Üzerinde ya da evinde uyuşturucu madde ele geçen kişi iki farklı suçla yargılanabilir. Madde kişinin kendi kullanımı içinse suç 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 191’deki kullanmak için uyuşturucu madde bulundurmadır ve cezası iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Madde satmak, başkasına vermek ya da dağıtmak için bulunduruluyorsa suç TCK m. 188/3’teki uyuşturucu madde ticaretidir ve ceza on yıldan az olamaz.
KISA CEVAP
- İki suçta da kişi maddeyi bulundurur; ayrımı bulundurma amacı belirler.
- Kullanmak için bulundurmanın cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir (TCK m. 191/1).
- Ticari maksatla bulundurmanın cezası 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 1.000 günden 20.000 güne kadar adli para cezasıdır (TCK m. 188/3).
- Kullanmak için bulundurmada savcı 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler (TCK m. 191/2).
- Ticaret amacı kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ispatlanamazsa eylem kullanmak için bulundurma sayılır.
İki suçta da eylem aynıdır: kişi maddeyi elinde tutar. Ayrımı, kişinin maddeyi hangi amaçla bulundurduğu belirler. Bu yazıda iki suçun kanundaki düzenlemesi, aralarındaki farklar, mahkemelerin amacı hangi delillerle tespit ettiği ve suç vasfının değişmesinin sonuçları ele alınmaktadır.
1. Kanun Metinleri
TCK m. 188/3
“Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden, bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.”
TCK m. 191/1
“Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
İki maddede de “satın alan, kabul eden, bulunduran” fiilleri geçer. m. 191 bu fiillerin “kullanmak için” yapılmasını arar. Kişinin maddeyi kendi kullanımı dışında bir amaçla bulundurduğu ispatlanırsa eylem m. 188/3 kapsamına girer.
2. Başlıca Farklar
| Kullanmak için bulundurma (TCK m. 191) | Ticari maksatla bulundurma (TCK m. 188/3) | |
|---|---|---|
| Amaç | Kişinin kendi kullanımı | Satış, başkasına verme, dağıtım |
| Hapis cezası | 2 yıldan 5 yıla kadar | 10 yıldan az olmamak üzere |
| Adli para cezası | Yok | 1.000 günden 20.000 güne kadar |
| Soruşturma aşaması | 5 yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir | Erteleme yok, dava açılır |
| Uyuşturucunun türü | Cezayı artırmaz | Eroin, kokain, amfetamin gibi maddelerde ceza yarı oranında artar |
| Okul, yurt, hastane çevresi | Ceza yarı oranında artar | Ceza yarı oranında artar |
3. Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi
Kullanmak için bulundurma suçunda savcı, kural olarak, ilk aşamada dava açmaz. TCK m. 191/2 bunu şöyle düzenler:
TCK m. 191/2
“Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır. Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.”
Erteleme süresince kurallara uyulmazsa dava açılır:
TCK m. 191/4
“Kişinin, erteleme süresi zarfında; a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, hâlinde, hakkında kamu davası açılır.”
Uyuşturucu ticaretinde böyle bir imkân yoktur; savcı iddianame düzenler ve yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılır.
Erteleme süresi içinde şüpheli hakkında en az bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; bu süre altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerekirse şüpheli tedaviye tabi tutulur ve savcı, madde kullanılıp kullanılmadığının tespiti için yılda en az iki kez şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir (TCK m. 191/3). Erteleme süresi yükümlülüklere uygun geçirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir (TCK m. 191/7).
Erteleme süresi içinde yeniden kullanmak için madde bulundurma veya kullanma ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz; ihlal nedeni sayılır ve kamu davası açılır (TCK m. 191/5). Kamu davası açıldıktan sonra aynı suçun tekrar işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturmalarda ise yeniden erteleme kararı verilemez (TCK m. 191/6).
4. Cezayı Artıran Hâller
TCK m. 188/4 ticaret suçunda iki artırım sebebi öngörür:
TCK m. 188/4
“a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin eroin, kokain, morfin, bazmorfin , sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin ve türevleri olması, b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi, hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.”
Kullanmak için bulundurmada maddenin türü cezayı değiştirmez. Yer bakımından artırım ise bu suçta da vardır:
TCK m. 191/10
“Birinci fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.”
5. Mahkeme Amacı Neye Bakarak Belirler
Kişinin maddeyi neden bulundurduğu çoğu dosyada itirafla ortaya çıkmaz. Mahkeme amacı dosyadaki somut delillerden çıkarır. Uygulamada en sık tartışılan deliller şunlardır:
- Ele geçen maddenin miktarı ve kişinin günlük kullanımıyla uyumu
- Birden fazla türde madde bulunması
- Maddenin küçük paketçiklere bölünmüş olması
- Hassas terazi, paketleme malzemesi gibi eşyalar
- Satış yapıldığına dair ihbar, tanık beyanı, telefon yazışmaları, fiziki takip tutanakları
- Kişinin kullanıcı olduğunu gösteren saç veya kan analizi gibi raporlar
Bu delillerin hiçbiri tek başına sonuç doğurmaz; mahkeme hepsini birlikte değerlendirir. Ticaret amacı kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ispatlanamazsa şüphe sanık lehine yorumlanır ve eylem kullanmak için bulundurma olarak nitelendirilir. Aşağıdaki iki Yargıtay kararı her iki durumu da gösterir.
