5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 6. maddesi, duruşmada suçun hukuki niteliği değişse bile davanın alt dereceli mahkemeye gönderilemeyeceğini düzenler. Bu sayfada CMK 6. madde metni, açıklaması, kanun gerekçesi ve maddeyle ilgili Yargıtay kararlarından alıntılar yer alıyor.
1. Kanun Metni
Görevsizlik kararı verilemeyecek hâl
Madde 6 – (Değişik: 6/12/2006 – 5560/16 md.)
(1) Duruşmada suçun hukukî niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.
CMK m. 6 (mevzuat.gov.tr, son kontrol: 7 Ekim 2026)
2. CMK 6. Madde Açıklaması
Bu madde, mahkemenin görevini her aşamada kendiliğinden inceleyeceğine ilişkin kuralın (CMK m. 4) istisnasıdır. Yüksek dereceli mahkeme, örneğin ağır ceza mahkemesi, duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiğini ve suçun asliye ceza mahkemesinin görevine girdiğini anlarsa dosyayı alt dereceli mahkemeye göndermez; yargılamayı kendisi sonuçlandırır.
Yasak yalnızca bir yöne işler. Suçun niteliği değişip daha ağır bir suça dönüşür ve mahkemenin görevini aşarsa, mahkeme 5. madde uyarınca dosyayı yüksek dereceli mahkemeye gönderir.
Maddenin ilk hâli şöyleydi: “İddianamenin kabulünden sonra, yargılamanın alt dereceli bir mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilemez.” Bu metin 19.12.2006’da yürürlüğe giren 5560 sayılı Kanunla bugünkü hâline getirilmiştir. Maddenin ilk hâli, aşağıda alıntılanan Yargıtay 7. Ceza Dairesi kararında aktarılmıştır.
Yasağın iddianamenin kabulünden hemen sonra ve işin esasına girildikten sonra verilen görevsizlik kararları bakımından uygulanmasına ilişkin Yargıtay kararlarından alıntılar aşağıdadır.
Tasarı ile kanun arasındaki fark: Bu hüküm tasarıda 5. maddeydi ve iddianamenin kabulünden sonra alt dereceli mahkemeye görevsizlik kararı verilmesini genel olarak yasaklıyordu. Kanun ilk hâliyle bu çizgiyi korudu. 2006’daki değişiklikle yasak, duruşmada suçun hukuki niteliğinin değişmesi hâliyle sınırlandı. Bu nedenle aşağıdaki gerekçe maddenin bugünkü metnine tam olarak karşılık gelmez.
3. Kanun Gerekçesi
Kanunun 6. maddesi Hükümet Tasarısı’nın 5. maddesine karşılık gelir. Gerekçe maddenin ilk hâlini açıklar; bugünkü metin 5560 sayılı Kanunla (2006) değiştirilmiştir. Gerekçede geçen “4 üncü madde” ve “181 inci madde” tasarı numaralarıdır.
Bu madde ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasında yer alan ilkeye bir istisna getirilmektedir. Tasarının temel amaçlarından birisi, adil yargılama esas olmakla beraber, davaların sür’atle sonuçlandırılması olduğundan 181 inci maddeye göre iddianamenin kabulü kararı verildikten sonra, suçun yargılamasının madde itibarıyla alt dereceli bir mahkemenin yetkisinde olduğundan söz edilerek görevsizlik kararı verilemeyecek, madde itibarıyla yüksek dereceli mahkeme artık yargılamayı sürdürerek kovuşturma evresindeki işlemleri gerçekleştirerek davayı hükme ulaştıracaktır. Doğal olarak, iddianamenin iadesine bu nedenle karar verdiğinde görevli mahkeme de gösterilecektir.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Tasarısı, madde 5 gerekçesi
4. Emsal Kararlar
Aşağıdaki alıntılar kararların metninden aynen aktarılmıştır; kararın tamamı için künyesiyle karararama.yargitay.gov.tr adresinden arama yapılabilir.
Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2019/11949, K. 2019/15139, T. 09.10.2019
Sanık hakkında TCK’nın 158/1-f madesinde düzenlenen nitelikli dolandırıcılık suçundan dava açıldığı, Mersin 2. Ağır Ceza Mahkemesince 21/08/2013 tarihinde iddianamenin kabul edildiği, Antalya 6. Ağır Ceza Mahkemesinin 2013/195 talimat sayılı dosyası ile 14/11/2013 tarihinde müşteki …’nun beyanının alındığı, mahkemece 21/11/2013 tarihli duruşmada hazır bulunan müşteki …’ın dinlendiği, bu şekilde işin esasına girilmiş olmasına rağmen, 21/11/2013 tarihli, 2013/283 E., 2013/353 K. sayılı karar ile “iddianame içeriğine ve iddianamede sanıklara isnad edilen eylemlerin niteliğine göre” eylemin dolandırıcılık suçunu oluşturmayıp hırsızlık suçunu oluşturduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilerek dosyanın görevli Mersin Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmek suretiyle, 5271 sayılı CMK’nın 6. maddesinde düzenlenen “Duruşmada suçun hukuki niteliği değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez” hükmüne aykırı olarak verilen görevsizlik kararı üzerine yargılama yapılarak yazılı şekilde karar verilmesi, Bozmayı gerektirmiş, sanığın temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan diğer yönleri incelenmeyen hükmün bu sebepten dolayı BOZULMASINA, 09/10/2019 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2010/10439, K. 2011/1190, T. 22.02.2011
İncelenen dosya içeriğine, sanığın üzerine atılan suçların niteliğine, iddianamede olayın anlatılış biçimine ve 5271 sayılı CMK.nun 5560 sayılı Kanunla değişik 6. maddesinde düzenlenen “duruşmada suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez” ilkesine göre, yerinde görülmeyen … 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 08.12.2009 gün ve 2006/153 E. 2009/253 K. sayılı GÖREVSİZLİK kararının KALDIRILMASINA, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay C.Başsavcılığına TEVDİİNE, 22.02.2011 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2016/2609, K. 2016/2942, T. 22.03.2016
Dosya kapsamına göre, 5271 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanununun 6/1. maddesinde yer alan “Duruşmada suçun hukukî niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.” şeklindeki düzenleme nazara alındığında,…Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen 28/01/2015 tarihli ve 2015/585 soruşturma, 2015/719 Esas, 2015/49 sayılı iddianamenin…3. Ağır Ceza Mahkemesinin 02/02/2015 tarihli kararı ile kabulünü müteakip aynı tarihde mahkemenin görevsizlik kararı vermiş olması karşısında, duruşma esnasında suçun hukuki niteliğinin değiştiğinden bahsedilemeyeceği gözetilerek itirazın reddi yerine kabulüne karar verilmesinde isabet görülmediğinden bahisle
(…) Kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname münderecatı yerinde görüldüğünden talebin kabulü ile…1. Ağır Ceza Mahkemesince verilen 07/04/2015 tarihli ve 2015/218 Değişik İş sayılı Kararın CMK’nın 309. maddesi uyarınca BOZULMASINA, bozma sebebine nazaran müteakip işlemlerin merciince yapılmasına, dosyanın mahalline gönderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 22/03/2016 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2009/20428, K. 2012/24451, T. 01.10.2012
5271 sayılı CMK’nun 6/1. maddesinde yer alan “İddianamenin kabulünden sonra, yargılamanın alt dereceli bir mahkemeye ait olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı verilemez.” şeklindeki hükmün, 19/12/2006 tarih ve 26381 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren 06/12/2006 tarih ve 5560 sayılı Yasa’nın 16. maddesi ile “Duruşmada suçun hukukî niteliğinin değiştiğinden bahisle görevsizlik kararı verilerek dosya alt dereceli mahkemeye gönderilemez.” şeklinde değiştirilmiş olması gözetilerek, görevsizlik kararı verilerek dosyanın sulh ceza mahkemesine gönderilmesi yerine, yargılamaya devamla yazılı şekilde hüküm kurulması, Yasaya aykırı,
İlgili yazılar: Görevsizlik Kararı Verilmesi Gereken Hâl ve Sonucu (CMK m.5), Görevli Olmayan Hâkim veya Mahkemenin İşlemleri (CMK m.7). Kanunun güncel metni: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr).
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez. Kanun metninin güncel ve resmî hâli için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır.