İddet Müddetinin Kaldırılması Davası (TMK 132): 300 Günlük Bekleme Süresi

Evliliği boşanma, iptal veya eşin ölümüyle sona eren kadın, Türk Medeni Kanunu m. 132 uyarınca evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün geçmedikçe yeniden evlenemez. Uygulamada “iddet müddeti” olarak bilinen bu bekleme süresinin amacı, süre içinde doğacak çocuğun soybağı konusunda karışıklık çıkmasını önlemektir. Süre doğumla kendiliğinden biter. Doğum olmadan önce evlenmek isteyen kadın ise aile mahkemesinden bekleme süresinin kaldırılmasını ister. Mahkeme, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığı anlaşılırsa veya evliliği sona eren eşler yeniden birbiriyle evlenmek isterse süreyi kaldırır.

Kanun metni

Bekleme süresi neden vardır?

Türk Medeni Kanunu, evlilik içinde doğan çocuğun babasının koca olduğunu karine olarak kabul eder. Bu karine, evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuk için de geçerlidir (TMK m. 285). Kadın evliliğin bitmesinden hemen sonra yeniden evlenirse ve kısa süre içinde bir çocuk doğarsa, çocuğun hem önceki kocanın hem de yeni kocanın evliliği içinde doğmuş sayılması mümkün olur. Kanun böyle bir çatışmayı TMK m. 290 ile çözmeye çalışsa da, bekleme süresi bu tür karışıklığın baştan ortaya çıkmasını engellemeye yöneliktir.

Üç yüz günlük süre, insan gebeliğinin en uzun süresi esas alınarak belirlenmiştir. Bu nedenle süre, gebelik ihtimali bulunmayan durumlarda işlevini yitirir. Kanun koyucu da bu sebeple sürenin doğumla kendiliğinden bittiğini ve gebelik bulunmadığının anlaşılması hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılacağını açıkça düzenlemiştir.

Bekleme süresi bir evlenme engelidir. Ancak mutlak bir yasak değildir. TMK m. 145, mutlak butlan sebeplerini sınırlı olarak sayar ve bekleme süresine aykırılık bunlar arasında yer almaz. Dolayısıyla süre dolmadan bir şekilde kıyılan nikâh batıl sayılmaz. Bununla birlikte evlendirme memuru, bekleme süresi dolmamış ve kaldırılmamış kadının evlenme başvurusunu kabul etmez. Uygulamada bu nedenle mahkeme kararı olmadan yeni bir nikâh kıyılması mümkün olmaz.

Süre ne zaman başlar ve ne zaman biter?

Sürenin başlangıcı evliliğin sona erdiği andır. Evlilik farklı yollarla sona erebildiği için başlangıç tarihi de duruma göre değişir:

• Boşanma: Evlilik, boşanma kararının kesinleştiği tarihte sona erer. Bekleme süresi de bu tarihten başlar. Kararın verildiği duruşma günü değil, istinaf ve temyiz süreleri geçtikten veya kanun yolu incelemesi bittikten sonraki kesinleşme tarihi esas alınır.
• Evliliğin iptali (butlan): İptal kararının kesinleşmesiyle evlilik sona erer ve süre bu tarihten işlemeye başlar. Konu Evliliğin İptali (Butlan) Davası: Mutlak ve Nispi Butlan Sebepleri, Süreler yazımızda anlatılmıştır.
• Eşin ölümü: Süre ölüm tarihinden başlar.
• Gaiplik: Kaybolan eşin gaipliğine ve evliliğin feshine karar verilmesi hâlinde süre, fesih kararının kesinleşmesinden itibaren hesaplanır (TMK m. 131).

Süre üç şekilde sona erer. Birincisi, üç yüz günün dolmasıdır. İkincisi, kadının doğum yapmasıdır; doğum canlı ya da ölü olabilir, kanun “doğurmakla” ifadesini kullanır ve ayrıca bir karar aranmaz. Doğum belgesiyle nüfus müdürlüğüne başvurulması yeterlidir. Üçüncüsü ise mahkemenin süreyi kaldırmasıdır.

