Av. Emrah Karatay
KISA CEVAP
- Kira sözleşmesine kefil olan kişinin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefil olduğu kendi el yazısıyla yazılmalıdır (TBK m. 583). Evli kefilin eşinin yazılı rızası, sözleşmeden önce veya en geç sözleşme anında alınmalıdır (TBK m. 584). Bu şartlar yoksa kefalet geçersizdir. Geçerli bir kefalette kefil, kural olarak sözleşmede yazan kira süresiyle sınırlı sorumludur; uzayan dönemler için sorumluluk, süre ve miktarın açıkça gösterilmesine bağlıdır.
Kiraya verenler kiracının ödeme gücünden emin olamadıkları durumlarda depozitoya ek olarak bir kefil isterler. Kira sözleşmesinin altına kefil sıfatıyla imza atmak çoğu kişi tarafından bir formalite olarak görülür. Oysa kefalet, kefili kiracının borçlarından şahsen sorumlu kılan ve ciddi sonuçlar doğuran bir sözleşmedir. Bu nedenle Türk Borçlar Kanunu kefalete sıkı şekil şartları bağlamıştır.
Uygulamada kira kefaletlerinin önemli bir kısmı, şekil şartlarına uyulmadığı için geçersiz sayılmaktadır. Hazır sözleşme formlarındaki “kefil” bölümüne yalnızca imza atılması, kefaleti geçerli kılmak için yeterli değildir. Bu yazıda kira kefaletinin geçerlilik şartları, kefilin sorumluluğunun kapsamı ve sınırları ele alınmaktadır.
Kanun metinleri
TBK m. 583/1 (Şekil)
“Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azamî miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır.”
TBK m. 584/1 (Eşin rızası)
“Eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır.”
Geçerlilik şartları
Kira kefaletinin geçerli olması için şu unsurların bir arada bulunması gerekir:
- Kefalet yazılı şekilde yapılmalıdır. Sözlü kefalet geçersizdir.
- Kefilin sorumlu olacağı azami miktar belirtilmelidir. “Kira borçlarının tamamından” gibi belirsiz ifadeler yeterli değildir; belirli bir para tutarı yazılmalıdır.
- Kefalet tarihi belirtilmelidir.
- Azami miktar, kefalet tarihi ve kefil müteselsil kefil olacaksa bu sıfat, kefilin kendi el yazısıyla yazılmalıdır.
- Kefil evliyse eşinin yazılı rızası alınmalıdır.
Bu şartlardan birinin eksik olması kefaleti geçersiz kılar. Örneğin miktar daktiloyla veya bilgisayarla yazılmış, kefil yalnızca altına imza atmışsa el yazısı şartı yerine gelmemiştir. Kefalet tarihi hiç yazılmamışsa da kefalet geçersizdir.
Azami miktarın belirlenmesinde kiraya veren, sözleşme süresi boyunca ödenecek kira bedelini, olası kira artışlarını ve gecikme durumunda doğabilecek yan alacakları hesaba katmalıdır. Kefil, yazdığı tutarı aşan bir borçtan sorumlu tutulamaz.
Eşin rızası
Evli bir kişi, ayrılık kararı veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı bulunmadıkça ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmeden önce veya en geç sözleşme anında verilmelidir. Sonradan verilen rıza kefaleti geçerli kılmaz.
TBK m. 584/3, bazı durumlarda eşin rızasını aramaz. Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibinin işletmesiyle ilgili kefaletleri, ticaret şirketinin ortak veya yöneticisinin şirketle ilgili kefaletleri ve esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı kişilerin mesleki faaliyetleriyle ilgili kefaletleri bunlar arasındadır. Örneğin bir limited şirketin kiraladığı işyeri için şirket müdürünün verdiği kefalette eşin rızası gerekmez. Buna karşılık bir yakının konut kirasına kefil olan evli kişi için eşin rızası şarttır.
Adi kefalet ve müteselsil kefalet
Kefalet sözleşmesinde aksi yazılmadıkça kefalet adi kefalettir. Adi kefalette kiraya veren önce kiracıya başvurmalıdır. Kiracı aleyhine yapılan takip kesin aciz belgesiyle sonuçlanmadıkça, kiracı iflas etmedikçe veya kiracı aleyhine Türkiye’de takip imkânsız ya da çok güç hâle gelmedikçe kefil takip edilemez (TBK m. 585).
