Av. Emrah Karatay
İlamsız icra takibinde borçlu ödeme emrine süresinde itiraz ederse takip durur. Alacaklının takibe devam edebilmesi için itirazı ortadan kaldırması gerekir. Elinde imzası ikrar edilmiş veya resmî bir belge varsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Böyle bir belge yoksa ya da alacak ancak tanık, bilirkişi ve diğer delillerle ispat edilebiliyorsa, alacaklının başvuracağı yol genel mahkemede itirazın iptali davasıdır. Dava kazanılırsa itiraz iptal edilir, takip kaldığı yerden devam eder ve borçlu ayrıca icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir.
Bu yazıda 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 67 çerçevesinde itirazın iptali dava dilekçesi örneği, dava şartları ve dilekçede yer alması gereken talepler açıklanmaktadır. Davanın genel anlatımı “İtirazın İptali Davası” yazımızdadır.
KISA CEVAP
- Dava, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (İİK m. 67/1).
- Bir yıllık süre geçerse takip canlandırılamaz; alacaklı ancak genel hükümlere göre alacak davası açabilir.
- Ticari alacaklarda, tüketici uyuşmazlıklarında, işçi-işveren ve kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
- Alacaklı, alacağının varlığını genel hükümlere göre ispat eder.
- İtiraz haksız bulunursa borçlu, talep üzerine alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir (İİK m. 67/2).
- Tazminatın hesabında takip talebindeki miktar esas alınır.
Kanun metni
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 67/1-2
“Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir. Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı; diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir.”
Dava şartları
Geçerli bir ilamsız takip ve süresinde itiraz
İtirazın iptali davası, genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlunun ödeme emrine yaptığı itiraza karşı açılır. Takibin varlığı ve borçlunun itirazı davanın ön şartıdır. Borçlu itiraz etmemişse veya itiraz süresinde yapılmamışsa takip kesinleşmiştir; itirazın iptali davası açmakta hukuki yarar yoktur. Kambiyo senetlerine dayalı takipte borçlunun icra mahkemesine yaptığı itiraz kabul edilmişse, alacaklının genel mahkemede açacağı dava itirazın iptali değil, genel hükümlere göre alacak davasıdır. Ödeme emrine itiraz usulü için “İlamsız Ödeme Emrine İtiraz Dilekçesi” sayfamıza bakılabilir.
Bir yıllık süre
Süre, borçlunun itirazının alacaklıya tebliğinden itibaren başlar ve bir yıldır. Uygulamada icra dairesi itirazı alacaklıya tebliğ etmezse, alacaklının itirazı öğrendiği tarih esas alınır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Süre geçtikten sonra açılan dava, itirazın iptali davası olarak dinlenmez; ancak alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK m. 67/5). Bu durumda icra takibi canlanmaz, icra inkâr tazminatı da istenemez.
Zorunlu arabuluculuk
Bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak taleplerinde ve itirazın iptali davalarında 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A, tüketici uyuşmazlıklarında 6502 sayılı Kanun, işçi-işveren uyuşmazlıklarında 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, kira uyuşmazlıklarında 6325 sayılı Kanun arabuluculuğu zorunlu kılar. Arabuluculuk son tutanağı dava dilekçesine eklenmelidir; eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir, süresinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. Arabulucuya başvurulmasıyla bir yıllık süre, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar durur. Ayrıntılar için “Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk” yazımıza bakılabilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
İtirazın iptali davası bir alacak davası niteliğinde olduğundan görevli mahkeme alacağın kaynağına göre belirlenir. Ticari alacaklarda asliye ticaret mahkemesi, işçilik alacaklarında iş mahkemesi, tüketici işlemlerinde tüketici mahkemesi, kira alacaklarında sulh hukuk mahkemesi, diğer alacaklarda asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Yetki bakımından 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) hükümleri uygulanır: davalının yerleşim yeri mahkemesi genel yetkilidir; sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Para borçlarında ifa yeri kural olarak alacaklının yerleşim yeri olduğundan, alacaklı çoğu durumda kendi yerleşim yerinde dava açabilir. Borçlu ödeme emrine itirazında icra dairesinin yetkisine de itiraz etmişse, mahkeme önce icra dairesinin yetkili olup olmadığını inceler; icra dairesi yetkisizse esasa girmeden davayı reddeder. Bu nedenle borçlunun itiraz dilekçesi dava açılmadan önce incelenmelidir.
