Davayı Kabul ve Sulh (HMK 308-315)

Bir hukuk davası her zaman tanıkların dinlenmesi, bilirkişi raporları ve uzun bir yargılamadan sonra hükümle bitmez. Taraflar, yargılamanın herhangi bir aşamasında davayı kendi iradeleriyle sona erdirebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) bunun için üç yol tanır: davacının feragati, davalının kabulü ve tarafların sulhu. Bu yazıda davalının davayı kabulü ile tarafların mahkeme huzurunda yaptığı sulh ele alınmaktadır. Kabul ve sulhun ne zaman yapılabileceği, hangi davalarda sonuç doğurduğu, yargılama giderlerinin kime yükleneceği ve iradesi sakatlanan tarafın hangi yollara başvurabileceği açıklanmaktadır. Davacının feragati için Davadan Feragat (HMK 307) yazımıza bakılabilir.

Kanun metni

Davayı kabul nedir?

Kabul, davalının davacının talep sonucunu haklı bulduğunu mahkemeye bildirmesidir. Davalı, davacının istediği şeyin tamamını veya bir kısmını kabul edebilir. Örneğin 100.000 TL alacak davasında davalı 60.000 TL’yi kabul edip kalan kısma itiraz edebilir. Kısmi kabulde kabul edilen kısım açıkça gösterilmelidir (m. 309/3).

Kabul, feragat gibi tek taraflı bir işlemdir. Davacının veya mahkemenin muvafakati gerekmez (m. 309/2). Kabul beyanı mahkemeye ulaşınca hüküm doğurur ve mahkeme, davanın kabul nedeniyle kabulüne karar verir. Kabul edilen kısım bakımından tahkikat yapılmaz, delil toplanmaz.

Kabul ile ikrar karıştırılmamalıdır. İkrar, davalının bir vakıanın doğru olduğunu kabul etmesidir; örneğin “davacıdan borç para aldım” demek bir ikrardır. Fakat davalı aynı zamanda “parayı geri ödedim” diyorsa davayı kabul etmiş olmaz. Kabul ise doğrudan talep sonucuna yöneliktir: davalı, davacının istediği hükmün verilmesine razı olur.

Kabul hangi davalarda sonuç doğurur?

Kabul, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği davalarda hüküm doğurur (m. 308/2). Alacak, tazminat, kira ve tapu iptali gibi malvarlığına ilişkin davaların çoğu bu niteliktedir.

Soybağı, nüfus kaydının düzeltilmesi, vesayet ve kamu düzenine ilişkin bazı davalarda ise tarafların iradesi tek başına sonuç doğurmaz. Örneğin soybağının reddi davasında davalı babanın davayı kabul etmesi, mahkemenin gerekli araştırmayı yapmadan hüküm kurmasına izin vermez; mahkeme tıbbi incelemeye dayanarak gerçeği tespit eder. Boşanma davasında da davalının davayı kabul etmesi, hâkimin tarafları dinleyerek kanaat edinme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bu tür davalarda kabul beyanı, yargılama giderleri bakımından yine de önem taşıyabilir.

Kabulde yargılama giderleri

Kural olarak davayı kabul eden davalı, aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini öder (m. 312/1). Bu giderler arasında harçlar, tebligat masrafları, bilirkişi ücreti ve karşı tarafın vekâlet ücreti bulunur.

HMK m. 312/2 bu kurala önemli bir istisna getirir. Davalı, hem davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş hem de yargılamanın ilk duruşmasında davacının talep sonucunu kabul etmişse yargılama giderlerini ödemez. Bu iki şart birlikte gerçekleşmelidir. Örneğin davalı, alacağı dava açılmadan önce hiç talep edilmemiş, ihtar da almamışsa ve ilk duruşmada borcu kabul ediyorsa gider ödemez. Buna karşılık davalı, ihtarnameye rağmen ödeme yapmamışsa davanın açılmasına sebebiyet vermiştir ve ilk duruşmada kabul etse bile giderleri öder.

Bu davada çocuk adına kayyım tarafından nüfus kaydındaki babaya karşı soybağının reddi davası açılmıştı. Çocuk, anne ile davalının fiilen ayrı yaşadığı dönemde başka bir kişiyle ilişkiden doğmuş ve anne tarafından davalının hanesine kaydettirilmişti. Davalı ilk duruşmada davayı kabul etti. Mahkeme davayı kabul ederek giderleri davalıya yükledi. Yargıtay, davanın açılmasında davalının bir kusuru bulunmadığını ve ilk duruşmada kabul beyanında bulunduğunu belirterek giderlerin davalıya yüklenemeyeceğini kabul etti ve kararı düzelterek onadı. Karar, kabulün sonuç doğurmadığı bir dava türünde bile kabul beyanının gider sorumluluğu açısından değer taşıdığını göstermektedir.

