Komşuluk Hukukunda Taşkın Kullanma (TMK 737)

Şehir hayatında komşular birbirine hiç dokunmadan yaşayamaz. Alt kattaki restoranın bacasından gelen kızartma kokusu, bitişik parseldeki atölyenin tozu, karşı binanın tabelasından gece boyunca yatak odasına vuran ışık, yeni yapılan binanın evi gün boyu gölgede bırakması ve bahçede sürekli yakılan çöpün dumanı sık karşılaşılan şikâyetlerdir. Hukuk, bu etkilerin bir kısmına katlanılmasını bekler, ancak belirli bir sınırı aşanları yasaklar.

Bu yazıda TMK m. 737’deki taşkın kullanma yasağının kapsamı, katlanma sınırının nasıl belirlendiği, imar mevzuatının etkisi, zarar görenin açabileceği davalar, denkleştirme bedeli, deliller ve dava öncesi zorunlu arabuluculuk anlatılmaktadır. Gürültü şikâyetleri Komşu Gürültüsü: Şikâyet, Para Cezası ve Dava Yolları yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Kanun metinleri

Komşu kimdir?

Komşuluk hukukundaki “komşu”, yalnızca bitişik parselin maliki değildir. Bir taşınmazdan kaynaklanan etkiye maruz kalan, yakın veya uzak her taşınmazın maliki ve kullanıcısı komşu sayılabilir. Fabrika bacasından çıkan duman yüzlerce metre uzaktaki evleri etkiliyorsa, o evlerde oturanlar da komşudur.

Davacı olarak yalnızca malikler değil, taşınmazı kira, intifa veya oturma hakkı gibi bir hakka dayanarak kullananlar da korunur. Davalı ise taşkınlığa yol açan taşınmazın maliki ile taşınmazı fiilen kullanan ve taşkınlığı yaratan kişidir. Kiracının işlettiği bir restorandan kaynaklanan koku için hem kiracıya hem de taşınmaz malikine başvurulabilir.

Hangi etkiler yasaktır?

TMK m. 737/2 yasak etkileri örnek olarak sayar: duman, buğu, kurum, toz, koku, gürültü ve sarsıntı. “Özellikle” kelimesi, listenin sınırlı olmadığını gösterir. Uygulamada şu etkiler de taşkınlık olarak değerlendirilir:

• Işık: Gece boyunca yatak odasına vuran parlak tabela, projektör veya reklam ekranı ışığı.
• Güneş ve havanın kesilmesi: Yeni yapılan bir yapının, eklentinin veya çatı kapatmasının komşu taşınmazın güneş ve havasını olağan sınırın ötesinde kesmesi.
• Nem ve su: Klima veya bina tesisatından komşu taşınmaza sürekli su damlaması.
• Hayvanlar: Bahçede beslenen çok sayıda hayvanın koku, gürültü ve haşere sorunu yaratması.
• Görsel ve manevi etkiler: Uygulamada daha dar yorumlansa da, komşuluk ilişkisini ağır biçimde bozan bazı kullanımlar da bu kapsamda tartışılabilir.

Etkinin fiziksel olarak sınırı geçmesi tek başına yeterli değildir. Yasak olan, hoş görülebilecek dereceyi aşan, yani taşkın olan etkilerdir.

Katlanma sınırı nasıl belirlenir?

Nesnel ölçüt

Katlanma sınırının belirlenmesinde olağan bir insanın duyarlılığı esas alınır. Davacının kişisel olarak aşırı hassas olması, örneğin hafif bir yemek kokusundan bile rahatsız olması, taşkınlığın varlığı için yeterli değildir. Yargıtay uygulamasında da sınırın aşılıp aşılmadığının nesnel bir değerlendirmeyle belirlendiği kabul edilmektedir.

Taşınmazın durumu ve niteliği

Sanayi bölgesinde makine sesi ve toz olağan sayılırken, sakin bir konut bölgesinde aynı etki taşkın sayılabilir. Ticari bir caddede gece geç saatlere kadar süren hareketlilik ile ara sokaktaki bir apartmanın beklentileri farklıdır. Hâkim, taşınmazların bulunduğu yerin karakterini dikkate alır.

