Av. Emrah Karatay
Bir kişinin yargılama sırasında gözaltında veya tutuklu kaldığı günler, sonradan hakkında verilen hapis cezasından düşülür. Bu işleme mahsup denir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 63, hüküm kesinleşmeden önce şahsi hürriyeti sınırlayan bütün hâllerde geçirilen sürelerin cezadan indirileceğini öngörür. Mahsup kural olarak hükümde ve müddetnamede kendiliğinden yapılır. Ancak uygulamada gözaltı günlerinin unutulması, başka bir dosyadaki tutukluluğun hiç hesaba katılmaması veya ev hapsinin dikkate alınmaması gibi hatalarla sık karşılaşılır. Bu hâllerde hükümlünün mahsup talebiyle başvurması gerekir.
Bu yazıda mahsup talep dilekçesinin hangi makama ve nasıl verileceği, başka dosyadan mahsubun şartları ve hesaplamada dikkat edilecek noktalar açıklanmakta, bir dilekçe örneği verilmektedir. Mahsup kurumunun ayrıntıları “Ceza Hukukunda Mahsup Nedir? TCK 63 ve Başka Dosyadan Mahsup” yazımızda anlatılmıştır.
KISA CEVAP
- Hüküm kesinleşmeden önce gözaltı, tutukluluk ve şahsi hürriyeti sınırlayan diğer hâllerde geçen süreler hapis cezasından düşülür (TCK m. 63).
- Konutu terk etmeme (ev hapsi) tedbirinde her iki gün bir gün sayılır; diğer adli kontrol tedbirleri mahsup edilmez (CMK m. 109/6).
- Başka dosyadaki tutukluluk, mahsubu istenen suç o tutukluluğun ait olduğu dosyadaki hükmün kesinleşmesinden önce işlenmişse mahsup edilir.
- Mahsup talebi infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına (infaz bürosu) yapılır; hesapta duraksama varsa infaz hâkimliğinden karar istenir (5275 m. 98/1-b).
- Savcılığın talebi reddetmesine karşı, öğrenmeden itibaren on beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır.
- Adli para cezasından mahsupta bir gün 500 Türk lirası sayılır.
Kanun metni
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 63
“Hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün haller nedeniyle geçirilmiş süreler, hükmolunan hapis cezasından indirilir. Adlî para cezasına hükmedilmesi durumunda, bir gün beşyüz Türk Lirası sayılmak üzere, bu cezadan indirim yapılır.”
Hangi süreler mahsup edilir?
Gözaltı ve tutukluluk
Mahsubun en yaygın konusu, yakalama anından itibaren geçen gözaltı süresi ile tutuklama kararının infazından tahliyeye kadar geçen süredir. Uygulamada gün kesirleri tam gün olarak hesaplanır; örneğin akşam yakalanıp ertesi gün öğleden sonra serbest bırakılan kişi için iki gün mahsup edilir. Gözaltı tutanakları ve tahliye müzekkeresi bu hesabın temel belgeleridir.
Konutu terk etmeme ve tedavi tedbiri
Adli kontrol altında geçen süre kural olarak mahsup edilmez. CMK m. 109/6 bunun iki istisnasını düzenler: Konutu terk etmeme yükümlülüğü altında geçen her iki gün bir gün olarak sayılır; bağımlılık tedavisi amacıyla hastaneye yatma dâhil tedavi tedbiri altında geçen süre ise olduğu gibi mahsup edilir. İmza yükümlülüğü, yurt dışına çıkış yasağı veya belirli yerlere gitmeme tedbirleri mahsup konusu olmaz. Ev hapsi konusu “Konutu Terk Etmeme (Ev Hapsi)” yazımızda açıklanmıştır.
Yabancı ülkede geçen süreler
Aynı suç nedeniyle yabancı ülkede gözaltında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre de Türkiye’de verilecek cezadan düşülür (TCK m. 16). Bu durumda yabancı makamlardan alınan ve tarihleri gösteren belgelerin onaylı tercümeleriyle sunulması gerekir.
Başka dosyadan mahsup
Kişi bir dosyada tutuklu kaldıktan sonra beraat etmiş veya tutuklulukta geçirdiği süre aldığı cezayı aşmış olabilir. Bu durumda artan tutukluluk süresi, başka bir dosyadan verilen cezaya mahsup edilebilir. Ancak mahsup sınırsız değildir. Yargıtay uygulamasına göre başka dosyadaki tutukluluğun mahsup edilebilmesi için mahsubu istenen suçun, o tutukluluğun ait olduğu dosyadaki hükmün kesinleşmesinden önce işlenmiş olması gerekir. Bu kural, kişinin önceden “biriktirdiği” tutukluluk süresini gelecekte işleyeceği suçlara karşılık kullanmasını engeller.