Kabul ne zaman yapılabilir?

Kabul, feragat gibi hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (m. 310/1). Davalı cevap dilekçesinde, ön inceleme duruşmasında, tahkikat sırasında veya hüküm verildikten sonra istinaf aşamasında davayı kabul edebilir. Hüküm verildikten sonra yapılan kabul üzerine dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez; ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi kabul doğrultusunda ek karar verir (m. 310/2). Ancak gider avantajı yalnızca ilk duruşmada yapılan kabule tanındığından, kabul kararı geciktikçe davalının maliyeti artar. Vekilin davayı kabul edebilmesi için vekâletnamede bu yönde özel yetki bulunmalıdır (m. 74).

Sulh nedir?

Sulh, görülmekte olan bir davada tarafların uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla mahkeme huzurunda yaptıkları bir sözleşmedir (m. 313/1). Feragat ve kabulden farkı, iki taraflı olmasıdır. Taraflar karşılıklı ödünler vererek ortak bir çözümde buluşur. Örneğin 500.000 TL tazminat isteyen davacı 300.000 TL’ye razı olur, davalı da bu tutarı üç taksitte ödemeyi taahhüt eder.

Sulh, yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklarda yapılabilir (m. 313/2). Sulhun kapsamı dava konusuyla sınırlı değildir; taraflar aralarındaki başka uyuşmazlıkları da sulhe dahil edebilir (m. 313/3). Örneğin kira alacağı davasında taraflar, kira sözleşmesinin belirli bir tarihte sona ereceğini ve kiracının taşınmazı tahliye edeceğini de kararlaştırabilir. Sulh şarta bağlı olarak da yapılabilir (m. 313/4); bu yönüyle feragat ve kabulden ayrılır.

Sulh, hüküm kesinleşinceye kadar her aşamada yapılabilir. Hüküm verildikten sonra yapılan sulh üzerine dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez; ilgili mahkeme sulh hakkında ek karar verir.

Sulhe göre karar

Sulh davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (m. 315/1). Mahkemenin vereceği karar, tarafların talebine göre değişir. Taraflar sulhe göre karar verilmesini isterse mahkeme sulh sözleşmesine göre hüküm kurar. Bu karar, ilam niteliğindedir ve taraflardan biri sulhe uymazsa doğrudan icraya konulabilir. Taraflar sulhe göre karar verilmesini istemezse mahkeme “karar verilmesine yer olmadığına” karar verir. Bu durumda sulh sözleşmesi, icra bakımından ilam hükmünde olmayabilir ve borçlu ödeme yapmazsa sözleşmeye dayanarak ayrıca takip veya dava yoluna gidilmesi gerekebilir.

Bu nedenle uygulamada, özellikle taksitli ödeme öngören sulhlerde, sulhe göre karar verilmesinin istenmesi tavsiye edilir. Sulh metninde ödeme tarihleri, banka hesabı, gecikme hâlinde bütün borcun muaccel olacağı ve yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin kimde kalacağı açıkça yazılmalıdır.

Sulh ile arabuluculuk arasındaki ilişki

Mahkeme, tarafların serbestçe tasarruf edebildiği davalarda ön inceleme aşamasında onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (m. 137, 140). Taraflar dava sürerken arabulucuya başvurup anlaşırsa, arabuluculuk anlaşma belgesi imzalanır ve dava bu belge doğrultusunda sona erdirilir. Bu durumda yargılama sırasında yapılan bir sulh ile benzer bir sonuç elde edilir. Arabuluculuk süreci için İhtiyari ve Zorunlu Arabuluculuk yazımıza bakılabilir.

Kabul ve sulhun iptali

Kabul, feragat gibi kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve kural olarak geri alınamaz. Ancak irade bozukluğu, yani yanılma, aldatma veya korkutma hâllerinde iptali istenebilir (m. 311). Sulhte ise irade bozukluğunun yanında aşırı yararlanma da iptal sebebidir (m. 315/2). Aşırı yararlanma, bir tarafın zor durumda kalmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak edimler arasında açık bir oransızlık yaratılmasıdır. İptal sebebinin öğrenilmesinden sonra hareketsiz kalınması hakkın kaybına yol açabileceğinden derhâl hukuki destek alınmalıdır.

