Evlenme Engelleri

Evlenme, iki kişinin evlendirme memuru önünde serbest iradeleriyle verdikleri beyanla kurulan bir hukuki işlemdir. Ancak bu işlemin geçerli olarak yapılabilmesi için evleneceklerin hem evlenme ehliyetine sahip olması hem de aralarında kanunda sayılan bir evlenme engelinin bulunmaması gerekir. Türk Medeni Kanunu, evlenme ehliyetini TMK m. 124-128’de, evlenme engellerini ise TMK m. 129-133’te düzenlemiştir.

Evlenme engelleri iki aşamada önem taşır. Birincisi, evlendirme memurunun başvuruyu incelediği aşamadır; engel varsa başvuru reddedilir. İkincisi, engele rağmen evlenme yapılmışsa ortaya çıkan butlan aşamasıdır. Butlan davalarının ayrıntıları Evliliğin Butlanı ve Evlilik İptali yazımızda ele alınmıştır. Bu yazı, engellerin kendisine, kimlerin kimlerle evlenemeyeceğine ve evlendirme memurunun ret kararına karşı izlenecek yola odaklanmaktadır.

Kanun metni

Evlenme ehliyeti ile evlenme engeli arasındaki fark

Evlenme ehliyeti, kişinin kendisine ilişkin bir niteliktir: Belirli bir yaşı doldurmuş olmak (TMK m. 124), ayırt etme gücüne sahip olmak (TMK m. 125) ve küçük veya kısıtlıysa yasal temsilcisinin iznini almak (TMK m. 126-127) bu kapsamdadır. Evlenme engeli ise kişinin belirli biriyle veya belirli bir dönemde evlenmesini yasaklayan durumdur. Örneğin kırk yaşındaki ve ayırt etme gücüne sahip bir kişi evlenme ehliyetine sahiptir; ancak yeğeniyle evlenemez.

Bu ayrım sonuçlar bakımından da önemlidir. Bazı engellere aykırılık evliliği mutlak butlanla sakatlarken, bazı engellere aykırılık evliliğin geçerliliğini etkilemez.

Hısımlık engeli

Kan hısımlığı

TMK m. 129/1 uyarınca üstsoy ile altsoy arasında, kardeşler arasında ve amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır. Kanun bu sayımı sınırlı olarak yapmıştır. Buna göre:

Türk hukukunda kuzen evliliği hukuken yasak değildir. Bununla birlikte, yakın akraba evliliklerinin çocuklarda kalıtsal hastalık riskini artırdığı tıbbi olarak bilinmekte; bu nedenle evlenmeden önce genetik danışmanlık alınması tavsiye edilmektedir.

Hısımlığın doğru tespiti nüfus kayıtlarına dayanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 10.04.2012 tarihli, 2011/1934 E., 2012/9092 K. sayılı kararına konu olayda mahkeme, eşler arasında dayı-yeğen ilişkisi bulunduğu gerekçesiyle evliliğin mutlak butlanına karar vermiştir. Eşler ise aralarında dayı-yeğen hısımlığı bulunmadığını, amca torunu olduklarını, nüfus kaydının düzeltilmesi için dava açtıklarını ve lehlerine karar verildiğini ileri sürmüştür. Daire, nüfus kaydının düzeltilmiş olması hâlinde mutlak butlan sonucunu doğuran evlenme engelinin ortadan kalkmış olacağını ve butlan kararı verilemeyeceğini belirterek, nüfus davasının sonucunun beklenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

Bu karar, nüfus kayıtlarındaki hataların evlenme engeli görüntüsü yaratabileceğini ve bu durumda nüfus kaydının düzeltilmesi davasının belirleyici olduğunu göstermektedir.

Kayın hısımlığı

TMK m. 129/2 uyarınca kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasaktır. Bu nedenle bir kişi boşandığı eşinin annesi veya babasıyla ya da eşinin başka bir ilişkiden olan çocuğuyla evlenemez. Buna karşılık kanun kayın hısımlığı bakımından yan soyu, yani kardeşleri saymamıştır. Bu nedenle boşanılan veya ölen eşin kardeşiyle evlenmek hukuken mümkündür.

Evlatlık ilişkisi

TMK m. 129/3 uyarınca evlat edinen ile evlatlık arasında ve bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır. Evlat edinme ile kurulan aile bağı, kan bağı olmasa da evlenme engeli bakımından koruma altındadır.

Önceki evlilik engeli

Türk hukuku tek eşlilik ilkesine dayanır. TMK m. 130 uyarınca yeniden evlenmek isteyen kişi önceki evliliğinin sona erdiğini ispat etmek zorundadır. Bu ispat, boşanma kararının kesinleştiğini gösteren belge, eşin ölüm kaydı veya butlan kararıyla yapılır. Yurt dışında alınmış boşanma kararlarının Türkiye’de hüküm doğurması için kural olarak tanıma veya tenfiz kararı ya da nüfusa doğrudan tescil işlemi gerekir.

