İcra Takibinde Yetki İtirazı: Yetkili İcra Dairesi, İtiraz Süresi, Usulü ve Sonuçları (İİK 50)

Alacaklılar, çoğu zaman kendileri veya avukatları için en kolay olan icra dairesinde takip başlatır. Bir İstanbul şirketi, Erzurum’da yaşayan bir müşterisi hakkında İstanbul icra dairesinde takip yapabilir; bir banka, kredi müşterisi hakkında genel müdürlüğünün bulunduğu şehirde takip başlatabilir. Ancak bu tercih her zaman kanuna uygun değildir. Para ve teminat borçlarına ilişkin takiplerde hangi icra dairesinin yetkili olduğu, İcra ve İflas Kanununun 50. maddesi aracılığıyla Hukuk Muhakemeleri Kanununun yetki kurallarına göre belirlenir. Yetkisiz bir icra dairesinde başlatılan takibe karşı borçlu, kanunda öngörülen süre ve usulle yetki itirazında bulunabilir. Bu itiraz yapılmazsa takip yetkili hâle gelir. Bu yazıda icra takiplerinde yetki kuralları, yetki itirazının süresi ve usulü, itirazın incelenmesi ve sonuçları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Yetkili icra dairesinin belirlenmesi

İİK m. 50, icra takiplerinde yetkiyi HMK’nın yetki kurallarına bağlamıştır. Buna göre bir icra takibi şu yerlerden birinde başlatılabilir:

• Borçlunun yerleşim yeri: HMK m. 6 uyarınca genel yetkili yer, davalının, yani takip borçlusunun takip tarihindeki yerleşim yeridir. Tüzel kişiler bakımından bu yer, kural olarak merkezlerinin bulunduğu yerdir.
• Sözleşmenin ifa yeri: HMK m. 10 uyarınca sözleşmeden doğan alacaklarda sözleşmenin ifa edileceği yer de yetkilidir. Para borçlarında TBK m. 89 uyarınca ifa yeri kural olarak alacaklının yerleşim yeri olduğundan, bu kural uygulamada alacaklının yerleşim yerinde takip yapılmasına imkân tanır. Ancak Yargıtay, bu kuralı her sözleşme türü bakımından aynı biçimde uygulamamakta ve sözleşmenin niteliğine göre değerlendirme yapmaktadır.
• Sözleşmenin yapıldığı yer: İİK m. 50/1, HMK’dan farklı olarak, takibe esas olan sözleşmenin yapıldığı yer icra dairesini de yetkili kılar. Örneğin bir kredi sözleşmesi Ankara’daki bir banka şubesinde imzalanmışsa, Ankara icra daireleri de yetkilidir.
• Birden fazla borçlu: HMK m. 7 uyarınca borçlulardan birinin yerleşim yeri icra dairesi, diğerleri bakımından da yetkilidir. Ancak takibin bir borçluyu sırf kendi yerleşim yerinden başka bir yere getirmek amacıyla bu yolla açıldığı anlaşılırsa, ilgili borçlunun itirazı üzerine yetkisizlik kararı verilebilir.
• Yetki sözleşmesi: HMK m. 17 uyarınca yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılan yetki sözleşmeleri geçerlidir. Tacir olmayan tüketicilerle yapılan sözleşmelerdeki “İstanbul icra daireleri yetkilidir” şeklindeki hükümler bağlayıcı değildir.

İlamlı takiplerde ise durum farklıdır. İİK m. 34 uyarınca ilamların icrası her icra dairesinden talep olunabilir. Bu nedenle mahkeme kararına dayanan takiplerde borçlunun yetki itirazında bulunması kural olarak mümkün değildir. Taşınır veya taşınmaz rehninin paraya çevrilmesi yoluyla takiplerde ise rehinli malın bulunduğu yer gibi özel yetki kuralları ayrıca değerlendirilir.