Yerel âdet

Bazı etkiler bölgenin yaşam biçiminin parçasıdır. Kırsal bir köyde hayvancılıktan kaynaklanan koku, tarım arazisinde ilaçlama ve hasat dönemindeki toz, sahil kasabasında yaz aylarındaki hareketlilik yerel âdete uygun sayılabilir. Ancak yerel âdete uygun etki de yoğunluk ve süre bakımından olağanın ötesine geçerse taşkın hâle gelir.

Süre ve yoğunluk

Bir defalık bir etki ile her gün tekrarlanan bir etki aynı değildir. Etkinin ne kadar sürdüğü, günün hangi saatinde ortaya çıktığı ve ne sıklıkla tekrarlandığı katlanma sınırının değerlendirilmesinde belirleyicidir.

İmar ve ruhsat taşkınlığı ortadan kaldırır mı?

İşletmenin ruhsatlı olması veya yapının imar mevzuatına uygun olması, komşuluk hukukuna uygun olduğu anlamına gelmez. Ruhsatlı bir restoranın bacası da komşuları katlanılamaz biçimde rahatsız edebilir. İdari izin, özel hukuktaki komşuluk ilişkisini düzenlemez; komşunun TMK m. 730 ve 737’ye dayanan dava hakkını kaldırmaz.

Tersi de geçerlidir. Bir yapının imar mevzuatına aykırı olması, tek başına komşuluk hukukuna aykırılık sonucunu doğurmaz. Komşu, imara aykırılığın kendisini somut olarak nasıl etkilediğini, örneğin güneşini veya havasını nasıl kestiğini ortaya koymalıdır. İmara aykırılık için belediyeye başvurmak ayrı bir yoldur.

Açılabilecek davalar

TMK m. 730, taşkınlıktan zarar gören veya zarar tehlikesiyle karşılaşan kişiye üç tür dava hakkı tanır.

Önleme davası: Taşkınlık devam ediyorsa, durdurulması ve sona erdirilmesi istenir. Mahkeme, restoran bacasının yükseltilmesine, filtre takılmasına, tabela ışığının belirli saatlerde kapatılmasına veya ses yalıtımı yapılmasına karar verebilir. Taşkınlığa yol açan faaliyetin tamamen durdurulması ise son çare olarak değerlendirilir.

Tehlikenin giderilmesi davası: Henüz zarar doğmamış ancak yakın bir tehlike varsa, tehlikenin giderilmesi için gerekli önlemlerin alınması istenir.

Eski hâle getirme ve tazminat davası: Taşkınlık zarara yol açmışsa, durumun eski hâline getirilmesi ve maddi zararın giderilmesi istenir. Kişinin sağlığı veya huzuru ağır biçimde etkilenmişse, şartları varsa manevi tazminat da talep edilebilir.

Önleme davası için davalının kusurlu olması gerekmez. Taşkınlık nesnel olarak varsa önleme istenebilir. Tazminat isteminde de malikin sorumluluğu kusursuz sorumluluk olarak değerlendirilir; zarar ile taşkın kullanım arasında uygun illiyet bağı bulunması yeterlidir.

Denkleştirme

Bazı taşkınlıklar yerel âdete uygun ve kaçınılmazdır. Örneğin büyük bir kentsel dönüşüm projesinde inşaat süresince belli ölçüde toz ve gürültü engellenemez. Kanun bu durumda faaliyetin durdurulmasını değil, zarar görenin uygun bir bedelle denkleştirilmesini öngörür (TMK m. 730/2 ve 737/3). Hâkim, zarar görenin uğradığı kaybı ve faaliyetin gerekliliğini birlikte değerlendirerek bir bedele hükmedebilir.

Zorunlu arabuluculuk ve görevli mahkeme

1 Eylül 2023’ten itibaren komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/B). Arabuluculuk aşaması, taraflara taşkınlığı giderecek teknik bir çözüm üzerinde anlaşma imkânı da verir; baca yükseltme veya yalıtım gibi önlemler anlaşma belgesine yazılabilir.

Anlaşma sağlanamazsa dava kural olarak asliye hukuk mahkemesinde açılır. Uyuşmazlık aynı apartmandaki kat malikleri arasında ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanıyorsa, sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Acil durumlarda, örneğin sağlığı tehdit eden bir duman veya koku söz konusuysa, ihtiyati tedbir talep edilebilir.

