Devletin Mirasçılığı (TMK 501): Mirasçısız Ölen Kişinin Malları Kime Kalır?

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 501’e göre mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer. Devlet, kanundaki sıralamada en son gelen mirasçıdır. Mirasbırakanın altsoyu, ana babası ve onların altsoyu, büyük ana ve büyük babaları ve onların altsoyu ile sağ kalan eşi yoksa ve geçerli bir vasiyetname veya miras sözleşmesiyle atanmış bir mirasçı da bulunmuyorsa, tereke Hazineye kalır. Uygulamada Devleti Hazine temsil eder ve mirasçılık belgesini sulh hukuk mahkemesinden alır. Devlet, tereke borçlarından yalnızca miras yoluyla edindiği değerler ölçüsünde sorumludur. Sonradan ortaya çıkan gerçek mirasçı ise miras sebebiyle istihkak davasıyla terekeyi geri isteyebilir.

Kanun metni

Devlet hangi durumda mirasçı olur?

Türk miras hukuku yasal mirasçıları zümre sistemine göre sıralar. Önce gelen zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz. Sıralama şöyledir:

1. Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları, torunları ve onların çocukları (TMK m. 495).
2. İkinci zümre: Altsoy yoksa ana ve baba; onlar önce ölmüşse kardeşler ve kardeşlerin altsoyu (TMK m. 496).
3. Üçüncü zümre: Bu iki zümrede kimse yoksa büyük ana ve büyük babalar; onlar önce ölmüşse amca, hala, dayı, teyze ve kanundaki halefiyet kurallarına göre onların altsoyu (TMK m. 497).
4. Sağ kalan eş: Her zümreyle birlikte mirasçı olur. Üçüncü zümrede büyük ana ve büyük babalar ile onların çocukları da yoksa mirasın tamamı eşe kalır (TMK m. 499).

Devletin mirasçılığı, bütün bu kişilerin bulunmaması hâlinde gündeme gelir. Mirasbırakan geçerli bir vasiyetnameyle ya da miras sözleşmesiyle bir kişiyi veya bir vakfı mirasçı atamışsa, yasal mirasçısı olmasa bile mirası Devlete kalmaz. Saklı paylı mirasçısı bulunmayan kişi, bütün malvarlığı üzerinde ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu nedenle yakını olmayan kişinin vasiyetname yapması, mirasının kime kalacağını belirlemenin tek yoludur. Vasiyetname türleri için Vasiyetname Nasıl Yapılır? Resmî, El Yazılı ve Sözlü Vasiyetname, İptal Sebepleri ve Süreleri yazımıza bakılabilir.

Yasal mirasçıları belirlemenin ayrıntıları Yasal Mirasçılar ve Miras Payları: Zümre Sistemi, Eşin Payı ve Hesaplama Örnekleri yazımızda anlatılmıştır.

Mirasçının yokluğu nasıl tespit edilir?

Bir kişinin mirasçısının bulunmadığı kendiliğinden kabul edilmez. Nüfus kayıtlarında görünmeyen bir kardeş, yurt dışında yaşayan bir amca çocuğu veya tanınmış bir evlilik dışı çocuk, mirası Devletten önce alır. Kanun bu nedenle bir araştırma ve ilan süreci öngörür.

TMK m. 594’e göre mirasbırakanın mirasçısı olup olmadığı veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa, sulh hâkimi uygun araçlarla ve bir ay arayla iki kez ilan yapar. Hak sahipleri son ilandan başlayarak en geç bir yıl içinde mirasçılık sıfatlarını bildirmeye çağrılır. Bu süre içinde kimse başvurmaz ve hâkim de bir mirasçı tespit edemezse miras Devlete geçer.

İlan ve araştırma süresince tereke sahipsiz bırakılmaz. Mirasçının bulunup bulunmadığı şüpheliyse veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa sulh hâkimi re’sen terekenin resmen yönetilmesine karar verir (TMK m. 592). Yönetim görevlisi terekenin yazımını yapar, kira ve alacakları tahsil eder, borçları öder, gerekiyorsa çabuk bozulacak malları satar (TMK m. 593). Ayrıca TMK m. 427 uyarınca bir terekede mirasçılık hakları henüz belli değilse yönetim kayyımı da atanabilir.