İlamsız takipte yetki itirazı

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazını icra dairesine dilekçeyle veya sözlü olarak bildirir (İİK m. 62). İİK m. 50 uyarınca yetki itirazı, esas hakkındaki itirazla birlikte yapılmalıdır. Bu kuralın iki önemli sonucu vardır:

Birinci olarak, borçlu yetki itirazını ayrı bir dilekçeyle ve farklı bir tarihte yapamaz. Yedi günlük süre içinde verilen itiraz dilekçesinde hem yetki itirazı hem de varsa borca ilişkin itirazlar birlikte yer almalıdır. Yalnızca yetkiye itiraz edilip borca itiraz edilmezse ve yetki itirazı kaldırılırsa, borca yönelik bir itiraz bulunmadığından takip kesinleşir. Uygulamada bu nedenle itiraz dilekçelerinde yetki itirazının yanında “borca, faize ve tüm fer’ilerine itiraz” ibaresine yer verilir.

İkinci olarak, yetki itirazında bulunan borçlu, HMK m. 19/2 kıyasen uygulandığından, yetkili icra dairesini, birden fazla yetkili yer varsa seçtiği icra dairesini göstermelidir. Yargıtay uygulamasında yetkili icra dairesinin gösterilmediği yetki itirazları dikkate alınmamaktadır. Örneğin itiraz dilekçesinde “Takip yetkisiz icra dairesinde yapılmıştır. Borçlunun yerleşim yeri Erzurum olup Erzurum İcra Daireleri yetkilidir” şeklinde açık bir ifade kullanılmalıdır.

Süresinde itiraz edilmezse, HMK m. 19/4 kıyasen uygulanarak takibi yapan icra dairesi yetkili hâle gelir. İcra takiplerinde yetki kuralları kural olarak kesin nitelikte değildir; bu nedenle icra dairesi ve icra mahkemesi, borçlu itiraz etmedikçe yetkisizliği kendiliğinden dikkate almaz. Kesin yetki kuralının bulunduğu istisnai durumlar ise ayrıca değerlendirilmelidir. İlamsız takipte itirazın genel usulü için “İlamsız Ödeme Emrine İtiraz Dilekçesi” yazımıza bakılabilir.

Kambiyo senetlerine dayalı takipte yetki itirazı

Kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda itiraz rejimi farklıdır. İİK m. 168/5 uyarınca borçlu, borçlu olmadığı, borcun itfa edildiği, mehil verildiği, zamanaşımı ve yetki itirazlarını sebepleriyle birlikte ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirmelidir. Bu itirazlar icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlu, icra mahkemesinden itirazın kabulüne dair karar getirmedikçe cebri icraya devam edilir.

Kambiyo takiplerinde de yetkili icra dairesinin gösterilmesi gerekir. Çek, bono veya poliçeye dayalı takiplerde yetki, borçlunun yerleşim yeri ve senette gösterilen ödeme yeri gibi ölçütlerle belirlenir. Kambiyo senedine dayalı takip hakkında ayrıntılı bilgi için “Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK 167)” yazımızı incelemek yararlı olacaktır.

Yetki itirazının incelenmesi

İlamsız takipte borçlu yetki itirazında bulunduğunda takip durur. Alacaklı bu durumda iki yol izleyebilir. Birincisi, yetki itirazını kabul ederek dosyanın yetkili icra dairesine gönderilmesini talep etmektir. İkincisi, itirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvurmak veya itirazın iptali davası açmaktır.

İİK m. 50 uyarınca icra mahkemesi, önce yetki meselesini inceler ve kesin olarak karara bağlar. Yetki itirazı yerinde görülürse, mahkeme esasa ilişkin itirazı incelemeden icra dairesinin yetkisizliğine karar verir. Bu durumda takip iptal edilmez; alacaklı, karar kesinleştikten sonra HMK m. 20’deki iki haftalık süre içinde takibin yapıldığı icra dairesine başvurarak dosyanın yetkili icra dairesine gönderilmesini ister. Dosyayı alan yetkili icra dairesi borçluya yeni bir ödeme emri gönderir; borçlu bu ödeme emrine karşı borca yeniden itiraz edebilir. Yetkisiz icra dairesinde yapılan borca itiraz, yetkili dairedeki takip bakımından geçerliliğini korumaz. Yetki itirazı reddedilirse, mahkeme esasa ilişkin itirazları incelemeye geçer.

