Mehir Nedir? Mehir Senedi ve Boşanmada Mehir Alacağı

Mehir, evlenme sırasında erkeğin veya ailesinin kadına bir mal ya da para vermesi veya bunu ileride vermeyi vaat etmesidir. Kökeni İslam hukukuna dayanan bu uygulama, Türk Medeni Kanununda ayrıca düzenlenmemiş olsa da, Türkiye’nin bazı bölgelerinde ve özellikle yurt dışında kıyılan nikâhlarda hâlâ yaygın olarak görülmektedir. Uygulamada “mehir senedi”, “mihir senedi” veya “evlilik teminatı senedi” gibi adlarla düzenlenen belgeler, boşanma veya ölüm hâlinde kadına belirli miktarda altın, para ya da taşınmaz verileceğini öngörür.

Yargıtay, mehir sözleşmelerinin Türk hukukunda yasaklanmış bir hukuki ilişki olmadığını ve bugün de geçerli olduğunu kabul etmektedir. Ancak mehir vaadi, hukuki niteliği bakımından bir bağışlama sözüdür ve Türk Borçlar Kanununun bağışlamaya ilişkin şekil kurallarına tabidir. Düğünde takılan altınların akıbeti ise ayrı bir konu olup Ziynet Eşyası Davası yazımızda ele alınmıştır. Bu yazı, yalnızca önceden verilmiş bir söze dayanan mehir alacağını incelemektedir.

Kanun metni

Mehrin türleri

Uygulamada mehir, ödeme zamanına göre ikiye ayrılır:

• Mehr-i muaccel (peşin mehir): Evlenme sırasında veya hemen öncesinde kadına fiilen verilen mal veya paradır. Bu mehir teslimle birlikte kadının mülkiyetine geçer. Hukuken bir elden bağışlamadır.
• Mehr-i müeccel (ertelenmiş mehir): Evlilik boşanma veya ölümle sona erdiğinde verilmek üzere vaat edilen mal veya paradır. Henüz yerine getirilmemiş bir söz olduğundan bağışlama sözü niteliğindedir.

Bu ayrım, uyuşmazlığın çözümünde belirleyicidir. Peşin mehirde mesele, malın kadına gerçekten teslim edilip edilmediği ve kime ait olduğudur. Ertelenmiş mehirde ise vaadin geçerli bir şekilde yapılıp yapılmadığı ve vaat edilen koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği tartışılır.

Mehir sözleşmesi geçerli midir?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 08.04.2019 tarihli, 2019/482 E., 2019/3079 K. sayılı kararında, Türk Medeni Kanununun evlenme sırasında eşlerden birinin diğerine bir mal veya para vermesini ya da bunu vaat edip ertelemesini yasaklamadığı, bu nedenle mehrin Medeni Kanunca yasaklanmış bir hukuki ilişki olarak kabul edilemeyeceği belirtilmiştir. Daire bu tespiti yaparken 02.12.1959 tarihli, 14/30 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının gerekçesine dayanmış ve “Mehr sözleşmeleri bugün de geçerlidir” demiştir.

Aynı kararda mehr-i müeccelin “ileriye (evliliğin boşanma ya da ölümle son bulunması haline kadar) yönelik bir bağışlama vaadi” olduğu, koca dışında üçüncü bir kişinin, örneğin kayınpederin verdiği mehir vaadinin de geçerli olduğu açıklanmıştır. Daire, üçüncü kişinin vaadinin TBK m. 128’deki üçüncü kişi yararına sözleşme değil, TBK m. 288’de düzenlenen bağışlama vaadi olduğunu vurgulamıştır.

Şekil şartı

Bağışlama sözünün geçerliliği yazılı şekle bağlıdır (TBK m. 288/1). Sözlü olarak verilen mehir vaadi, tanıkla ispat edilse bile geçerli değildir. Yazılı şekil, vaadi yapan kişinin imzasını içeren bir belgeyi gerektirir. Nikâh sırasında düzenlenen ve vaat edenin imzasını taşıyan bir mehir senedi bu şartı karşılar.

Taşınmaz vaadi bakımından ise daha ağır bir şekil kuralı vardır. Bir taşınmazın bağışlanması sözü ancak resmi şekilde, yani tapu müdürlüğünde yapılırsa geçerlidir (TBK m. 288/2). Yukarıdaki kararda ilk derece mahkemesi, adi yazılı belgeyle verilen taşınmaz vaadinin resmi şekilde yapılmadığı için geçersiz olduğunu kabul etmiştir. Uygulamada mehir senedine “taşınmaz verilmezse yerine şu kadar altın verilecek” şeklinde seçenekli hükümler de konulmaktadır. Bu tür bir hükmün bağımsız bir altın vaadi mi yoksa geçersiz taşınmaz vaadine bağlı bir ceza koşulu mu olduğu, senedin yorumuna göre belirlenir. Asıl borç geçersizse ona bağlı ceza koşulu da geçersiz olacağından, senedin dikkatli kaleme alınması önem taşır.

Şekle aykırı bir taşınır bağışlama sözü, bağışlayan tarafından yerine getirilirse elden bağışlama hükmünde sayılır ve artık geri istenemez (TBK m. 288/3). Ancak bu kural, resmi şekle bağlı taşınmaz bağışlamalarında uygulanmaz.

Teslim edilmiş mehir

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 24.10.2023 tarihli, 2023/713 E., 2023/2861 K. sayılı kararına konu olayda kadın, kayınpederinin evlilik öncesinde verdiği mehir senedine dayanarak 220 gram altın ve altın takı setinin bedelini istemiştir. Senette, “herhangi bir huzur bozucu durum olduğunda” senette yazılı olanların kadına ait olacağı belirtilmiştir. Kayınpeder ise ziynet eşyalarının düğünde kadına takıldığını savunmuştur.

Bölge adliye mahkemesi, senetteki eşya ve takıların evlenme anında kadına mehr-i muaccel olarak verilen bağışlar olduğunu, düğün görüntülerinin de teslimi doğruladığını kabul etmiştir. Yargıtay, senette 11 kalem eşya sayıldıktan sonra “Yukarıda bulunan eşyalar oğlan evinden gelin …’e verilmiştir” ibaresinin bulunduğunu, bu hâlde davalının yükümlülüklerini yerine getirdiğini sözleşmeyle ispatladığını belirterek davanın reddini onamıştır.

Bu karar, mehir senedinin yazım biçiminin sonuca doğrudan etki ettiğini göstermektedir. Senette malların “verildiği” yazıyorsa, bu ibare teslimin ispatı sayılabilir ve kadın ayrıca teslim almadığını ispat etmek zorunda kalır. Teslim edilmiş altınların sonradan kimde kaldığı ise ziynet eşyası davasının konusudur.

Mehir, ziynet ve mal rejimi arasındaki fark

Mehir alacağı, boşanmada kusur durumundan bağımsızdır. Senette boşanma hâlinde mehrin ödeneceği yazılıysa, koşulun gerçekleşmesi yeterlidir; kadının boşanmada kusurlu olması alacağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte TBK m. 296 uyarınca bağışlama sözü veren, bağışlananın kendisine veya ailesinden birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması hâlinde sözünü geri alabilir ve ifadan kaçınabilir. Bu geri alma hakkı, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m. 297). Ayrıca vaat edenin mali durumunun sonradan sözün yerine getirilmesini olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişmesi de ifadan kaçınma sebebidir.