Başka dosyadan mahsup talebinde şu belgeler hazırlanmalıdır:
- Tutukluluğun geçtiği dosyanın esas ve karar numarası,
- O dosyadaki tutuklama ve tahliye tarihlerini gösteren yazı veya müzekkereler,
- Beraat veya mahkûmiyet kararının kesinleşme şerhli örneği,
- O dosyada tutukluluğun başka bir cezaya mahsup edilmediğini gösteren infaz kaydı.
Aynı tutukluluk süresi iki ayrı cezaya mahsup edilemez. Bu nedenle tutukluluğun daha önce bir başka cezaya mahsup edilip edilmediği mutlaka kontrol edilir.
Mahsup talebi nereye yapılır?
İnfaz savcılığı
Kesinleşen hükümde mahsubun eksik yapıldığı veya başka dosyadaki sürenin dikkate alınmadığı durumlarda, öncelikle infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığının infaz bürosuna dilekçe verilir. Savcılık, müddetnameyi düzelterek yeni bir müddetname düzenler. Hükümlü cezaevindeyse dilekçe ceza infaz kurumu müdürlüğü aracılığıyla da gönderilebilir.
İnfaz hâkimliği
5275 sayılı Kanunun 98. maddesine göre çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa infaz hâkimliğinden karar istenir. Mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama varsa başvuru hükmü veren mahkemeye yapılır. Savcılığın mahsup talebini reddetmesi veya hiç cevap vermemesi hâlinde, işlemin öğrenilmesinden itibaren on beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet yoluna gidilebilir. İnfaz hâkimliğinin görevleri “İnfaz Hâkimliği Nedir?” yazımızda anlatılmıştır.
Ceza mahsubu talep dilekçesi örneği
… CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA
(İnfaz Bürosu)
İLAMAT NO: 20…/…
TALEPTE BULUNAN (HÜKÜMLÜ): Ad Soyad, T.C. Kimlik No, … Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü / adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, baro sicil no, adres (varsa)
KONU: … Asliye Ceza Mahkemesinin 20…/… Esas, 20…/… Karar sayılı ilamı ile verilen cezadan, … Ağır Ceza Mahkemesinin 20…/… Esas sayılı dosyasında tutuklu kalınan sürenin mahsubu ve müddetnamenin düzeltilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Hükümlü hakkında … Asliye Ceza Mahkemesinin …/…/… tarihli kararıyla … suçundan … yıl … ay hapis cezasına hükmedilmiş, karar …/…/… tarihinde kesinleşmiş ve infaz için Başsavcılığınıza gönderilmiştir.
2. Hükümlü, … Ağır Ceza Mahkemesinin 20…/… Esas sayılı dosyasında …/…/… ile …/…/… tarihleri arasında toplam … gün tutuklu kalmış, bu dosyada …/…/… tarihinde beraat etmiş ve karar …/…/… tarihinde kesinleşmiştir.
3. İnfazı yapılan ilama konu suç …/…/… tarihinde, yani … Ağır Ceza Mahkemesi dosyasındaki hükmün kesinleşmesinden önce işlenmiştir. Bu nedenle söz konusu tutukluluk süresinin TCK m. 63 uyarınca mahsubu gerekmektedir.
4. Bu tutukluluk süresi, başka herhangi bir cezaya mahsup edilmemiştir.
5. Ayrıca hükümlünün bu dosyada …/…/… tarihinde gözaltına alınıp …/…/… tarihinde serbest bırakıldığı, gözaltında geçen … günün müddetnamede dikkate alınmadığı görülmüştür.
HUKUKİ NEDENLER: TCK m. 63; CMK m. 109/6; 5275 sayılı Kanun m. 98 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: … Ağır Ceza Mahkemesinin 20…/… Esas sayılı dosyası, tutuklama ve tahliye müzekkereleri, kesinleşme şerhli karar örneği, gözaltı tutanakları.
SONUÇ VE İSTEM: Açıklanan nedenlerle;
1. Hükümlünün … Ağır Ceza Mahkemesinin 20…/… Esas sayılı dosyasında tutuklu kaldığı … günün,
2. Bu dosyada gözaltında geçen … günün,
infazı yapılan cezadan MAHSUBUNA, müddetnamenin buna göre düzeltilmesine, aksi kanaatte olunması hâlinde dosyanın 5275 sayılı Kanunun 98. maddesi uyarınca karar verilmek üzere infaz hâkimliğine gönderilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
Tarih
Talepte Bulunan Hükümlü (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Tutuklama ve tahliye müzekkereleri, kesinleşme şerhli karar örneği, gözaltı tutanağı, vekâletname örneği (varsa).
Bu örnek, dilekçenin yapısını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Tarihler, dosya numaraları ve gün sayıları dosyaya göre doldurulmalıdır.
Mahsup hesabı nasıl kontrol edilir?
Mahsubun doğru yapılıp yapılmadığını anlamak için müddetnamenin incelenmesi gerekir. Müddetnamede cezanın başlangıç tarihi, mahsup edilen süreler, koşullu salıverilme tarihi ve denetimli serbestlik tarihi gösterilir. Kontrol şu sırayla yapılabilir:
- Gözaltına alınma ve serbest bırakılma tarihleri gözaltı tutanaklarından tespit edilir.