Nüfus araştırmasında genellikle şu kayıtlar incelenir:

• Mirasbırakanın ve ana babasının nüfus aile kayıt tabloları,
• Büyük ana ve büyük babaların kayıtları ve onların çocuklarının nüfus hâneleri,
• Evlilik, boşanma ve evlat edinme kayıtları,
• Yurt dışında yaşayan hısımlar varsa konsolosluk kayıtları ve yabancı nüfus belgeleri.

Hazinenin mirasçılık belgesi alması

Miras Devlete geçtiğinde, terekedeki taşınmazların tapuda Hazine adına tescil edilmesi ve banka hesaplarındaki paranın alınması için bir belgeye ihtiyaç vardır. Bu belge mirasçılık belgesidir. Hazine, son mirasçı sıfatıyla mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine başvurur. Mirasçılık belgesinin genel usulü için Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nasıl Alınır? yazımıza bakılabilir.

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi’nin 02.12.2020 tarihli ve E. 2016/18775, K. 2020/8028 sayılı kararında, sulh hukuk mahkemesi Hazinenin talebini yetki belgesi sunmadığı gerekçesiyle reddetmişti. Daire bu kararı bozdu. Gerekçeye göre Hazine son mirasçı sıfatıyla dava açtığından ayrıca yetki belgesi sunması gerekmez. Mahkeme re’sen araştırma ilkesi gereğince bütün araştırmaları yapmalı, mirasbırakanla geçerli irs ilişkisi bulunan bir mirasçı tespit edilemezse TMK m. 501 uyarınca Devletin mirasçılığına karar vermelidir.

Bu karar iki noktayı açıkça gösterir. Birincisi, mahkeme mirasçı yokluğunu kendiliğinden ve ayrıntılı biçimde araştırmak zorundadır. İkincisi, Hazinenin başvurusu usul eksiklikleri gerekçesiyle kolayca reddedilemez.

Devlet mirası reddedebilir mi?

Yasal ve atanmış mirasçılar, ölümü öğrendikleri tarihten itibaren üç ay içinde mirası reddedebilir. Devletin mirasçılığı ise bu açıdan farklıdır. Devlet son mirasçıdır ve kendisinden sonra mirası alacak kimse yoktur. Öğretide baskın görüşe göre Devletin mirası reddetme hakkı bulunmaz. Kanun koyucu Devleti bu yükümlülükten kurtarmak yerine onun sorumluluğunu sınırlamayı tercih etmiştir.

TMK m. 631’e göre miras Devlete geçtiğinde sulh mahkemesi re’sen terekenin resmî defterini düzenler. Devlet, deftere yazılan borçlardan yalnızca miras yoluyla edindiği değerler ölçüsünde sorumludur. Başka bir anlatımla, borçları terekeden fazla olan bir kişinin alacaklıları, aradaki farkı Devletin genel bütçesinden isteyemez.

Bu kural, mirasçıların sorumluluğuyla karşılaştırıldığında daha iyi anlaşılır. Yasal mirasçı, mirası reddetmezse tereke borçlarından kişisel olarak ve müteselsilen sorumludur (TMK m. 599, 641). Mirasçının sorumluluğunu sınırlamak için mirası reddetmesi veya resmî defter tutulmasını istemesi gerekir. Devlet için ise sorumluluk sınırı kanun gereği kendiliğinden doğar. Mirasçının borçtan sorumluluğu için Mirasçıların Tereke Borçlarından Sorumluluğu: Ölenin Borcunu Kim Öder? yazımıza bakılabilir.

Mirasın reddi ile Devletin mirasçılığı karıştırılmamalıdır

Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı, bütün mirasçıların mirası reddetmesi hâlinde mirasın Devlete kaldığı düşüncesidir. Kanun bu durumu ayrı düzenler. TMK m. 612’ye göre en yakın yasal mirasçıların tamamı tarafından reddedilen miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda bir değer artarsa bu değer, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir.