Gaiplik hâlinde ise ayrı bir kural vardır. TMK m. 131 uyarınca gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Fesih, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrı bir davayla istenebilir.

Evli bir kişinin yeniden evlenmesi evliliği mutlak butlanla sakatlar (TMK m. 145/1). Ancak TMK m. 147/3 uyarınca önceki evlilik butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlenmede diğer eş iyi niyetliyse, ikinci evliliğin butlanına karar verilemez.

Kadın için bekleme süresi

TMK m. 132 uyarınca evlilik sona ermişse kadın, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün geçmedikçe evlenemez. Doğurmakla süre biter. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâllerinde mahkeme bu süreyi kaldırır.

Bu süre, uygulamada “iddet müddeti” olarak bilinir ve amacı doğacak çocuğun soybağı karışıklığını önlemektir. Anayasa Mahkemesine bu hükmün iptali için yapılan başvuru reddedilmiş olup hüküm yürürlüktedir. Bekleme süresinin kaldırılması için aile mahkemesine başvurulması ve gebelik bulunmadığını gösteren bir doktor raporu sunulması yeterlidir. Ayrıntılar İddet Müddetinin Kaldırılması yazımızda yer almaktadır.

Bekleme süresine aykırı olarak yapılan evlenme, TMK m. 145’te sayılmadığından mutlak butlan sebebi değildir. Bu engel, evlendirme memuru tarafından başvuru aşamasında denetlenen bir engeldir.

Akıl hastalığı engeli

TMK m. 133 uyarınca akıl hastaları, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenemez. Bu hüküm, akıl hastalığı olan kişilere mutlak bir evlenme yasağı getirmez; yalnızca tıbbi sakıncanın bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmesini şart koşar. Evlenmeye engel olacak derecede akıl hastalığı bulunan bir kişinin evlenmesi ise mutlak butlan sebebidir (TMK m. 145/3).

Evlendirme memurunun incelemesi ve itiraz

Evlenecekler, içlerinden birinin oturduğu yerdeki evlendirme memurluğuna birlikte başvurur (TMK m. 134). Başvuruda nüfus kayıtları, varsa önceki evliliğin sona erdiğini gösteren belge, küçük veya kısıtlı için yasal temsilcinin izin belgesi ve sağlık raporu sunulur (TMK m. 136).

TMK m. 137 uyarınca evlendirme memuru, başvurunun usulüne uygun yapılmadığını, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığını veya evlenmeye yasal bir engel bulunduğunu tespit ederse başvuruyu reddeder ve durumu yazıyla hemen bildirir. TMK m. 138 uyarınca evleneceklerden her biri bu ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir. İtiraz evrak üzerinde incelenip kesin karara bağlanır; ancak mutlak butlan sebeplerinden birinin bulunduğuna ilişkin ret kararlarına karşı açılan davalar basit yargılama usulüyle görülür. Ret kararı mahkemece kaldırılırsa evlendirme memuru evlenme gün ve saatini bildirir (TMK m. 139).

Engele rağmen yapılan evlenmenin sonuçları

Mutlak butlan davası Cumhuriyet savcısı tarafından resen açılır ve ilgisi olan herkes de bu davayı açabilir (TMK m. 146). Ancak evlilik sona ermişse savcı artık resen dava açamaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 08.04.2014 tarihli, 2013/26368 E., 2014/8266 K. sayılı kararına konu olayda savcının hısımlık nedeniyle açtığı butlan davasında karar verilmiş, ancak karar kesinleşmeden eşlerden biri ölmüştür. Daire, sona ermiş bir evliliğin butlanını Cumhuriyet savcısının dava etme hakkının bulunmadığını, savcının başlangıçta var olan dava hakkının hüküm kesinleşmeden ortadan kalktığını belirterek davanın reddi için kararı bozmuştur. Kararda ayrıca davaya aile mahkemesi sıfatıyla bakılması gerektiği de vurgulanmıştır.

Butlan kararı verilene kadar evlilik, geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m. 156). Butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyi niyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır (TMK m. 157).

Güncel Yargıtay kararlarında hısımlık engeli

Hısımlık engeline aykırı evlenmeler çoğunlukla Cumhuriyet savcısının açtığı mutlak butlan davalarıyla yargıya taşınır. Savcılık, nüfus kayıtlarındaki çakışmayı evlenmenin tescili sırasında veya yurt dışı temsilciliklerden gelen bildirimlerle tespit eder.

