Mirasın Resmî Defter Tutularak Kabulü: Süre, Usul ve Sonuçları

Bir yakın öldüğünde mirasçılar çoğu zaman terekenin borçlu olup olmadığını bilmez. Mirasbırakanın kredileri, kefaletleri, ticari borçları veya icra dosyaları ilk günlerde görünmeyebilir. Mirası hemen reddetmek, değerli malların da kaybedilmesi anlamına gelir. Mirası kabul etmek ise sonradan ortaya çıkacak borçlar için kendi malvarlığını riske atmak demektir. Türk Medeni Kanunu (TMK) bu ikilem için bir ara yol öngörür: terekenin resmî defterinin tutulması. Mahkeme terekenin aktif ve pasifini tespit eder, alacaklıları ilanla çağırır, mirasçı da ancak bu tablo ortaya çıktıktan sonra kararını verir.

Kanun metni

Resmî defter ne işe yarar?

Mirası reddetmeyen mirasçı, mirasbırakanın bütün borçlarından kişisel ve sınırsız olarak sorumludur (TMK m. 599/2). Resmî defter, bu sınırsız sorumluluğu bilinen borçlarla sınırlamanın yoludur. Defter tutulduktan sonra mirasçı, hangi borçların bulunduğunu ve terekede ne kadar mal olduğunu görerek karar verir. Deftere göre kabul ederse, deftere yazılmamış ve kendi kusuruyla yazdırılmamış alacaklar için hiç sorumlu olmaz.

Resmî defter en çok şu durumlarda tercih edilir:

• Mirasbırakan esnaf, tüccar veya şirket ortağı ise ve ticari borçları belirsizse.
• Mirasbırakanın başkaları için kefil olduğundan şüpheleniliyorsa.
• Terekede değerli bir taşınmaz bulunmakla birlikte, borçların bu değeri aşıp aşmadığı bilinmiyorsa.
• Mirasçılar arasında güven yoksa ve terekenin şeffaf biçimde tespit edilmesi isteniyorsa.

Resmî defter, koruma önlemi olarak yapılan terekenin yazımından (TMK m. 589 vd.) farklıdır. Terekenin yazımı malların korunmasına yöneliktir; mirasçının sorumluluğunu sınırlamaz. Bu konu Terekenin Tespiti Davası (TMK 589): Mirasın Yazımı, Mühürleme ve Resmen Yönetim yazımızda anlatılmıştır.

Kimler isteyebilir?

Resmî defter isteme hakkı, mirası reddetme hakkı olan her mirasçıya aittir. Yasal mirasçılar da atanmış mirasçılar da bu haktan yararlanır. Mirası reddetme hakkını kaybetmiş mirasçı, örneğin terekeye karışmış veya tereke mallarını gizlemiş olan mirasçı (TMK m. 610/2), resmî defter de isteyemez. Çünkü resmî defter, ret hakkının bir uzantısıdır.

Bir mirasçının istemi diğerleri hakkında da etkili olur. Kardeşlerden yalnızca biri başvursa bile defter bütün terekeyi kapsar ve süreç tamamlandığında diğer mirasçılar da beyanda bulunmaya çağrılır.

Mirasçılar dışında mirasbırakanın alacaklıları resmî defter isteyemez. Alacaklıların başvurabileceği yol, alacaklarını elde edemeyeceklerinden inandırıcı sebeplerle kuşku duymaları hâlinde, üç ay içinde terekenin resmî tasfiyesini istemektir (TMK m. 633).

Süre: bir ay

TMK m. 619/2’ye göre defter tutulması, mirasın reddine ilişkin usule uyulmak suretiyle bir ay içinde istenir. Sürenin başlangıcı ret süresindeki gibidir: yasal mirasçılar için ölümün öğrenildiği tarih, mirasçı olduklarını sonradan öğrendiklerini ispat edenler için öğrenme tarihi, atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih (TMK m. 606/2).

Bu süre ret süresinden kısadır. Ölümden sonraki ikinci ayda resmî defter isteyen mirasçının başvurusu süre yönünden reddedilebilir; bu mirasçının elinde yalnızca üç aylık süre dolmadan mirası reddetme seçeneği kalır. Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni süre verebilir (TMK m. 615). Uygulamada süre uzatma istemleri, mirasçının yurt dışında bulunması, ağır hastalık veya terekenin çok karmaşık olması gibi gerekçelerle değerlendirilir.