Boşanma davası uzun sürmüşse ve eşler dava boyunca ayrı yaşamışsa da kural değişmez. Eşlerin yıllardır ayrı yaşaması süreyi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu durumda dahi kadının evlenebilmesi için ya üç yüz günün geçmesi ya da mahkeme kararı gerekir. Ayrı yaşama olgusu, gebeliğin önceki evlilikten olmadığını destekleyen bir vakıa olarak dilekçede anlatılabilir; ancak asıl delil hekim raporudur.

Mahkeme süreyi hangi hâllerde kaldırır?

TMK m. 132/3 iki kaldırma sebebi öngörür. Kanun “mahkeme bu süreyi kaldırır” ifadesini kullandığı için sebeplerden biri ispatlandığında hâkimin takdir yetkisi yoktur; talep kabul edilmelidir.

1. Kadının önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması

Uygulamada en sık başvurulan yol budur. Kadın, devlet veya üniversite hastanesinin kadın hastalıkları ve doğum bölümünden gebe olmadığını gösteren bir rapor alır. Mahkemeler çoğunlukla dava sırasında kadını bir hastaneye sevk ederek güncel bir rapor da isteyebilir. Raporun yakın tarihli olması önemlidir; dava açılmadan aylar önce alınmış bir rapor yetersiz görülebilir.

Kadın gebe ise ve gebeliğin önceki evlilikten olmadığını iddia ediyorsa, bu yol işlemez. Kanun “önceki evliliğinden gebe olmadığının anlaşılması” şartını arar. Gebeliğin süresi tıbbi olarak tespit edilip evliliğin sona ermesinden sonra başladığı kesin biçimde anlaşılırsa mahkeme bu durumu değerlendirir. Ancak böyle durumlar istisnaidir ve çoğu zaman doğumun beklenmesi gerekir.

2. Eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi

Boşanan eşler barışıp yeniden evlenmek isterse, soybağı karışıklığı ihtimali ortadan kalkar. Çünkü olası bir çocuğun babası her iki evlilikte de aynı kişidir. Bu hâlde kadının gebe olup olmadığı önem taşımaz. Mahkeme, eski eşlerin birbiriyle evlenme iradesini tespit ettiğinde süreyi kaldırır. Uygulamada eski eşin de duruşmaya gelerek beyanda bulunması veya noter onaylı bir muvafakat sunulması istenebilir.

Eski eşle evlilik için süre kaldırılmışsa, bu karar başka bir kişiyle evlenmeye imkân vermez. Kadın daha sonra başka biriyle evlenmek isterse, gebe olmadığını gösteren rapora dayanan ayrı bir karar alması veya üç yüz günün dolmasını beklemesi gerekir.

Davanın usulü

Görevli ve yetkili mahkeme

Bekleme süresinin kaldırılması, Türk Medeni Kanunu’nun aile hukuku kitabından doğan bir iştir. 4787 sayılı Kanun m. 4 uyarınca aile hukukundan doğan dava ve işlere aile mahkemesi bakar. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Görev ayrımı ayrıntılı olarak Aile Mahkemesinin Görevleri (4787 Sayılı Kanun m. 4): Hangi Davalar Aile Mahkemesinde Açılır? yazımızda ele alınmıştır.

HMK m. 382/2-b-4 bekleme süresinin kaldırılmasını açıkça çekişmesiz yargı işleri arasında sayar. Çekişmesiz yargı işlerinde, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m. 384). Bu nedenle kadın, kendi yerleşim yerindeki aile mahkemesine başvurabilir. Boşanma kararını veren mahkemeye başvurma zorunluluğu yoktur.

Hasımsız iş

Bekleme süresinin kaldırılması bir kişiye karşı açılan dava değildir; karşı tarafı yoktur. Dilekçede davalı gösterilmez veya yalnızca “hasımsız” ibaresi yazılır. Eski eşe dava açılması veya tebligat yapılması gerekmez. Eski eşle yeniden evlenme sebebine dayanılıyorsa, eski eşin iradesi delil olarak dosyaya konur; bu durum onu davalı yapmaz.