6. Yargıtay Kararları
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2025/11420, K. 2026/5722, T. 04.05.2026
“Dava dosyası kapsamına göre, olay tarihinde sanığın uyuşturucu madde satışı yaptığı yönünde alınan bilgiler üzerine usulüne uygun olarak ikametinde yapılan aramada paketleme malzemeleri, hassas terazi, paketçikler halinde esrar ve kokain ele geçirildiği, sanığın uyuşturucu madde ticareti suçunu işlediği iddiasına ilişkin olarak; Olay tutanakları, sanıktan ele geçen maddelerin çesitliliği ve paket sayısı, uyuşturucu maddeler yanında paketleme malzemeleri ile hassas terazinin ele geçmesine göre, sanığın, ele geçen uyuşturucu maddeleri satış amaçlı bulundurduğuna dair kabulde bir isabetsizlik bulunmadığı, yargılama sürecindeki işlemlerin usul ve kanuna uygun olarak yapıldığı, aşamalarda ileri sürülen iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda gösterilip tartışıldığı, eylemin sanık tarafından gerçekleştirildiğinin saptandığı, vicdani kanaatin dosya içindeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayandırıldığı, eyleme uyan suç vasfı ile yaptırımların doğru biçimde belirlendiği anlaşıldığından, sanık müdafiinin temyiz istemleri yerinde görülmemiş, Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararda hukuka aykırılık bulunmamıştır.”
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2018/1932, K. 2020/59, T. 13.01.2020
“16/06/2014 tarihinde sanıkta ele geçirilen uyuşturucu maddeyi savunmasının aksine, kullanma amacı dışında bulundurduğuna ilişkin kuşkuyu aşan yeterli ve kesin delil bulunmadığı, böylece sanığın eyleminin kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluşturduğu gözetilmeden, uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan hüküm kurulması, Yasaya aykırı, sanık müdafiinin temyiz itirazları bu nedenle yerinde olduğundan, hükmün BOZULMASINA, 13/01/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.”
7. Suç vasfının değişmesi hâlinde uygulanacak kurallar
Uyuşturucu ticareti (TCK m. 188) veya kullanılmasını kolaylaştırma (TCK m. 190) iddiasıyla açılan davada, yargılama sonunda eylemin yalnızca kullanmak için bulundurma niteliğinde olduğu anlaşılırsa, sanık hakkında TCK m. 191 hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir (TCK m. 191/8).
Bu düzenleme, ticaret suçlamasıyla yargılanan sanık bakımından suç vasfının doğru belirlenmesinin önemini artırır. TCK m. 191’de aksine düzenleme bulunmayan hâllerde CMK m. 171 ve 231 hükümleri uygulanır (TCK m. 191/9).
8. Etkin pişmanlık
- Ticaret suçunda. Uyuşturucu ticaretine iştirak etmiş kişi, resmî makamlar haber almadan önce diğer suç ortaklarını ve maddenin saklandığı veya imal edildiği yerleri bildirir ve bu bilgi suç ortaklarının yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlarsa cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/1).
- Kullanmak için bulundurmada. Kullanmak için madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini bildirerek suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz (TCK m. 192/2).
- Suç haber alındıktan sonra. Gönüllü olarak suçun meydana çıkmasına ve suç ortaklarının yakalanmasına yardım eden kişinin cezası, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadar indirilir (TCK m. 192/3). Uygulamada bu indirim en çok, maddeyi temin ettiği kişiyi bildiren ve bu bilgi doğrultusunda işlem yapılan sanıklar hakkında gündeme gelir.
- Tedavi başvurusu. Madde kullanan kişi, hakkında soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi edilmesini isterse cezaya hükmolunmaz; bu durumda kamu görevlileri ve sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK m. 192/4).
9. Tutuklama ve görevli mahkeme
Uyuşturucu ticareti, tutuklama nedeninin var sayılabileceği katalog suçlar arasındadır (CMK m. 100/3-a-9). Bu nedenle ticaret iddiasıyla yakalanan şüpheliler hakkında tutuklama talebi sık görülür. Kullanmak için bulundurma suçunda ise soruşturma aşamasında kamu davasının açılmasının ertelenmesi zorunlu olduğundan tutuklama istisnai kalır.
Kullanmak için bulundurma suçu asliye ceza mahkemesinde, uyuşturucu ticareti ise ağır ceza mahkemesinde görülür.
10. Soruşturmanın ilk gününde dikkat edilecek hususlar
Suç vasfı çoğu zaman ilk ifadede ve ilk tutanaklarda şekillenir. Kolluk ifadesinde maddenin kime ait olduğu ve neden bulundurulduğu sorulur; şüpheli bu sorulara cevap vermek zorunda değildir ve müdafi yardımından yararlanabilir (CMK m. 147). Arama ve el koyma tutanaklarında ele geçen maddenin miktarı, paket sayısı ve yanında bulunan eşyalar yazılır. Tutanak okunmadan imzalanmamalı; katılınmayan hususlar tutanağa şerh olarak düşülmelidir.
11. Yararlanılan Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188, 190, 191, 192
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 100, 147, 171, 231
- Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2025/11420, K. 2026/5722, T. 04.05.2026
- Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2018/1932, K. 2020/59, T. 13.01.2020
Mevzuat 15.10.2026 tarihinde mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmiştir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir dosya için hukuki görüş yerine geçmez. Dosyaya özgü değerlendirme için büromuzla 0552 203 09 69 numaralı telefon veya WhatsApp üzerinden iletişime geçilebilir.
İlgili yazılar: Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu (TCK 191), İnfaz Hesaplama. Kanunun güncel metni: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (mevzuat.gov.tr).