İtirazın iptali davası genel mahkemede açılmışsa, mahkeme de öncelikle icra dairesinin yetkili olup olmadığını inceler. Yargıtay uygulamasına göre itirazın iptali davasında, icra dairesinin yetkisine ilişkin itiraz yerinde görülürse, davanın esasına girilmeden itirazın iptali talebinin reddine karar verilir. Bu nedenle alacaklının yetki itirazını ciddiye alması ve gerekirse dosyayı yetkili daireye aktarmayı tercih etmesi, zaman kaybını önler. İtirazın iptali ve kaldırılması yolları için “İtirazın İptali Davası” ve “İtirazın Kaldırılması” yazılarımıza bakılabilir.

Yetki itirazının kötüye kullanılması

Yetki itirazı, borçlunun yalnızca takibi geciktirmek amacıyla kullanabileceği bir araç değildir. Borçlu, takibin yapıldığı yerin gerçekten yetkisiz olduğunu ve yetkili yerin neresi olduğunu somut olarak göstermelidir. Haksız itirazlar karşısında alacaklı, itirazın kaldırılması veya itirazın iptali yoluna gidebilir; alacak likit ise, şartları varsa borçlu aleyhine icra inkâr tazminatı talep edilebilir.

Sürenin başlangıcı ve tebligat sorunları

Yetki itirazı süresi, ödeme emrinin borçluya usulüne uygun tebliğiyle başlar. Ödeme emri elektronik tebligat adresine gönderilmişse, 7201 sayılı Tebligat Kanunu uyarınca tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Fiziki tebligatlarda ise tebliğ mazbatasındaki tarih esas alınır. Tebligatın usulsüz yapıldığı, örneğin borçlunun adresinde bulunmadığı hâlde komşuya bırakıldığı durumlarda, borçlu öncelikle tebliğ tarihinin düzeltilmesi için icra mahkemesine şikâyette bulunabilir; düzeltilen tarih itibarıyla yetki ve esasa ilişkin itiraz süreleri yeniden başlar.

Güncel Yargıtay kararları

Yetki itirazının kabulünden sonra yeni ödeme emri

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, alacaklının borçlunun yetki itirazını kabul ederek dosyanın borçlunun gösterdiği icra dairesine gönderilmesini istemesini, icra dairesinin yetkisi konusunda taraflar arasında bir yetki anlaşması olarak değerlendirir. Bu durumda yetkili icra dairesi borçluya yeni bir ödeme emri gönderir. Borçlu bu ödeme emrine karşı yeniden yetki itirazında bulunamaz, yalnızca borca ilişkin itirazlarını ileri sürebilir.

Aynı kararda, icra mahkemesinin yetki itirazının kaldırılması istemini reddetmesi hâlinde alacaklının süresi içinde yetkisiz icra dairesine başvurarak dosyanın gönderilmesini istemesi gerektiği, itirazın kaldırılmasına karar verilirse takibin kesinleşeceği de açıklanmıştır. Daha yeni bir kararda Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, bu başvurunun İİK m. 50’nin göndermesiyle HMK m. 20’deki süre içinde yapılması gerektiğini vurgulamıştır.

Yetkisiz dairede yapılan borca itirazın akıbeti

Borçlunun yetkisiz icra dairesinde yetki itirazıyla birlikte yaptığı borca itiraz, dosya yetkili daireye gönderildikten sonra geçerliliğini korumaz. Yetkili dairenin gönderdiği ödeme emrine süresinde itiraz edilmemişse ortada itirazın iptali davasının konusu olabilecek bir itiraz yoktur. Yargıtay, bu durumda esasa girilerek hüküm kurulmasını bozma sebebi saymış ve davanın usulden reddi gerektiğini belirtmiştir.

Alacaklı açısından bunun pratik sonucu şudur: Dosya gönderildikten sonra yetkili dairede yeni ödeme emrinin tebliğ edilmesi beklenmeli, itirazın iptali davası ancak bu ödeme emrine yapılan itirazdan sonra açılmalıdır. Erken açılan dava hukuki yarar yokluğundan reddedilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi de yetkisiz dairedeki itirazın kaldırılmasını istemekte alacaklının hukuki yararı bulunmadığını kabul etmiştir.