Müteselsil kefalette ise kiraya veren, kiracının ödemede gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da kiracının açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması hâlinde doğrudan kefile başvurabilir (TBK m. 586). Kiraya verenler bu nedenle kira sözleşmelerinde müteselsil kefalet isterler. Ancak müteselsil kefil olunduğunun da kefilin el yazısıyla belirtilmesi gerekir. El yazısıyla bu sıfat yazılmamış, diğer şartlar ise yerine getirilmişse kefalet adi kefalet olarak geçerli olabilir.
Uzayan kira döneminde kefilin sorumluluğu
Konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli süreli sözleşme, kiracı bildirimde bulunmadıkça her yıl kendiliğinden uzar (TBK m. 347). Kefilin bu uzayan dönemlerdeki sorumluluğu, uygulamada en çok tartışılan konudur.
Yargıtay, kefilin sorumluluğunun kural olarak sözleşmede gösterilen kira süresiyle sınırlı olduğunu kabul etmektedir. Uzayan dönemler için kefilin sorumluluğunun devam etmesi, bunun sözleşmede kararlaştırılmasına ve ayrıca kefilin uzayan dönemdeki sorumluluğunun hangi süre ve hangi miktarla sınırlı olduğunun açıkça gösterilmesine bağlıdır.
Yargıtay 3. HD, 29.03.2017, E. 2017/2709, K. 2017/4211
“Kira süresinin … uzadığı hallerde, uzayan kira süresi bakımından kefilin sorumluluğunun devam edebilmesi için; öncelikle bu hususun (kefilin sorumluluğunun uzayan dönem için de devam edeceğinin) sözleşmede kararlaştırılmış olması, bunun yanında, kefilin uzayan dönemdeki sorumluluğunun azami hangi süreyle ve hangi miktarla sınırlı olacağının açıkça gösterilmiş olması gerekir. Ne kadar uzayacağı belirsiz bir kira süresine ilişkin olan ve kefili sınırsız bir sorumluluk altına sokan sözleşme hükümleri geçerli değildir.”
Kararda bir yıl süreli sözleşmede “kefalet sözleşmenin uzaması hâlinde de devam eder” hükmü bulunmasına rağmen süre ve miktar gösterilmediği için kefilin yalnızca ilk kira dönemiyle sınırlı sorumlu olduğu, üç yıl sonraki bir ayın kirası için sorumlu tutulamayacağı kabul edilmiştir. Daire bu sonuca Hukuk Genel Kurulunun bu yöndeki önceki içtihadına atıfla ulaşmıştır.
Bu içtihat, el yazısıyla azami miktar şartını getiren TBK m. 583 ile birlikte değerlendirildiğinde kiraya verenler için açık bir sonuç doğurur: Kefilin uzayan dönemlerde de sorumlu olması isteniyorsa, sözleşmede bu dönemin süresi ve kefilin azami sorumluluk tutarı açıkça yazılmalı ve bu tutar kefilin el yazısıyla belirtilmelidir.
On yıllık süre sınırı
Gerçek kişilerin verdiği her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden sona erer (TBK m. 598/3). Kefalet on yıldan uzun süre için verilmiş olsa bile kefil ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir. Süre, en erken kefaletin sona ermesinden bir yıl önce, kefilin kefalet şekline uygun yazılı açıklamasıyla azami on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir.
Uzun süreli işyeri kiralarında bu sınır önemlidir. On yılı aşan kira ilişkilerinde kiraya veren, kefaletin süresini takip etmeli ve gerekiyorsa yeni bir kefalet istemelidir.
Asıl borcun sona ermesi ve kefilin savunmaları
Asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona erince kefil de borcundan kurtulur (TBK m. 598/1). Kiracı borcunu ödemişse, borç zamanaşımına uğramışsa veya kiraya veren kiracıyı ibra etmişse kefil de sorumluluktan kurtulur.
Kefil, kiracının sahip olduğu savunmaları kiraya verene karşı ileri sürebilir. Örneğin kira bedelinin TBK m. 344’teki sınırı aşacak biçimde artırıldığı, ödemelerin yapıldığı veya alacağın zamanaşımına uğradığı itirazlarını kefil de yapabilir. Zamanaşımının kiracıya karşı kesilmesi kefile karşı da kesilmesi sonucunu doğurur (TBK m. 155/2). Kira alacağının zamanaşımı için Kira Alacağında Zamanaşımı ve İcra Takibi: Beş Yıllık Süre, Kesilme ve Takip Yolları yazımıza bakılabilir.
