süre sanmak.
• Davayı yanlış yer idare mahkemesinde açmak.
• Dava açıldığını kararı veren valiliğe bildirmemek.
• 54/1-b, d veya k bendine dayanan kararlarda yürütmenin durdurulmasını istememek.
• Gönüllü geri dönüş formunu sonuçlarını bilmeden imzalamak.
• İdari gözetime ayrıca sulh ceza hâkimliği nezdinde itiraz etmemek.
• Aile, sağlık ve ülke riski iddialarını belgelerle desteklememek.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Sınır dışı etme kararı tebliğ edilen yabancı veya yakınları, tebliğ tarihini not ederek yedi günlük süreyi derhâl hesaplamalı, kararın dayandığı bendi tespit etmeli ve aile, iş, sağlık ve ülke riski belgelerini toplamalıdır. Dava, kararı veren valiliğin bulunduğu yer idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması talebiyle açılmalı, valiliğe bildirim yapılmalı ve idari gözetim varsa sulh ceza hâkimliğine ayrıca başvurulmalıdır.

Mevzuat: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 4, 9, 53, 54, 55, 57, 57/A; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 27.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.