Başvuru ve görevli mahkeme

Başvuru, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine dilekçeyle yapılır. Dilekçede mirasbırakanın kimlik bilgileri, ölüm tarihi, başvuranın mirasçılık sıfatı ve resmî defter tutulması istemi yer alır. Mirasçılık belgesi, bilinen malların ve borçların listesi, varsa tapu, araç ve banka bilgileri dilekçeye eklenir.

Defter tutma giderleri terekeden ödenir. Tereke bu giderleri karşılamazsa defter tutulmasını isteyen mirasçılardan alınır (TMK m. 623/2). Başvuru sırasında mahkeme ilan ve keşif giderleri için avans isteyebilir.

Defterin tutulması

Sulh mahkemesi terekeye ait bütün aktif ve pasifleri, takdir edilen değerleriyle deftere yazar (TMK m. 620). Bu aşamada:

• Bilgi verme yükümlülüğü. Mirasbırakanın mali durumu hakkında bilgisi olan herkes, mahkemenin istediği bilgiyi vermekle yükümlüdür. Bankalar, tapu müdürlükleri, vergi daireleri ve işverenler bu kapsamdadır. Haklı sebep olmadan bilgi vermeyen veya yanlış bilgi veren kişi, bundan doğan zararı mirasçılara, vasiyet alacaklılarına veya üçüncü kişilere tazmin eder.
• Mirasçıların bildirimi. Mirasçılar, mirasbırakanın kendilerince bilinen borçlarını mahkemeye bildirmek zorundadır. Bilinen bir borcun saklanması, mirasçıyı sonradan sorumluluk riskiyle karşı karşıya bırakır.
• İlanla çağrı. Mahkeme, mirasbırakanın alacaklılarını ve borçlularını alacak ve borçlarını bildirmeleri için bir ay arayla iki kez ilan yapar. Çağrı, kefalet sebebiyle alacaklı veya borçlu olanları da kapsar. İlanda, bildirimde bulunmamanın sonuçları belirtilir. Bildirim süresi ikinci ilandan itibaren en az bir aydır (TMK m. 621).
• Doğrudan kayıt. Resmî kayıtlardan veya mirasbırakanın belgelerinden varlığı anlaşılan alacak ve borçlar, alacaklının bildirimine gerek olmadan doğrudan deftere geçirilir ve ilgililere bildirilir (TMK m. 622).

İlan süresi dolunca defterin tutulması sona erer. Defter, bu tarihten itibaren en az bir aylık süre içinde ilgililerin incelemesine açılır (TMK m. 623/1).

Defter tutulurken mirasçının durumu

Defter tutma süresince yalnızca zorunlu yönetim işleri yapılabilir (TMK m. 624). Örneğin tereke taşınmazının kirasının tahsili, bozulacak ürünlerin satışı, vergi ve aidat gibi zorunlu ödemeler bu kapsamdadır. Bir taşınmazın satışı veya bankadaki paranın paylaşılması ise yapılamaz. Mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi mahkemece bir mirasçıya bırakılmışsa, diğer mirasçılar bu mirasçıdan güvence isteyebilir.

TMK m. 625 alacaklılara karşı önemli bir koruma getirir:

• Resmî defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz.
• Bu süre içinde zamanaşımı işlemez.
• Acele hâller dışında davalara devam edilemez, yeni dava da açılamaz.

Bu kural İcra ve İflas Kanunu’nun 53. maddesindeki takip yasağını tamamlar. Bu konu Ölen Borçlu Hakkında İcra Takibi ve Mirasçılar (İİK 53) yazımızda ele alınmıştır.