Kefilin kiracıya rücu hakkı
Kira borcunu ödeyen kefil, ödediği ölçüde kiraya verenin haklarına halef olur ve ödediği tutarı kiracıdan isteyebilir. Kefil bu amaçla kiracı aleyhine icra takibi başlatabilir. Bu nedenle kefil ödeme yaparken dekont almalı ve hangi döneme ait kira borcunu ödediğini açıkça belirtmelidir.
Uygulamadan örnek olaylar
Örnek 1: Hazır kira sözleşmesi formunun “kefil” kısmında kefilin adı, adresi ve imzası vardır, ancak azami miktar ve tarih bilgisayarla doldurulmuştur. Kiracı borcunu ödemeyince kiraya veren kefile takip başlatır. Kefil itiraz eder. El yazısı şartı yerine getirilmediğinden kefalet geçersizdir ve kefil sorumlu tutulamaz.
Örnek 2: Evli bir kişi kardeşinin konut kirasına müteselsil kefil olur. El yazısı şartları yerine getirilmiştir, ancak eşin yazılı rızası alınmamıştır. Kefalet TBK m. 584 uyarınca geçersizdir. Kiraya veren, kefaletin geçerliliği için eşin rızasını sözleşme anında almalıydı.
Örnek 3: Bir yıl süreli konut kirasında kefil, el yazısıyla “azami 240.000 TL, müteselsil kefil” yazmış, sözleşmede uzayan dönemler için ayrıca bir süre gösterilmemiştir. Sözleşme dört yıl uzamış, dördüncü yılda kira ödenmemiştir. Kefil, ilk kira döneminden sonraki borçlardan sorumlu tutulamaz.
Güncel Yargıtay kararlarında şekil şartı
Yargıtay’ın iki hukuk dairesi, el yazısı şartına uyulmayan kira kefaletlerini son yıllarda da istikrarlı biçimde geçersiz saymaktadır. Kararların ortak noktası, TBK m. 583’teki şeklin bir ispat şekli değil geçerlilik şekli olmasıdır. Kefil sözleşmeyi imzalamış, hatta kira borcu da ödenmemiş olsa bile şekil eksikliği kefaleti hükümsüz kılar.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2024/6698, K. 2025/379, T. 21.01.2025
Takibe dayanak kira sözleşmesinde kefillerin sorumlu olduğu azami miktar ve kefalet tarihine ilişkin el yazısı ile yazılmış bir ibare bulunmamaktadır. Bu durumda TBK’nın 583. maddesinde belirtilen şekil şartlarına uyulmadan yapılan kefalet sözleşmesinin geçersiz olduğu anlaşılmaktadır.
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de kefilin açtığı menfi tespit davasında, azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet ibaresi kefilin el yazısıyla yazılmadığı için kefaletin hükümsüz olduğunu kabul eden kararı onamıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/4507, K. 2024/3101, T. 16.10.2024). Aynı kararda, icra takibi başlatıldıktan sonra borçlunun menfi tespit davasını her zaman açabileceği de belirtilmiştir. Kefil, ödeme emrine itiraz süresini kaçırmış olsa bile şekil eksikliğini bu dava ile ileri sürebilir.
Kefil sıfatıyla imza, başka adla verilen güvence
Kiraya verenler kimi zaman kefil yerine “garantör”, “müşterek borçlu” ya da “ödeme taahhüdünde bulunan” gibi başka adlar kullanmaktadır. TBK m. 603, kefaletin şekli, kefil olma ehliyeti ve eşin rızasına ilişkin hükümlerin, gerçek kişilerin başka ad altında verdiği kişisel güvencelere de uygulanacağını öngörür. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi de kira sözleşmesini kefil sıfatıyla imzalayan kişi bakımından bu hükmü uygulamış ve el yazısı şartı bulunmayan kefaleti hükümsüz saymıştır (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/3272, K. 2024/1131, T. 13.03.2024). Bu nedenle sözleşmedeki unvanın değiştirilmesi, şekil şartından kurtulmanın yolu değildir.
Uygulamada sık yapılan hatalar
- Azami tutarın bilgisayarla doldurulup kefile yalnızca imza attırılması.