İcra inkâr tazminatı
Davada borçlunun itirazının haksız olduğuna karar verilirse borçlu, alacaklının talebi üzerine hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Tazminat ancak talep edilirse verilir; bu nedenle dilekçenin sonuç ve istem kısmında açıkça istenmelidir. Yargıtay uygulamasında tazminat için alacağın likit, yani belirli veya borçlu tarafından belirlenebilir olması aranır. Miktarı bilirkişi incelemesi veya hâkimin takdiriyle belirlenen alacaklarda icra inkâr tazminatı reddedilebilir. İtiraz eden veli, vasi veya mirasçı ise tazminata hükmedilmesi kötüniyetin ispatına bağlıdır (İİK m. 67/3).
Takip haksız ve kötüniyetli bulunursa bu kez alacaklı, borçlunun talebi üzerine aynı oranda kötüniyet tazminatına mahkûm edilir. Bu risk, dayanaksız takiplerden kaçınılmasını gerektirir. Kötüniyet tazminatı için “Kötüniyet Tazminatı” yazımıza bakılabilir.
İtirazın iptali dava dilekçesi örneği
NÖBETÇİ … ASLİYE TİCARET (veya HUKUK) MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE
DAVACI (ALACAKLI): Ad Soyad veya unvan, T.C. Kimlik / Vergi No, adres
VEKİLİ: Av. Ad Soyad, adres (varsa)
DAVALI (BORÇLU): Ad Soyad veya unvan, T.C. Kimlik / Vergi No, adres
DAVA DEĞERİ: … TL
KONU: … İcra Dairesinin 20…/… Esas sayılı takip dosyasında davalı borçlunun yaptığı itirazın iptali ile takibin devamına ve davalı aleyhine yüzde yirmiden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesi talebimizdir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil ile davalı arasında …/…/… tarihli … sözleşmesi kapsamında ticari ilişki bulunmaktadır. Bu ilişki kapsamında müvekkil, davalıya … tarihli ve … numaralı faturalarla toplam … TL tutarında mal teslim etmiştir.
2. Fatura bedellerinin … TL’lik kısmı ödenmemiş, davalı …/…/… tarihli ihtarnameye rağmen ödeme yapmamıştır.
3. Alacağın tahsili için … İcra Dairesinin 20…/… Esas sayılı dosyasıyla …/…/… tarihinde … TL asıl alacak ve … TL işlemiş faiz için ilamsız takip başlatılmıştır. Davalı …/…/… tarihinde borca itiraz etmiş, itiraz müvekkile …/…/… tarihinde tebliğ edilmiştir. Dava bir yıllık süre içindedir.
4. ARABULUCULUK: Dava açılmadan önce … Arabuluculuk Bürosuna başvurulmuş, …/…/… tarihli son tutanakla anlaşma sağlanamadığı tespit edilmiştir. Son tutanak ektedir.
5. Davalının itirazı haksızdır. Faturalar davalıya tebliğ edilmiş, sekiz gün içinde itiraz edilmemiş ve davalının ticari defterlerine kaydedilmiştir. Malların teslim alındığı imzalı irsaliyelerle sabittir.
6. Alacak, faturalara ve cari hesaba dayalı olarak belirli olup likittir. Bu nedenle davalı aleyhine İİK m. 67/2 uyarınca icra inkâr tazminatına hükmedilmesi gerekmektedir.
DELİLLER: Sözleşme, faturalar, sevk irsaliyeleri, cari hesap ekstresi, ihtarname, … İcra Dairesinin 20…/… Esas sayılı dosyası, arabuluculuk son tutanağı, tarafların ticari defter ve kayıtları (bilirkişi incelemesi), tanık ve her türlü yasal delil.
HUKUKİ SEBEPLER: 2004 sayılı İİK m. 67; 6102 sayılı TTK m. 5/A, 21; 6098 sayılı TBK; 6100 sayılı HMK ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; davalının … İcra Dairesinin 20…/… Esas sayılı dosyasına yaptığı itirazın İPTALİ ile takibin … TL asıl alacak ve … TL işlemiş faiz üzerinden, asıl alacağa takip tarihinden itibaren … faizi işletilmek suretiyle DEVAMINA, davalının asıl alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere İCRA İNKÂR TAZMİNATINA mahkûm edilmesine, yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı (veya Vekili) Ad Soyad, imza
EKLER: Faturalar, irsaliyeler, cari hesap ekstresi, ihtarname, icra dosyası örneği, arabuluculuk son tutanağı, vekâletname (varsa).