Beyana çağrı ve dört seçenek

Defteri inceleme süresi bittikten sonra her mirasçı mahkemece bir ay içinde beyanda bulunmaya çağrılır (TMK m. 626). Koşullar gerektirirse mahkeme, tereke mallarına yeniden değer biçilmesi veya uyuşmazlıkların çözümü için ek süre verebilir. Mirasçı bu süre içinde dört seçenekten birini bildirir (TMK m. 627):

1. Mirası reddetmek. Defter terekenin borca batık olduğunu göstermişse mirasçı mirası reddeder ve borçlardan sorumlu olmaz.
2. Resmî tasfiye istemek. Mirasçı tereke mallarının satılıp borçların ödenmesini, kalan olursa kendisine verilmesini isteyebilir. Ancak mirasçılardan biri mirası kabul ederse bu istem dikkate alınmaz (TMK m. 632/2).
3. Deftere göre kabul etmek. Mirasçı yalnızca deftere yazılmış borçlardan sorumlu olarak mirası kabul eder.
4. Kayıtsız şartsız kabul etmek. Mirasçı bütün borçlardan sınırsız sorumlu olmayı kabul eder.

Süresi içinde beyanda bulunmayan mirasçı mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır (TMK m. 627/2). Bu kural ret sürecindeki kuraldan farklıdır: üç aylık ret süresini susarak geçiren mirasçı mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş sayılırken, resmî defter sonrasında susan mirasçı yalnızca deftere göre kabul etmiş sayılır.

Deftere göre kabulün sonuçları

Deftere yazılmış borçlar. Mirasçı, deftere yazılmış borçlardan hem tereke mallarıyla hem kendi malvarlığıyla sorumludur (TMK m. 628). Deftere göre kabul, sorumluluğu terekeyle sınırlamaz; borçların kapsamını sınırlar. Bu nedenle defterdeki borçların toplamı terekenin değerini aşıyorsa deftere göre kabul de mirasçıya zarar verir. Bu durumda ret daha uygun bir seçenektir.

Deftere yazılmamış borçlar. Alacağını süresinde yazdırmayan alacaklıya karşı mirasçı ne kendi malvarlığıyla ne de terekeden kendisine geçen mallarla sorumludur (TMK m. 629/1). Bu, resmî defterin asıl faydasıdır. İki istisna vardır:

• Alacaklı, kusuru olmadan alacağını deftere yazdıramamışsa veya bildirdiği hâlde alacağı deftere yazılmamışsa, mirasçı zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu kalır.
• Alacağı tereke mallarıyla güvence altına alınmış alacaklılar, örneğin ipotekli alacaklı, deftere geçirilmemiş olsa bile bu güvenceye başvurabilir.

Kefalet borçları. Mirasbırakanın kefaletten doğan borçları defterde ayrı bir yere yazılır. Mirasçılar mirası kayıtsız şartsız kabul etmiş olsalar bile bu borçlardan, terekenin iflas hükümlerine göre tasfiyesi hâlinde kefalet alacaklılarına ne düşecek idiyse o miktarla sorumlu olur (TMK m. 630).

Örnek

Mirasbırakan küçük bir işletmenin sahibidir. Terekede 4.000.000 TL değerinde bir dükkân ve 300.000 TL banka mevduatı vardır. Mirasçılar mirasbırakanın tedarikçilere borçlu olduğunu bildiğini, ancak miktarı bilmediğini söyler. Çocuklardan biri ölümden üç hafta sonra resmî defter ister.

İlanlar sonucunda iki tedarikçi toplam 1.200.000 TL alacak bildirir; banka kayıtlarından 500.000 TL kredi borcu doğrudan deftere geçirilir. Mirasçılar deftere göre kabulü seçer. Altı ay sonra, ilana rağmen başvurmamış üçüncü bir tedarikçi 800.000 TL için takip başlatır. Bu alacaklı kusursuz olduğunu ispat edemezse mirasçılar bu borçtan sorumlu olmaz.

Mirasın Devlete geçmesi hâli

Mirasçı yoksa veya bütün mirasçılar mirası reddetmişse ve miras Devlete geçecekse, sulh mahkemesi aynı usullerle resen resmî defter tutar. Devlet, deftere yazılan borçlardan yalnızca miras yoluyla edindiği değerler ölçüsünde sorumludur (TMK m. 631).

Yargıtay Kararlarında Resmî Defter

Bir aylık süre ve resmî defterin işlevleri

Yargıtay, resmî defter isteminin süresini TMK m. 606’daki ret süresinin başladığı tarihe bağlar. Bir aylık süre içinde yapılan başvuruda sulh hukuk mahkemesinin defter tutmadan istemi reddetmesi bozma sebebidir.