Deliller

Komşuluk davalarında taşkınlığın varlığı ve derecesi teknik bir konudur. Mahkeme genellikle keşif yapar ve alanında uzman bilirkişiden rapor alır. Davacının şunları önceden toplaması yararlıdır:

• Taşkınlığın tarihini, saatini ve süresini gösteren düzenli kayıtlar,
• Fotoğraf, video ve ışık veya ses ölçüm kayıtları,
• Belediye, il sağlık veya çevre müdürlüğüne yapılan şikâyetler ve tutanaklar,
• Aynı durumdan etkilenen diğer komşuların tanıklığı,
• Sağlık sorunları varsa doktor raporları.

Taşkınlık geçici veya mevsimlik nitelikteyse, sulh hukuk mahkemesinden delil tespiti istenerek o anki durum bilirkişiye belgeletilebilir.

İdari yollar

Özel hukuk davasının yanında idari başvurular da etkili olabilir. Gürültü ve hava kirliliği konusunda belediyeye ve il çevre müdürlüğüne şikâyette bulunulabilir. 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili yönetmelikler, belirli sınırları aşan emisyon ve gürültü için idari para cezası öngörür. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı koşullarına aykırılık için belediyeye başvurulabilir. İdari yaptırımlar komşunun tazminat hakkını ortadan kaldırmaz, ancak davada delil olarak kullanılabilir.

Yalnızca gürültüye ilişkin şikâyet yolları, kabahat cezaları ve apartmanlardaki özel kurallar için komşu gürültüsü yazımıza bakılabilir.

Güncel Yargıtay kararları

Komşuluk hukukundan doğan davalarda temyiz incelemesi Yargıtay 7. Hukuk Dairesince yapılmaktadır. Dairenin yerleşik kararları, katlanma sınırının nasıl belirleneceği ve mahkemenin hangi önleme hükmedeceği konusunda yol göstericidir.

Hâkimin görevi: denge kurmak

Yargıtay, TMK m. 737’nin komşular arasındaki zorunlu çıkar çatışmasını dengelemek için katlanma ve kaçınma ödevleri yüklediğini belirtmekte, hâkimden taşınmazların konumunu, kullanma amacını ve yöresel âdetleri birlikte değerlendirmesini istemektedir.

Aynı kararda imara aykırılığın tek başına komşuluk hukuku davasını haklı kılmadığı da vurgulanmıştır. Komşu parsele zarar vermeyen bir çekme mesafesi ihlali, idari yaptırımı gerektirir; özel hukuk davasında ise somut etkinin ispatı aranır. Bu, yukarıda imar ve ruhsat başlığında açıklanan ilkenin Yargıtay tarafından da benimsendiğini gösterir.

Taşkınlık yoksa dava reddedilir

Davanın kabulü için etkinin nesnel ölçütlere göre hoşgörü sınırını aşması şarttır. Bilirkişi raporunun bu soruyu açıkça cevaplaması gerekir; yalnızca bir etkinin varlığını saptayan rapor yeterli değildir.

Aynı ilke Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/1924, K. 2022/239, T. 10.01.2022 sayılı kararda da tekrarlanmıştır.

En hafif etkili önlem seçilir

Taşkınlık saptandığında mahkeme, faaliyetin tamamen durdurulmasına doğrudan karar vermez. Bilirkişiden, etkinin tamamen kaldırılması ya da katlanılabilir sınıra çekilmesi için hangi önlemlerin alınabileceği sorulur ve tarafların menfaat dengesine en uygun olanı seçilir.

Bu nedenle dava dilekçesinde talep yalnızca “faaliyetin durdurulması” olarak kurulmamalı; baca yükseltme, filtre, ses yalıtımı, çalışma saatinin sınırlandırılması gibi kademeli önlemler de istenmelidir. Böylece mahkeme talebin dışına çıkmadan uygun önleme hükmedebilir.

Bilirkişi raporunda aranacak noktalar

Taşkınlık davalarında sonucu çoğu zaman keşif ve bilirkişi raporu belirler. Raporun şu soruları cevaplaması beklenir:

• Taşınmazların bulunduğu bölgenin niteliği (konut, ticaret, sanayi, tarım) ve yerel âdet.
• Etkinin türü, kaynağı, ölçülen düzeyi (desibel, partikül, lüks, güneşlenme süresi gibi) ve ilgili teknik yönetmelik sınırlarıyla karşılaştırılması.
• Etkinin hangi saatlerde, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle ortaya çıktığı.
• Etkinin olağan bir kişinin katlanma sınırını aşıp aşmadığına ilişkin gerekçeli değerlendirme.
• Taşkınlığı gidermeye yetecek teknik önlemler, maliyetleri ve uygulanabilirlikleri.
• Tazminat isteniyorsa zararın kalemleri ve hesabı.