Çekişmesiz yargı işlerinde basit yargılama usulü uygulanır ve hâkim kendiliğinden araştırma yapabilir (HMK m. 385). Bu sayede mahkeme, eksik görülen raporu kendisi isteyebilir veya kadını resmî bir hastaneye sevk edebilir.

Dilekçe ve ekleri

Başvuru dilekçesinde şu bilgi ve belgeler yer almalıdır:

• Kadının kimlik bilgileri ve yerleşim yeri,
• Evliliğin hangi tarihte ve hangi yolla sona erdiği,
• Boşanma veya iptal kararının kesinleşme şerhli örneği ya da ölüm belgesi,
• Gebe olunmadığını gösteren yakın tarihli hekim raporu veya eski eşle yeniden evlenme iradesini gösteren belge,
• Nüfus kayıt örneği.

Dilekçe yazımına ilişkin genel kurallar Boşanma Dilekçesi Nasıl Yazılır? Bölümleri ve Sık Yapılan Hatalar yazımızda açıklanmıştır.

Yargılama süresi ve karar

Bu iş genellikle tek duruşmada sonuçlanır. Dosya tamamsa mahkeme dosya üzerinden de karar verebilir. Kararın etkisini doğurması için kesinleşmesi gerekir. Çekişmesiz yargı kararlarına karşı da istinaf yolu açıktır. Ancak karşı taraf bulunmadığı ve talep kabul edildiği için kadın kanun yolundan feragat ederek kararın hemen kesinleşmesini sağlayabilir. Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kaydına işlenir. Bundan sonra evlenme başvurusu yapılabilir.

Anayasa Mahkemesinin 2025 kararı

Bekleme süresinin yalnızca kadınlara uygulanması uzun süredir eşitlik ilkesi yönünden eleştirilmektedir. İstanbul 8. Aile Mahkemesi, önündeki bir bekleme süresinin kaldırılması dosyasında TMK m. 132’nin Anayasa’nın eşitlik ilkesine, kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına ve özel hayatın gizliliğine aykırı olduğu görüşüyle Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

Anayasa Mahkemesi 10/9/2025 tarihli, E. 2024/233, K. 2025/181 sayılı kararıyla iptal istemini oy çokluğuyla reddetmiştir. Karar 31/12/2025 tarihli ve 33124 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kararın açıklanmasına ilişkin kamuoyuna yansıyan bilgilere göre Mahkeme, kuralın doğacak çocuğun soybağının belirlenmesine yönelik meşru bir amaca hizmet ettiğini ve sürenin mahkeme kararıyla kaldırılabilmesinin sınırlamayı ölçülü kıldığını değerlendirmiştir. Bu kararla birlikte TMK m. 132 yürürlükte kalmaya devam etmektedir. Bu nedenle bekleme süresi dolmadan evlenmek isteyen kadının mahkemeye başvurması hâlâ zorunludur.

Erkekler için bekleme süresi var mı?

Türk hukukunda erkekler için bir bekleme süresi bulunmamaktadır. Boşanan veya eşi ölen erkek, boşanma kararının kesinleşmesinden hemen sonra yeniden evlenebilir. Bekleme süresi soybağı karinesiyle bağlantılı olduğu için yalnızca gebelik ihtimali bulunan kadına uygulanır.

Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi döneminde hâkim, boşanmada kusurlu bulunan eşe belirli bir süre evlenme yasağı koyabiliyordu. 2002’de yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu bu kurumu almamıştır. Günümüzde boşanmada kusurlu olan eşe evlenme yasağı konulamaz.

Yargıtay kararlarında bekleme süresinin kaldırılması

Bekleme süresinin kaldırılması davalarında verilen kararlar kesin nitelikte olduğundan Yargıtay’a ancak kanun yararına bozma yoluyla gelir. Bu kararlar, mahkemenin TMK m. 132’deki iki sebeple sınırlı olduğunu açıkça göstermektedir.