Bu düzenlemenin pratik sonuçları şunlardır:

• Mirasçıların tamamı borca batık bir terekeyi reddederse, alacaklılar alacaklarını iflas tasfiyesinde terekeden alır. Devlet bu borçları üstlenmez.
• Tasfiye sonunda para artarsa bu para, reddeden mirasçılara döner. Devlet bu artıktan pay almaz.
• Altsoyun tamamı mirası reddederse, onların payı sağ kalan eşe geçer (TMK m. 613). Bu da mirasın Devlete kaldığı anlamına gelmez.

Mirasın reddinin şartları ve süresi için Mirasın Reddi: Şartları, Üç Aylık Süre ve Hükmen Ret yazımıza bakılabilir.

Gaiplik ve Devletin mirasçılığı

Devletin mirasçı olduğu bir diğer durum gaipliğe ilişkindir. TMK m. 588’e göre sağ olup olmadığı bilinmeyen bir kişinin malvarlığı veya ona düşen miras payı on yıl resmen yönetilirse ya da o kişinin yüz yaşını dolduracağı süre geçerse, Hazinenin istemi üzerine gaipliğe karar verilir. Gerekli ilan süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa gaibin mirası Devlete geçer. Devlet, gaip veya üstün hak sahipleri ortaya çıkarsa malları, gaibin mirasını teslim alanlar gibi geri vermekle yükümlüdür.

Sonradan mirasçı çıkarsa ne olur?

Devletin mirasçılığı kesin değildir. TMK m. 594/2, mirasın Devlete geçişini açıkça “miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak üzere” düzenler. Mirasçılık belgesinin geçersizliği de her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 598/3).

Gerçek mirasçı iki yoldan birini izleyebilir:

1. Mirasçılık belgesinin iptali davası. Hazine adına verilen belgenin iptali ve davacının mirasçı olduğunu gösteren yeni bir belge verilmesi istenir. Bu konu Mirasçılık Belgesinin İptali Davası: Hatalı Veraset İlamı Nasıl Düzeltilir? yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
2. Miras sebebiyle istihkak davası. Terekenin veya tereke mallarının iadesi istenir (TMK m. 637). Dava, davacının mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının tereke malını elinde bulundurduğunu öğrenmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde ölümden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayanlara karşı süre yirmi yıldır (TMK m. 639). Davanın ayrıntıları için Miras Sebebiyle İstihkak Davası: Şartlar, Zamanaşımı ve Yetkili Mahkeme yazımıza bakılabilir.

Dava açmadan önce mirasçılığı gösteren nüfus kayıtlarının eksiksiz toplanması gerekir. Hazinenin aleyhine açılan davalarda Hazine avukatları nüfus kayıtlarını ayrıntılı biçimde inceler. Evlilik dışı soybağı, evlat edinme veya yabancı kayıt gibi bir unsur varsa, bunu gösteren mahkeme kararı veya resmî belge dosyaya eklenmelidir.

Örnek olay

A, hiç evlenmemiş ve çocuğu olmayan, ana babası, kardeşi ve büyük ana ve büyük babaları ölmüş bir kişidir. Bilinen amca, hala, dayı ve teyzesi de kendisinden önce ölmüş ve nüfus kayıtlarında altsoyları görünmemektedir. A’nın üzerine kayıtlı bir daire ve bir banka hesabı vardır. A ölünce tapu müdürlüğü ve banka, mirasçılık belgesi olmadan işlem yapmaz.

Bu durumda Hazine sulh hukuk mahkemesine başvurur. Mahkeme nüfus araştırması yapar, gerekli görürse TMK m. 594 uyarınca ilan yoluna gider ve terekenin resmen yönetilmesine karar verir. Bir yıllık süre içinde başvuru olmazsa Devletin mirasçılığına karar verilir. Daire Hazine adına tescil edilir.

İki yıl sonra yurt dışında yaşayan bir dayı çocuğu ortaya çıkar. Bu kişi, nüfus kayıtlarıyla annesinin A’nın dayısı olduğunu ve halefiyet yoluyla A’nın mirasçısı olduğunu ispatlarsa, mirasçılık belgesinin iptalini ve dairenin kendisine verilmesini isteyebilir. Hazine iyiniyetli kabul edilse bile ölümden itibaren on yıllık süre dolmadığından dava süresindedir.