Bu soruları cevaplamayan rapora karşı süresi içinde itiraz edilmeli, ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi istenmelidir (HMK m. 281).

Süreler, görev ve yetki özeti

• Dava şartı: Arabuluculuk (HUAK m. 18/B, 1 Eylül 2023’ten sonra açılan davalar).
• Görevli mahkeme: Kural olarak asliye hukuk mahkemesi; kat malikleri arasındaki ve 634 sayılı Kanun’dan doğan uyuşmazlıklarda sulh hukuk mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: Taşınmaza ilişkin önleme ve eski hâle getirme istemlerinde taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi.
• Süre: Önleme davası taşkınlık sürdükçe açılabilir; tazminat istemleri zamanaşımına tabidir.
• Delil tespiti ve ihtiyati tedbir: Geçici veya mevsimlik etkilerde dava açılmadan önce de istenebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

Taşkın kullanma iddialarında en sık görülen hata, rahatsızlığın kişisel hassasiyete göre değerlendirilmesidir. Hâkim, taşınmazın yeri, niteliği ve yerel âdeti göz önünde tutarak ortalama bir kişinin katlanması gereken sınırı esas alır. Gürültüye veya kokuya karşı olağanüstü hassas olan bir kişinin şikâyeti, tek başına taşkınlığın varlığını göstermez. Bu nedenle ölçüm sonuçları, bilirkişi raporları ve tanık beyanları gibi nesnel delillerle iddianın desteklenmesi gerekir.

İkinci hata, rahatsızlığın yalnızca belirli saatlerde veya mevsimlerde ortaya çıktığı durumlarda keşfin uygun olmayan bir zamanda yapılmasıdır. Gece çalışan bir işletmenin gürültüsü, gündüz yapılan bir keşifte tespit edilemez. Keşif ve ölçüm zamanı, rahatsızlığın yoğun olduğu saatlere göre talep edilmelidir.

Üçüncü hata, idari şikâyet ile hukuki başvurunun birbirinin yerine geçtiğinin düşünülmesidir. Belediye veya çevre birimine yapılan şikâyet sonucunda idari yaptırım uygulanabilir; ancak bu, komşunun tazminat veya önleme talebini kendiliğinden karşılamaz. İki yol birlikte izlenebilir.

Uygulamadan örnek olaylar

Örnek 1: Apartmanın zemin katındaki restoranın bacası, üst katlardaki dairelerin pencere hizasında sona ermektedir. Kızartma kokusu ve duman öğle ve akşam saatlerinde dairelere dolmaktadır. Bilirkişi incelemesi bacanın yetersiz olduğunu ortaya koyar. Mahkeme, bacanın bina çatısının üzerine yükseltilmesine ve filtre takılmasına karar verir.

Örnek 2: Karşı binadaki eczanenin büyük LED tabelası gece boyunca yanmakta ve bir evin yatak odasını aydınlatmaktadır. Mahkeme, tabelanın gece belirli saatler arasında kapatılmasına veya ışık yoğunluğunun düşürülmesine hükmedebilir.

Örnek 3: Davacı, komşusunun mangal kokusundan rahatsız olduğunu ileri sürer. Mangal yaz aylarında haftada bir yapılmaktadır. Olağan bir insanın bu etkiye katlanması beklenebileceğinden taşkınlık oluşmaz.

Sıkça sorulan sorular

Zarar görenin izleyeceği yol

Taşkınlıktan etkilenen kişi önce etkiyi düzenli olarak kaydetmeli, gerekirse belediyeye ve çevre birimlerine şikâyette bulunmalı, komşuya yazılı olarak durumu bildirmelidir. Sorun çözülmezse arabuluculuğa başvurulmalı, anlaşma olmazsa önleme ve tazminat davası açılmalıdır. Davada keşif ve bilirkişi incelemesi talep edilmeli, acil durumlarda ihtiyati tedbir istenmelidir.

İlgili yazılar: Komşu İnşaatından Doğan Zarar (TMK 730 ve 738), Komşu Ağacının Dalları ve Kökleri (TMK 740), Yapı Malikinin Sorumluluğu (TBK 69)

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.