Gebe olan kadın yönünden süre kaldırılamaz

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2021/8858, K. 2021/8931, T. 30.11.2021 sayılı kararda, boşanma kararının kesinleşmesinden kısa süre sonra bekleme süresinin kaldırılması için dava açan kadının dosyaya sunulan hastane raporuna göre gebe olduğu, ayrıca duruşmada boşandığı eşinden başka biriyle evlenmek istediğini beyan ettiği tespit edilmiştir. Daire, bu durumda TMK m. 132’deki koşulların gerçekleşmediğini, davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu belirterek, Adalet Bakanlığı’nın istemi üzerine hükmü HMK m. 363/1 uyarınca sonuca etkili olmamak üzere kanun yararına bozmuştur. Karar, gebelik bulunduğunda sürenin ancak doğumla sona ereceğini, mahkeme kararıyla kaldırılamayacağını göstermektedir.

Süre kaldırılsa bile soybağı kendiliğinden çözülmez

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/3409, K. 2023/6301, T. 19.12.2023 sayılı karara konu dosyada, bekleme süresi mahkeme kararıyla kaldırılan kadının boşanmadan yaklaşık dokuz ay sonra doğum yaptığı ve çocukların nüfusta eski eşin üzerine kaydedildiği anlaşılmıştır. Bu olay, bekleme süresinin kaldırılmasının babalık karinesini ortadan kaldırmadığını gösterir: Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuk, TMK m. 285 uyarınca önceki kocanın çocuğu sayılır ve bu karinenin çürütülmesi için ayrıca soybağının reddi davası gerekir. Gebe olmadığına ilişkin raporun dava tarihine yakın ve güvenilir bir sağlık kuruluşundan alınması bu nedenle önemlidir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Gebelik testi yerine yalnızca beyanla yetinmek: Mahkeme, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığını tıbbi raporla tespit eder; rapor dava dilekçesine eklenmelidir.
• Davayı boşanma kararı kesinleşmeden açmak: Süre evliliğin sona ermesinden, yani boşanma kararının kesinleşmesinden başlar.
• Doğum olduğu hâlde dava açmak: Doğumla süre kendiliğinden sona erer; ayrıca mahkeme kararına gerek yoktur.
• Sürenin kaldırılmasının çocuğun soybağını belirlediğini sanmak: Üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından babalık karinesi ayrıca değerlendirilir.

Örnek olay

Selin Hanım ile eşi, 2025 yılında açılan şiddetli geçimsizlik davası sonunda boşanmıştır. Boşanma kararı 10 Mart 2026 tarihinde kesinleşmiştir. Eşler dava açılmadan önce, Haziran 2025’ten itibaren ayrı evlerde yaşamaktadır. Selin Hanım, Mayıs 2026’da başka biriyle evlenmek için nüfus müdürlüğüne başvurmuş, ancak bekleme süresinin Ocak 2027’ye kadar devam ettiği gerekçesiyle başvurusu kabul edilmemiştir.

Selin Hanım, devlet hastanesinin kadın doğum bölümünden gebe olmadığına dair bir rapor almış ve kendi yerleşim yerindeki aile mahkemesine hasımsız olarak başvurmuştur. Dilekçesine kesinleşme şerhli boşanma kararını, nüfus kaydını ve raporu eklemiştir. Mahkeme, raporun on gün önce alındığını görerek ayrıca bir rapor istemeye gerek görmemiş ve ilk duruşmada bekleme süresinin kaldırılmasına karar vermiştir. Selin Hanım kanun yolundan feragat edince karar aynı gün kesinleşmiş ve nüfus müdürlüğüne gönderilmiştir. Evlenme başvurusu iki hafta içinde kabul edilmiştir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Bekleme süresinin kaldırılması için önce boşanma veya iptal kararının kesinleşme şerhli örneği edinilmeli, ardından resmî bir hastaneden yakın tarihli gebelik raporu alınmalıdır. Başvuru, kadının yerleşim yerindeki aile mahkemesine hasımsız olarak yapılır. Boşanmanın diğer sonuçları için “Boşandıktan Sonra Eski Eşin Soyadını Kullanma Davası (TMK 173)” ve Nafaka Türleri, Nafakanın Artırılması ve Kaldırılması yazılarımıza bakılabilir.

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 131, 132, 145, 285, 290; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382, 384, 385; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4; Anayasa Mahkemesi 27/5/2015, E. 2014/36, K. 2015/51; Anayasa Mahkemesi 10/9/2025, E. 2024/233, K. 2025/181..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.