Uygulamadan örnek olay

Bir inşaat şirketi, alt yüklenicisine karşı 800.000 TL’lik eksik iş bedeli davası açar. Alt yüklenici cevap dilekçesinde borcun 500.000 TL’lik kısmını kabul eder, kalan 300.000 TL’ye itiraz eder. Mahkeme 500.000 TL bakımından davanın kabulüne, kalan kısım için yargılamaya devam edilmesine karar verir. Alt yüklenici, dava açılmadan önce şirketin ihtarnamesine cevap vermediği için davanın açılmasına sebebiyet vermiştir; bu yüzden kabul ettiği kısım için yargılama giderlerinden sorumludur.

Bilirkişi incelemesi sürerken taraflar kalan 300.000 TL için 180.000 TL’ye anlaşır ve iki taksitte ödeme kararlaştırır. Duruşmada sulh beyanlarını tutanağa geçirtir ve sulhe göre karar verilmesini isterler. Mahkeme sulh sözleşmesine göre hüküm kurar. Alt yüklenici ikinci taksiti ödemezse şirket, bu kararı doğrudan ilamlı icraya koyabilir.

Sulh ve yargılama giderleri: Güncel Yargıtay kararları

Sulh hâlinde uyuşmazlık çoğu zaman esas bakımından değil, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti bakımından çıkar. Yargıtay kararları, mahkemenin bu konuda tarafların iradesini araştırmakla yükümlü olduğunu göstermektedir.

Taraflara ne istedikleri sorulmalıdır

Bu dosyada mahkeme, sunulan sulh protokolünün “aynen geçerli olmasına” karar vermiş, ancak taraf vekillerine sulh sözleşmesine göre karar verilmesini isteyip istemediklerini sormamıştı. Daire, sulhe göre karar istenirse tarafların her birine düşen edim ve yükümlülüklerin hükümde gösterilmesi gerektiğini belirtmiştir. Gider ve vekâlet ücreti için sözleşmede hüküm varsa ona göre, yoksa taraflara anlaşma imkânı tanınarak, anlaşma olmazsa genel hükümlere göre karar verilir.

Giderlerde anlaşma yoksa

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 20.05.2025 tarihli, E. 2025/1981, K. 2025/2701 sayılı kararında da sulhün mahkeme önünde yapılabileceği gibi mahkeme dışında da yapılabileceği, sözleşmede giderlerden söz edilmemişse mahkemenin taraflara bu konuda anlaşma imkânı vermesi gerektiği vurgulanmıştır. Mahkeme dışında imzalanan protokolde gider ve vekâlet ücreti hükmü yoksa, bu boşluk sonradan ayrı bir uyuşmazlık konusu olabilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Sulh protokolünde yargılama giderleri, vekâlet ücreti ve harçların kimde kalacağının yazılmaması.
• Taksitli ödeme içeren sulhte “sulhe göre karar verilmesi” talebinin açıkça bildirilmemesi. Bu talep yoksa mahkeme karar verilmesine yer olmadığına karar verir ve icra aşamasında güçlük çıkabilir.
• Vekâletnamede sulh ve kabul yetkisinin bulunup bulunmadığının kontrol edilmemesi (HMK m. 74).
• Davanın açılmasına sebebiyet vermiş davalının, ilk duruşmada kabul etse de giderlerden kurtulacağının düşünülmesi. HMK m. 312/2’nin iki şartı birlikte aranır.
• Kabulün koşula bağlanması. Kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır; koşul gerekiyorsa sulh yoluna gidilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Davayı kabul etmeden önce talebin tamamının mı yoksa bir kısmının mı kabul edileceği, ilk duruşmada kabulün gider açısından sağlayacağı avantaj ve davanın kabule elverişli olup olmadığı değerlendirilmelidir. Sulh yapılacaksa ödeme takvimi, temerrüt sonuçları ve giderler yazılı olarak netleştirilmeli, sulhe göre karar verilmesi istenmelidir.

İlgili yazılar: Davadan Feragat ile Davadan Vazgeçme Arasındaki Fark, Sulh Hukuk Mahkemesinin Görevleri (HMK 4): Kira, Ortaklığın Giderilmesi ve Zilyetlik

Mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 74, 137, 140, 308-315..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.