Amca ile yeğen arasındaki evlenme

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2024/4239, K. 2024/8065, T. 31.10.2024 sayılı karara konu dosyada Cumhuriyet başsavcılığı, resmî olarak evlenen ve evliliklerini nüfusa tescil ettiren davalıların nüfus kayıtlarına göre amca ile yeğen olduğunu, aralarında TMK m. 129 uyarınca kesin evlenme engeli bulunduğunu ve TMK m. 145 gereğince evliliğin mutlak butlanla batıl olduğunu ileri sürerek kamu adına dava açmıştır. Benzer biçimde Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/8560, K. 2023/5573, T. 23.11.2023 sayılı karara konu dosyada da nüfus kayıtlarında eşlerden birinin diğerinin amcası olarak görünmesi nedeniyle TMK m. 129/1 ve m. 145/4 uyarınca evliliğin mutlak butlanla iptaline karar verilmiştir. Bu kararlar, hısımlık tespitinde nüfus kaydının belirleyici olduğunu ve kaydın gerçeğe aykırı olduğu iddiasının ancak kayıt düzeltme davasıyla ileri sürülebileceğini göstermektedir.

Evlatlık ilişkisinden doğan engel

Evlat edinme, kan bağına benzer bir engel doğurur. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/11157, K. 2023/1638, T. 05.04.2023 sayılı karara konu dosyada yurt dışında evlenen davalılardan birinin, diğer davalının yakın akrabası tarafından evlat edinilmiş olduğu tespit edilmiştir. Yurt dışı temsilciliğin bildirimi üzerine Cumhuriyet başsavcılığı dava açmış, ilk derece mahkemesi davalılar arasında evlenmeye engel derecede hısımlık bulunduğunu belirleyerek evliliğin TMK m. 129/3 delaletiyle m. 145/4 uyarınca mutlak butlanla batıl sayılmasına karar vermiştir. Yurt dışında yapılan evlenmelerin Türkiye’de tescili sırasında bu engellerin denetlendiği unutulmamalıdır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Nüfus kaydındaki hatalı hısımlık bilgisini düzeltmeden evlenme başvurusu yapmak: Evlendirme memuru kayda göre işlem yapar; önce asliye hukuk mahkemesinde kayıt düzeltme davası açılmalıdır.
• Yurt dışında yapılan evlenmenin engelden etkilenmeyeceğini sanmak: Türk vatandaşlarının yurt dışındaki evlenmeleri de tescil sırasında Türk hukukundaki engeller bakımından denetlenir.
• Evlatlık ilişkisini engel olarak görmemek: Evlatlık ile evlat edinen ve bunların alt soyu arasındaki evlenme yasaktır; evlatlık ilişkisi kaldırılmadıkça engel sürer.
• Bekleme süresini evlenme engeli gibi mutlak saymak: Bekleme süresine aykırı evlenme butlan sebebi değildir; süre doktor raporuyla mahkemece kaldırılabilir.

Örnek olay

P, eşi T’den boşandıktan dört ay sonra T’nin kardeşi K ile evlenmek için evlendirme memurluğuna başvurur. Memur iki sorunla karşılaşır: Birincisi, P’nin eski eşinin kardeşiyle evlenip evlenemeyeceği; ikincisi, P’nin boşanmasının üzerinden üç yüz gün geçmemiş olması.

Kayın hısımlığı bakımından TMK m. 129/2 yalnızca üstsoy ve altsoyu kapsadığından, eski eşin kardeşiyle evlenme yasak değildir. Bekleme süresi ise henüz dolmamıştır. P, aile mahkemesine başvurarak gebe olmadığını gösteren doktor raporunu sunar ve mahkeme bekleme süresini kaldırır. Bu kararla birlikte P ile K’nin evlenmesi önündeki engel ortadan kalkar.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Evlenmeyi planlayan kişilerin, aralarında yakın akrabalık bulunuyorsa öncelikle nüfus kayıtlarını inceleyerek hısımlık derecesini tespit etmesi, kayıtlarda hata varsa evlenme başvurusundan önce nüfus kaydının düzeltilmesi davası açması gerekir. Önceki evliliği yurt dışında sona ermiş olanlar boşanma kararının Türkiye’de tanınmasını sağlamalı, bekleme süresi dolmamış kadınlar ise süre kaldırma kararı almalıdır. Evlendirme memurunun ret kararı hâlinde mahkemeye itiraz yolu açıktır.

İlgili yazılar: Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma (TMK 165): Sağlık Kurulu Raporu ve Şartlar, Birden Çok Evlilik ve Hileli Evlenme Suçu (TCK 230)

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 124-139, 145, 146, 147, 153, 156, 157; Yargıtay 2. HD, 10.04.2012, 2011/1934 E., 2012/9092 K.; Yargıtay 2. HD, 08.04.2014, 2013/26368 E., 2014/8266 K..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.