- Tutarın el yazısıyla yazılıp kefalet tarihinin unutulması. İki unsur ayrı ayrı aranır.
- Eşin rızasının sözleşmeden günler sonra alınması. Sonradan verilen rıza kefaleti geçerli kılmaz.
- Uzayan kira yılları için süre ve tutar gösterilmeden “kefalet uzama dönemlerinde de devam eder” yazılması.
- On yıllık kefalet süresinin uzun soluklu işyeri kiralarında takip edilmemesi.
Sıkça sorulan sorular
Kefil, kira sözleşmesinden sonra kefaletten çekilebilir mi?
Belirli bir süre için verilen kefalette kefil, süre sonunda borcundan kurtulur. Süre içinde tek taraflı olarak kefaletten çekilemez. Gelecekte doğacak borçlara kefalette, kiracının mali durumu kefaletten sonra önemli ölçüde bozulmuşsa kefil, borç doğmadan önce yazılı bildirimle kefaletten dönebilir (TBK m. 599).
Kefil, kiracının verdiği hasardan da sorumlu olur mu?
Kefilin sorumluluğu, kefalet sözleşmesinde belirtilen borçlarla ve azami tutarla sınırlıdır. Sözleşmede yalnızca kira bedellerine kefil olunduğu yazıyorsa kefil hasar bedelinden sorumlu tutulamaz.
Kefaletin geçersiz olduğunu kefil nasıl ileri sürer?
Kefil, kendisine gönderilen ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir. Takip kesinleşmişse menfi tespit davası açabilir.
Kiracı değişirse kefalet devam eder mi?
Borçlunun değişmesi hâlinde kefilin sorumluluğu, ancak kefilin borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza göstermesi hâlinde devam eder (TBK m. 198/2). İşyeri kira ilişkisinin TBK m. 323 uyarınca devrinde de eski kiracının kefili, yeni kiracının borçlarından kendiliğinden sorumlu olmaz. Devir kuralları İşyeri Kira İlişkisinin Devri (TBK 323): Kiraya Verenin Rızası ve Devredenin Sorumluluğu yazımızda ele alınmıştır.
Kefil, kira artışından doğan farklardan sorumlu mudur?
Kefil, el yazısıyla belirttiği azami tutar içinde kalmak şartıyla, sözleşme süresi içinde kanuna uygun yapılan artışlardan doğan kira farklarından da sorumlu olabilir. Azami tutar aşıldığında kefilin sorumluluğu o tutarda sona erer. Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler ise kefalet şekline uyulmadıkça hüküm doğurmaz (TBK m. 583/3).
Kiraya veren kefili takip etmeden önce kiracıya ihtar göndermeli midir?
Müteselsil kefalette kefile başvurabilmek için kiracının ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da kiracının açıkça ödeme güçsüzlüğü içinde olması gerekir (TBK m. 586/1). Bu nedenle kiraya verenin önce kiracıya ödeme ihtarı göndermesi ve ihtarın sonuçsuz kaldığını belgelemesi yerinde olur. Kiracının iflası veya hakkında aciz belgesi bulunması gibi durumlarda ihtar şartı aranmaz.
Kefalet için noter onayı gerekir mi?
Kanun kefalet için resmî şekil öngörmez; yazılı şekil ve el yazısı şartları yeterlidir. Ancak kefalet sözleşmesinin noter huzurunda imzalanması, ileride imzanın ve el yazısının inkâr edilmesi riskini azaltır ve kiraya verene ispat kolaylığı sağlar.
Kiraya veren ve kefil için öneriler
Kiraya veren, kefaletin geçerliliği için azami miktar, tarih ve müteselsil kefil ibaresini kefilin el yazısıyla yazdırmalı, kefil evliyse eşin yazılı rızasını aynı anda almalı ve uzayan dönemler için süre ile tutarı açıkça göstermelidir. Kefil olmayı düşünen kişi ise yazacağı tutarın ne anlama geldiğini, hangi süreyle bağlı kalacağını ve müteselsil kefaletin doğrudan takip imkânı verdiğini imzadan önce bilmelidir. Kiracının verdiği güvence bedeli için Kira Depozitosu İadesi: Üç Aylık Sınır, Banka Hesabı, Kesintiler ve Dava Yolu yazımız incelenebilir.
Mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu.
Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.