Sık yapılan hatalar

• Mirası reddedince malın Devlete kalacağını düşünmek. Bütün mirasçılar reddederse tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; artan değer mirasçılara döner.
• Uzak hısımları araştırmamak. Üçüncü zümrede amca, hala, dayı ve teyzenin altsoyu da halefiyet yoluyla mirasçı olabilir. Bu kişiler bilinmiyor diye miras Devlete kalmaz.
• Yakını olmayan kişinin vasiyetname yapmaması. Saklı paylı mirasçısı bulunmayan kişi, mirasını dilediği kişiye veya vakfa bırakabilir. Vasiyetname yoksa miras kanun gereği Devlete geçer.
• Alacaklıların Hazineden tam ödeme beklemesi. Devlet yalnızca terekeden edindiği değer ölçüsünde sorumludur.

Güncel Yargıtay kararları

Hazinenin son mirasçı sıfatıyla açtığı mirasçılık belgesi davaları, özellikle kadastro ve tapu iptali dosyalarında sık görülür. Yargıtay’ın son kararları, bu davalarda mahkemenin araştırma yükümlülüğünü ve Devlete kalan taşınmazın korunmasını öne çıkarır.

Nüfusa kayıtlı olmayan mirasbırakan

Eski tapu ve kadastro kayıtlarında adı geçen, ancak nüfus kütüğünde izi bulunmayan kişiler için bu kural önemlidir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2017/5152, K. 2021/1426, T. 02.03.2021 sayılı kararında da aynı yaklaşım benimsenmiş; davanın reddi için mirasbırakanın hiç yaşamadığının ya da davacının mirasçı olmadığının belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Mirasçılar tespit edilmeden Hazine lehine karar verilmez

Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2018/1213, K. 2021/2383, T. 01.04.2021 sayılı kararına konu olayda Hazine, 1314 ve 1328 yıllarında ölen iki kişinin mirasının kendisine geçtiğini gösteren belge istemiştir. Daire, mirasçılar kuşkuya yer bırakmayacak şekilde tespit edilirse davanın reddedilmesini, tespit edilemezse Hazinenin son mirasçı olduğu gözetilerek davanın kabul edilmesini istemiştir. Mahkeme bu sonuca ulaşmadan önce nüfus kayıtlarını, tapu ve kadastro tutanaklarını ve tanık beyanlarını araştırmak zorundadır.

Devlete kalan taşınmaz zamanaşımıyla kazanılamaz

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/3895, K. 2024/4766, T. 23.10.2024 sayılı kararında, mirasçı bırakmadan ölen kişinin taşınmazları TMK m. 501 uyarınca Devlete kaldığından, bu taşınmazların olağanüstü zamanaşımı yoluyla kazanılamayacağı kabul edilmiştir. Mirasçısız bir kişinin arazisini yıllardır kullanan komşu ya da akraba, zilyetliğe dayanarak tescil isteyemez.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar

• Hazine adına mirasçılık belgesi verilmiş bir taşınmazı kullanan kişi, zilyetlik süresine dayanarak tapu alamaz; mirasçı olduğunu iddia ediyorsa belgenin iptalini istemelidir.
• Eski tarihli ölümlerde nüfus kaydı bulunmaması tek başına davanın reddi sebebi değildir; tanık ve kadastro kayıtları delil olarak kullanılır.
• Mirasçılık belgesinin iptali davasında Hazine, belgede pay sahibi olarak yer alıyorsa davalı gösterilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Mirasçısız göründüğü için terekesi Hazineye geçen bir yakını olduğunu düşünen kişi, önce kendisi ile mirasbırakan arasındaki soybağını gösteren nüfus kayıtlarını toplamalıdır. Ardından mirasçılık belgesinin iptali ve gerekiyorsa miras sebebiyle istihkak davasının süreleri hesaplanmalıdır. Yakını olmayan ve malvarlığının kime kalacağını belirlemek isteyen kişi için ise vasiyetname veya miras sözleşmesi hazırlanması uygun yoldur.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495-501, 592-594, 598, 612, 631, 637-639.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.