İtirazın iptali davasında yetki incelemesi

İtirazın iptali davasına bakan mahkeme, icra dairesinin yetkisine yönelik itirazı öncelikle inceler. Ancak borçlunun icra dairesinin yetkisine itiraz etmemiş olması, o yerdeki mahkemeyi itirazın iptali davası bakımından kendiliğinden yetkili kılmaz; mahkemenin yetkisi ayrıca HMK hükümlerine göre belirlenir ve kesin yetki yoksa davalının cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmasına bağlıdır.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Yetki itirazını icra mahkemesine yapmak. Genel haciz yoluyla ilamsız takipte yetki ve borca itiraz icra dairesine yapılır. İcra mahkemesine verilen itiraz dilekçesi hukuki sonuç doğurmaz; kambiyo takibinde ise durum tersidir, itiraz icra mahkemesine yapılır.
• Yetkili icra dairesini göstermemek. “Takip yetkisiz dairede yapılmıştır” demek yeterli değildir; yetkili icra dairesi açıkça yazılmalıdır. Birden fazla yetkili yer varsa bunlardan biri seçilmelidir.
• Dosyayı borçlunun göstermediği bir yere göndermek. Alacaklı yetki itirazını kabul ediyorsa dosyanın borçlunun bildirdiği icra dairesine gönderilmesini istemelidir. Başka bir yere gönderme talebi, itirazın kabulü niteliğinde sayılmaz ve yeni uyuşmazlıklara yol açar.
• Yeni ödeme emrine itirazı unutmak. Borçlu, yetkisiz dairedeki borca itirazının yetkili dairede de geçerli olduğunu düşünerek yeni ödeme emrine itiraz etmezse takip kesinleşir.
• Gönderme talebini geciktirmek. İcra mahkemesinin yetkisizlik kararından sonra alacaklı, HMK m. 20’deki iki haftalık süre içinde dosyanın gönderilmesini istemelidir.
• İtirazın iptali davasını erken açmak. Dosya yetkili daireye gönderilmişse dava, o dairenin ödeme emrine yapılan itiraz üzerine açılmalıdır.

Örnek olay

İzmir’de faaliyet gösteren bir tedarik şirketi, Gaziantep’te yaşayan ve tacir olmayan bir müşterisinden olan alacağı için İzmir icra dairesinde ilamsız takip başlatır. Taraflar arasındaki satış sözleşmesi internet üzerinden kurulmuş, ürün Gaziantep’e teslim edilmiştir. Sözleşmede “İzmir icra daireleri yetkilidir” hükmü bulunmaktadır. Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden beş gün sonra icra dairesine verdiği dilekçeyle hem borca hem yetkiye itiraz eder ve yetkili yer olarak Gaziantep icra dairelerini gösterir. Alacaklının icra mahkemesine başvurması üzerine mahkeme, borçlunun tacir olmadığını, yetki sözleşmesinin HMK m. 17 uyarınca geçerli olmadığını ve borçlunun yerleşim yerinin Gaziantep olduğunu tespit ederek yetki itirazını kabul eder. Takip iptal edilmez; alacaklının talebiyle dosya Gaziantep icra dairesine gönderilir. Gaziantep icra dairesi borçluya yeni bir ödeme emri tebliğ eder; borçlu borca itirazını bu yeni ödeme emrine karşı süresi içinde yinelemezse takip kesinleşir.

Sıkça sorulan sorular

Değerlendirme

İcra takibinde yetki itirazı, kısa süreler ve şekil şartları nedeniyle dikkatle kullanılması gereken bir haktır. İtirazın süresinde, esasa ilişkin itirazla birlikte ve yetkili icra dairesi gösterilerek yapılması gerekir. Tacir olmayan borçlular bakımından sözleşmelerdeki yetki şartlarının geçersiz olması, alacaklının yerleşim yerinde başlatılan takiplerde önemli bir savunma imkânı sağlar. Alacaklı açısından ise takibin baştan yetkili icra dairesinde başlatılması, gereksiz zaman ve masraf kaybını önler.

İlgili yazılar: İlamsız Ödeme Emrine İtiraz Dilekçesi, İtirazın İptali Davası, İtirazın Kaldırılması, Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu (İİK 167), İlamsız İcra Takibi

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Bu yazı, 13 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay için hukuki destek alınmalıdır.