5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 5. maddesi, iddianamenin kabulünden sonra davanın mahkemenin görevi dışında kaldığı anlaşılırsa ne yapılacağını ve görevsizlik kararına karşı başvurulacak yolu düzenler. Bu sayfada CMK 5. madde metni, açıklaması, kanun gerekçesi ve maddeyle ilgili Yargıtay kararlarından alıntılar yer alıyor.
1. Kanun Metni
Görevsizlik kararı verilmesi gereken hâl ve sonucu
Madde 5 – (1) İddianamenin kabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışında kaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir.
(2) Adlî yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.
CMK m. 5 (mevzuat.gov.tr, son kontrol: 7 Ekim 2026)
2. CMK 5. Madde Açıklaması
İddianame kabul edildikten sonra mahkeme davanın kendi görevini aştığını ya da görev alanının dışında kaldığını anlarsa görevsizlik kararı verir ve dosyayı görevli mahkemeye gönderir. Örneğin asliye ceza mahkemesi, suçun ağır ceza mahkemesinin görevine girdiğini anlarsa dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderir. Çocuk mahkemesinin görevine giren bir dava genel mahkemede açılmışsa dosya çocuk mahkemesine gönderilir.
Görevsizlik kararı davayı bitirmez; yalnızca yargılamanın hangi mahkemede süreceğini belirler. Kanun bu karara karşı itiraz yolunu öngörür (m. 5/2). İtiraz CMK’nın 267 ve devamı maddelerine göre incelenir. Görevsizlik kararının temyiz edilmesi ve itirazın incelenmesine ilişkin Yargıtay kararlarından alıntılar aşağıdadır.
Madde, 6. madde ile birlikte uygulanır. Mahkeme dosyayı kendisinden yüksek dereceli bir mahkemeye gönderebilir, ama duruşmada suçun hukuki niteliği değişti diye alt dereceli bir mahkemeye gönderemez.
Tasarı ile kanun arasındaki fark: Bu hüküm tasarıda 6. maddeydi. Tasarı görevsizlik kararına karşı yalnızca Cumhuriyet savcısının “acele itiraz” yoluna gidebileceğini öngörüyordu. Kanun ise itiraz yolunu adlî yargı içindeki mahkemelerin görevsizlik kararlarına karşı genel olarak açmıştır.
3. Kanun Gerekçesi
Kanunun 5. maddesi Hükümet Tasarısı’nın 6. maddesine karşılık gelir. Tasarıda görevsizlik kararına karşı yalnızca Cumhuriyet savcısının acele itirazı öngörülmüştü; kanunda itiraz yolu adlî yargı içindeki mahkemelerin görevsizlik kararlarına karşı genel olarak açıktır.
Madde, suçun davayı gören mahkemenin görevini aştığının veya dışında kaldığının saptandığı hâllerde, işin derhâl görevli mahkemeye gönderilmesini öngörmektedir. Böylece hem sanığın güvencesi saklı kalmış ve hem de gecikmeyi gidermek olanağı sağlanmış bulunmaktadır. Maddenin ikinci fıkrasında bu karara karşı Cumhuriyet savcısının acele itiraz yoluna gidebileceği açıklanmıştır.
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu Tasarısı, madde 6 gerekçesi
4. Emsal Kararlar
Aşağıdaki alıntılar kararların metninden aynen aktarılmıştır; kararın tamamı için künyesiyle karararama.yargitay.gov.tr adresinden arama yapılabilir.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2009/6773, K. 2010/1965, T. 11.02.2010
CMK’nun 5. maddesi uyarınca “Adli yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir” hükmü karşısında dosyanın itiraz merciine gönderilmek üzere mahkemesine İADESİNE, 11.02.2010 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 3. Ceza Dairesi, E. 2017/11158, K. 2017/12367, T. 09.10.2017
5271 sayılı CMK’nin 5/2 maddesinde “Adlî yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.” şeklindeki düzenleme karşısında, Silvan Asliye Ceza Mahkemesi’nden çocuklara özgü güvenlik tedbiri uygulanması için Silvan Asliye Hukuk Mahkemesi’ne verilen görevsizlik kararının temyize tabi olmadığı anlaşılmakla, itiraz mercii tarafından incelenerek karar verilmek üzere temyizen incelenmeyen dosyanın mahalli mahkemesine gönderilmesi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına TEVDİİNE, 09.10.2017 gününde oybirliğiyle karar verildi.
Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E. 2012/4720, K. 2012/19351, T. 21.06.2012
Mezkür ihbarnamede; Dosya kapsamına göre 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 267/1.maddesinde “Hakim kararları ile kanunun gösterdiği hallerde, mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir” ve aynı Kanun’un 5/2.maddesinde “Adli yargı içerisindeki mahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.” hükümleri birlikte değerlendirildiğinde görevsizlik kararına yapılan itiraz üzerine, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 268 ve 271/2.maddeleri doğrultusunda Ağır Ceza Mahkemesince itirazın konusu hakkında bir karar verilmesi gerektiği gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmasında isabet görülmemiş
(…) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarname içeriği yerinde görüldüğünden Afyonkarahisar 1.Ağır Ceza Mahkemesinin 15.06.2010 tarihli ve 2010/606 değişik iş sayılı kararının CMK.nun 309/4-a maddesi uyarınca BOZULMASINA, müteakip işlemlerin mahallinde mahkemesince düşünülmesine, 21.06.2012 günü oybirliğiyle karar verildi.
İlgili yazılar: Re’sen Görev Kararı ve Görevde Uyuşmazlık (CMK m.4), Görevsizlik Kararı Verilemeyecek Hâl (CMK m.6). Kanunun güncel metni: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (mevzuat.gov.tr).
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez. Kanun metninin güncel ve resmî hâli için mevzuat.gov.tr esas alınmalıdır.