Görevli mahkeme ve zamanaşımı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2019/482 E. sayılı kararında, taraflar arasında bir sözleşme ilişkisi bulunduğunu, mehir senedinden kaynaklanan alacak talebinin aile hukukundan kaynaklanan bir alacak değil, genel hükümlere dayanan bir alacak olduğunu belirtmiştir. Daire, uyuşmazlığın çözümünde asliye hukuk mahkemelerinin görevli olduğunu, aile mahkemesinin esas hakkında karar vermesinin usule aykırı olduğunu kabul ederek kararı bozmuştur. Bu nedenle mehir alacağının boşanma davası içinde değil, ayrı bir alacak davasıyla ileri sürülmesi gerekir. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, yanlış mahkemede açılan dava usulden reddedilir.

Mehir alacağı genel hükümlere tabi olduğundan on yıllık genel zamanaşımı süresine tabidir (TBK m. 146). Ertelenmiş mehirde süre, alacağın muaccel olduğu andan, yani senette öngörülen koşulun, örneğin boşanmanın gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Yurt dışında kıyılan nikâh ve mehir

Bazı ülkelerde mehir, evlenme sözleşmesinin zorunlu bir unsurudur ve resmi evlenme belgesine yazılır. Bu tür bir belgeye dayanılarak Türkiye’de mehir alacağı talep edilmesi hâlinde, sözleşmeye uygulanacak hukuk 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümlerine göre belirlenir. Yabancı hukukun uygulanması gerektiğinde dahi, sonucun Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması gerekir. Evlenme belgesinde yer alan mehir kaydı çoğu durumda yazılı şekil şartını karşılar; ancak taşınmaz vaadi içeriyorsa ve Türkiye’deki bir taşınmaz söz konusuysa resmi şekil şartı ayrıca değerlendirilmelidir.

Mehir ve dini nikâh

Mehir uygulaması çoğu zaman dini nikâhla birlikte görülür. Dini nikâh tek başına Türk hukukunda evlilik doğurmaz; ancak resmi nikâh yapılmadan kıyılan dini nikâh sırasında yazılı olarak verilmiş bir mehir vaadi, yazılı bağışlama sözü olarak ayrıca değerlendirilebilir. Bu durumda vaadin hangi koşula bağlandığı, örneğin “ayrılık hâlinde” veya “resmi nikâh yapılmazsa” gibi ifadeler, senedin yorumunda önem kazanır. Evlenmenin geçerliliğine ilişkin kurallar Evliliğin Butlanı ve Evlilik İptali yazımızda yer almaktadır.

Güncel Yargıtay kararlarında mehir

Mehir uyuşmazlıkları yalnızca boşanma sonrası alacak davalarında değil, miras ve tapu davalarında da karşımıza çıkmaktadır. Son kararlar, mehrin tanımı ile yazılı şekil şartının uygulamadaki ağırlığını göstermektedir.

Mehrin tanımı ve üçüncü kişinin vaadi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/4532, K. 2022/10091, T. 07.12.2022 sayılı kararda mehir; erkek eşin evlenmeden önce, evlenme anında, evlilik sırasında veya bazen evliliğin sona ermesi hâlinde kadına belirli bir mal, para veya ekonomik değeri olan bir şeyi vermesi ya da vermeyi vaat etmesi olarak tanımlanmıştır. Daire, erkek eş dışında üçüncü bir kişinin bağışlama vaadinin de geçerli olabileceğini, ancak mehir ilişkisinde asıl olanın erkek eşin evlenme nedeniyle belirli bir malı kadına bağışlama iradesini önceden ortaya koyması olduğunu belirtmiştir. Kayınpeder veya erkeğin ailesi tarafından düzenlenen senetlerde, vaadin kimin adına ve hangi sıfatla yapıldığı bu nedenle önem taşır.