Yargıtay ayrıca resmî defterin mirasçıya üç ayrı yarar sağladığını vurgular: terekenin gerçek durumunu öğrenmek, sorumluluğu sınırlamak ve ret ile kabul için tanınan süreleri uzatmak. Bu nedenle borç durumu belirsiz bir terekede mirasçının ilk adımı çoğu zaman doğrudan ret değil, resmî defter istemidir.

Koruma amaçlı yazım ile karıştırılmamalıdır

Mahkemeler, TMK m. 590’daki koruma amaçlı yazım istemini resmî defter istemiyle karıştırıp süreden ret kararı verebilmektedir. Yargıtay, koruma önlemi olarak yazımda bir aylık sürenin hak düşürücü olmadığını, bu önlemin paylaşmaya kadar istenebileceğini kabul etmiştir. Resmî defterde ise bir aylık süre ret hakkına bağlıdır ve kaçırılması hâlinde mirasçı bu yoldan yararlanamaz. Dilekçede istemin hangi maddeye dayandığının açıkça yazılması bu karışıklığı önler.

Defter süresince takip yasağı

Bir mirasçının başvurusu bütün mirasçıları etkilediğinden, takip yasağı da başvurmayan mirasçılar lehine işler. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, mirasçılardan birinin açtığı resmî defter dosyası derdestken yapılan işlemi bu çerçevede değerlendirmiştir.

Uygulamada alacaklı, resmî defter dosyasından habersiz takip başlatabilir. Bu durumda mirasçı, sulh hukuk mahkemesindeki dosyanın derdest olduğunu gösteren yazıyla icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurarak kanuni yasağa aykırı takibin iptalini isteyebilir.

Defterin tamamlanması ve seçimlik haklar

Yargıtay, dört seçimlik hakkın ancak defter tutma tamamlanıp TMK m. 623’teki inceleme süresi dolduktan ve mirasçılara bildirim yapıldıktan sonra kullanılacağını belirtir. Mahkemenin beyana çağrı yazısını tebliğ etmeden dosyayı kapatması, mirasçının seçim hakkını kullanamamasına yol açar.

Devlete geçen mirasta sınırlı sorumluluk

Miras Devlete geçtiğinde alacaklılar Hazine’ye karşı dava açabilir; ancak Hazine’nin sorumluluğu, deftere yazılan borçlarla ve miras yoluyla edindiği değerlerle sınırlıdır. Bu sınırı gözetmeden Hazine aleyhine tam hüküm kurulması bozma sebebidir.

Sık yapılan hatalar

• Bir aylık süreyi üç ay sanmak. Resmî defter için süre bir aydır; üç aylık süre retle ilgilidir.
• Defter sürerken tereke malını satmak. Zorunlu yönetim dışındaki işlem mirasçının ret hakkını tehlikeye atabilir.
• Bilinen borcu bildirmemek. Mirasçının bildirme yükümlülüğü vardır; saklanan borç sonradan tartışma yaratır.
• Deftere göre kabulü sınırlı sorumluluk sanmak. Defterdeki borçlardan mirasçı kendi malvarlığıyla da sorumludur.
• Beyan süresini kaçırmak. Susan mirasçı deftere göre kabul etmiş sayılır; ret isteyen mirasçı bir ay içinde açıkça beyan etmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Mirasbırakanın borç durumu belirsizse mirasçılar, ölümün öğrenilmesinden itibaren bir ay dolmadan mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine resmî defter tutulması için başvurmalıdır. Başvurudan önce e-Devlet ve icra kayıtlarından bilinen borçlar listelenmeli, mirasbırakanın kefil olduğu işlemler araştırılmalıdır. Defter tamamlandığında gelen beyana çağrı yazısındaki bir aylık süre içinde, defterdeki borçlar terekeyi aşıyorsa açıkça ret beyanında bulunulmalıdır.

İlgili yazılar: Terekenin Resmî Tasfiyesi ve İflas Hükümlerine Göre Tasfiye: Kimler İster, Sonuçları Nelerdir?, Mirasçıların Tereke Borçlarından Sorumluluğu: Ölenin Borcunu Kim Öder?

Mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.