- Tutuklama ve tahliye tarihleri müzekkerelerden alınır; gün kesirleri tam gün sayılır.
- Konutu terk etmeme tedbiri varsa süresi ikiye bölünür.
- Bulunan toplam gün, müddetnamede “mahsup” olarak gösterilen günle karşılaştırılır.
- Fark varsa yukarıdaki dilekçe ile başvurulur.
Mahsup, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihlerini doğrudan etkiler. Hesabın bütününü görmek için sitemizdeki İnfaz (Yatar) Hesaplama aracı kullanılabilir.
Örnek hesaplama
Kasten yaralama suçundan iki yıl hapis cezasına mahkûm edilen bir hükümlünün yargılama sırasında 3 gün gözaltında, 90 gün tutuklu kaldığı ve tahliyeden sonra 60 gün konutu terk etmeme tedbirine tabi tutulduğu düşünülsün. Mahsup edilecek toplam süre 3 + 90 + 30 = 123 gündür. Müddetnamede yalnızca 90 günlük tutukluluk mahsup edilmişse, 33 günlük fark için mahsup talebinde bulunulmalıdır. Bu fark, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihini de aynı ölçüde öne çeker.
Örnek olay
A, 2023 yılında işlediği iddia edilen bir dolandırıcılık suçundan 2024 yılında dört ay tutuklu kalmış, bu dosyada 2025 yılında beraat etmiş ve karar kesinleşmiştir. A hakkında, 2022 yılında işlediği bir yaralama suçundan ayrıca bir yıl altı ay hapis cezası verilmiş ve bu karar 2026 yılında kesinleşmiştir. İnfaz savcılığının düzenlediği müddetnamede dolandırıcılık dosyasındaki dört aylık tutukluluk dikkate alınmamıştır.
Yaralama suçu, dolandırıcılık dosyasındaki hükmün kesinleşmesinden önce işlendiğinden bu dosyadaki tutukluluğun mahsubu mümkündür. A’nın avukatı, dolandırıcılık dosyasındaki tutuklama ve tahliye müzekkerelerini ve kesinleşme şerhli beraat kararını ekleyerek infaz savcılığına mahsup talebinde bulunur. Savcılık talebi kabul ederek müddetnameyi düzeltir; böylece A’nın koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tarihleri yaklaşık dört ay öne gelir. A aynı dört ay için ayrıca haksız tutuklama tazminatı isteyemez; çünkü bu süre başka bir cezaya mahsup edilmiştir.
Sık yapılan hatalar
- Gözaltı günlerini unutmak; özellikle tutuklamaya dönüşmeyen gözaltılar müddetnameye yansımayabilir.
- Ev hapsi süresini tam gün saymak; kanun iki günü bir gün kabul eder.
- Başka dosyadan mahsup isterken suç tarihini kontrol etmemek.
- Aynı tutukluluğun daha önce başka bir cezaya mahsup edilip edilmediğini araştırmamak.
- Talebi hükmü veren mahkemeye göndermek; hesaplama sorunlarında muhatap infaz savcılığı ve infaz hâkimliğidir.
Sıkça sorulan sorular
Beraat edilen dosyadaki tutukluluk için hem mahsup hem tazminat istenebilir mi?
Aynı süre için ikisi birlikte istenemez. Tutukluluk başka bir cezaya mahsup edilirse, o süre için CMK m. 141 kapsamında tazminat istenmesi kural olarak mümkün olmaz. Hangi yolun daha yararlı olduğu somut duruma göre değerlendirilmelidir. Tazminat yolu “Haksız Tutuklama Tazminatı” yazımızda anlatılmıştır.
Adli para cezasından mahsup nasıl yapılır?
TCK m. 63 uyarınca gözaltı veya tutuklulukta geçen her gün için 500 Türk lirası adli para cezasından düşülür.
Mahsup talebi cezaevinden yapılabilir mi?
Evet. Hükümlü dilekçesini ceza infaz kurumu müdürlüğüne verebilir; dilekçe kurum aracılığıyla infaz savcılığına gönderilir.
Mahsup talebinin bir süresi var mı?
Mahsup talebi için kanunda süre öngörülmemiştir; infaz devam ettiği sürece yapılabilir. Ancak savcılığın ret işlemine karşı infaz hâkimliğine şikâyet için on beş günlük süre vardır.
Sonraki adım
Müddetnamenin bir örneği alınmalı, gözaltı ve tutukluluk tarihleri belgelerle karşılaştırılmalı ve eksik mahsup varsa dilekçe gecikmeden infaz savcılığına verilmelidir. Başka dosyadan mahsup isteniyorsa o dosyanın kesinleşme şerhli kararı önceden temin edilmelidir.
Mevzuat: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 16, 63; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 109; 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 98.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.