Yazılı senet bulunmadığında

Mehir vaadi bağışlama sözü niteliğinde olduğundan yazılı şekle tabidir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/4384, K. 2025/2513, T. 08.05.2025 sayılı karara konu dosyada davacı, evlenirken bir taşınmazın kendisine mehir olarak verildiğini ileri sürerek tapu iptali ve tescil istemiştir. İlk derece mahkemesi; mehir senedinin niteliği itibarıyla bağışlama vaadi olduğunu ve yazılı yapılması gerektiğini, dosyaya mehir sözleşmesi sunulmadığını, taşınmazın evlenmeden sonra da murisçe kullanıldığını ve bir kısmının üçüncü kişilere satıldığını belirleyerek talebi reddetmiştir. Bu karar, taşınmaz mehri iddialarında yazılı belge yanında taşınmazın fiilen kime teslim edildiğinin de araştırıldığını göstermektedir. Taşınmaz mülkiyetinin devri ayrıca resmî şekle ve tescile bağlı olduğundan, yalnızca adi yazılı mehir senedine dayanılarak tapu iptali istenmesi de sınırlı bir imkândır.

İmza itirazı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/628, K. 2023/2543, T. 04.10.2023 sayılı karara konu dosyada mehir senedindeki imzanın murise ait olmadığı anlaşılmış; davalı, mehrin yazılı yapılmasının şart olmadığını ve tanıklar huzurunda bağış yapıldığını ileri sürmüştür. Bu tür dosyalarda senedin geçerliliği imza incelemesine bağlıdır ve imza vaat edene ait değilse tanık beyanları yazılı şeklin yerini tutmaz.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Sözlü mehir vaadine dayanarak dava açmak: Henüz teslim edilmemiş mehir için vaadin yazılı olması gerekir; teslim edilmiş mehirde ise teslimin ispatı önemlidir.
• Senedin aslını saklamamak ve imza sahibini netleştirmemek: Senette vaat edenin kim olduğu ve imzanın ona ait olduğu ispat edilmelidir.
• Mehir alacağını aile mahkemesinde boşanma davasıyla birlikte istemek: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin yaklaşımına göre mehir senedine dayanan alacak, genel hükümlere tabi bir alacaktır ve asliye hukuk mahkemesinde görülür.
• Mehir ile düğünde takılan ziynet eşyasını aynı dava içinde ayrım yapmadan istemek: Her birinin dayanağı ve ispat yükü farklıdır.

Örnek olay

F ile Z’nin nikâhı öncesinde Z’nin babası, imzalı bir belgeyle “boşanma hâlinde gelinim F’ye 100 gram altın verilecektir” taahhüdünde bulunmuştur. Belgede ayrıca “Z adına kayıtlı daire F’ye verilecektir” ifadesi de yer almaktadır. Sekiz yıl sonra taraflar boşanır.

F, asliye hukuk mahkemesinde kayınpedere karşı dava açar. Mahkeme, altın vaadinin yazılı bağışlama sözü olarak geçerli olduğunu ve boşanma koşulunun gerçekleştiğini kabul ederek 100 gram altının dava tarihindeki değerine hükmeder. Daire vaadi ise resmi şekilde yapılmadığı için geçersiz bulunur.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Mehir alacağı talep etmek isteyen kişinin öncelikle senedin aslını, vaadi kimin verdiğini, vaat edilen malın ne olduğunu ve hangi koşula bağlandığını incelemesi gerekir. Senette malların teslim edildiğine dair bir ibare bulunup bulunmadığı ve taşınmaz vaadi içerip içermediği sonucu doğrudan etkiler. Dava, boşanma davasından ayrı olarak asliye hukuk mahkemesinde ve koşulun gerçekleşmesinden itibaren on yıllık süre içinde açılmalıdır.

İlgili yazılar: Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma, Katkı Payı ve Zamanaşımı, Boşanma Davasında Kadının Hakları

Mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 128, 146, 285, 288, 289, 295, 296, 297; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 6; 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun; Yargıtay İBK, 02.12.1959, 14/30; Yargıtay 3. HD, 08.04.2019, 2019/482 E., 2019/3079 K.; Yargıtay 3. HD, 24.10.2023, 2023/713 E., 2023/2861 K..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.