Bu örnek ticari bir mal satımı alacağı için hazırlanmıştır. Alacağın kaynağına göre görevli mahkeme, arabuluculuk şartı ve deliller değiştirilmelidir. Takip talebinde istenmeyen bir alacak kalemi itirazın iptali davasında istenemez; dava değeri takip talebiyle sınırlıdır.
Harç ve dava değeri
İtirazın iptali davası nispi harca tabidir. Dava açılırken, itiraz edilen ve iptali istenen miktar üzerinden hesaplanan nispi karar ve ilam harcının dörtte biri peşin olarak yatırılır. Dava değeri, takip talebinde gösterilen ve borçlunun itiraz ettiği miktardır. Takip talebinde istenen miktardan fazlası bu davada istenemez; fazla alacak için ayrı bir alacak davası açılması gerekir. Dava değeri yanlış gösterilirse mahkeme harcın tamamlanması için süre verir; harç tamamlanmadan dava ilerlemez.
Dava sonucunun takibe etkisi
Dava kabul edilirse itiraz iptal edilir ve takip, hükümde belirtilen miktar üzerinden devam eder. Alacaklının yeniden takip başlatmasına gerek yoktur; kararla birlikte aynı icra dosyasından haciz isteyebilir. Borçlu kararı istinaf ederse, İİK m. 36 uyarınca teminat göstererek icranın geri bırakılmasını isteyebilir. Dava reddedilirse takip durmuş olarak kalır ve alacaklı aleyhine yargılama giderlerine ve şartları varsa kötüniyet tazminatına hükmedilir.
Sık yapılan hatalar
- Bir yıllık süreyi kaçırmak ve takibin canlandırılamaz hâle gelmesi.
- Zorunlu arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıkta son tutanak olmadan dava açmak.
- İcra inkâr tazminatını sonuç ve istem kısmında açıkça talep etmemek.
- Takip talebinde olmayan alacak kalemlerini davada istemek.
- Borçlunun yetki itirazını incelemeden yetkisiz icra dairesindeki takip için dava açmak.
- Görevli mahkemeyi alacağın niteliğine göre belirlememek.
Sıkça sorulan sorular
İtirazın kaldırılması ile itirazın iptali arasındaki fark nedir?
İtirazın kaldırılması icra mahkemesinde, belge incelemesiyle ve altı ay içinde istenir (İİK m. 68). İtirazın iptali ise genel mahkemede, her türlü delille ve bir yıl içinde açılan bir davadır. Ayrıntılar için “İtirazın Kaldırılması” yazımıza bakılabilir.
Borçlu itirazında sebep göstermemişse ne olur?
İtirazın iptali davasında borçlu, itiraz dilekçesindeki sebeplerle bağlı değildir; davada her türlü savunmayı ileri sürebilir. Ancak icra inkâr tazminatı riski devam eder.
Dava devam ederken borçlu öderse ne olur?
Ödeme, takip konusu alacağı ortadan kaldırır. Mahkeme ödenen kısım için konusuz kalma kararı verebilir; yargılama giderleri ve tazminat bakımından davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre karar verilir.
İcra inkâr tazminatı hangi miktar üzerinden hesaplanır?
Kanuna göre tazminatın hesabında takip talebindeki miktar esas alınır (İİK m. 67 son fıkra). Uygulamada asıl alacak üzerinden hesaplanır.
Sonraki adım
Ödeme emrine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliğ edildiği tarihi not ederek bir yıllık sürenin son gününü hesaplamalı, uyuşmazlık zorunlu arabuluculuğa tabiyse önce arabulucuya başvurmalıdır. Son tutanak alındıktan sonra yukarıdaki örneğe göre dava dilekçesi hazırlanmalı, icra inkâr tazminatı açıkça talep edilmeli ve peşin harç yatırılarak dava görevli mahkemede açılmalıdır.
Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 62, 66, 67, 68; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A; 6100 sayılı HMK m. 6, 10.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.