Ölen Borçlu Hakkında İcra Takibi ve Mirasçılar (İİK 53)

Bir borçlunun ölmesi, borcu ortadan kaldırmaz. Borç, mirası reddetmeyen mirasçılara geçer ve alacaklı onlara karşı icra takibi yapabilir. Ancak İcra ve İflas Kanunu (İİK) bu geçiş döneminde mirasçılara bir nefes payı tanır: ölüm günüyle birlikte üç gün ve mirası reddetme süresi boyunca mirasçılar aleyhine takip yapılamaz. Ölümden önce başlamış bir takip ise belirli kurallarla terekeye veya mirasçılara karşı sürdürülür. Ölü kişinin adına sonradan başlatılan takip ise ayrı bir sorundur ve Yargıtay bu takiplerin iptaline karar verebilmektedir.

Kanun metni

Neden takip geri bırakılır?

Mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle onun borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (Türk Medeni Kanunu m. 599/2). Ancak kanun mirasçıya mirası reddetme hakkı da tanır ve bu hak için üç aylık süre öngörür (TMK m. 606). Mirasçı terekenin borçlu olup olmadığını öğrenmeden, alacaklının takibi başlamış olsaydı, mirasçı ya acele bir kararla reddetmek ya da bilmeden mirası kabul etmiş gibi davranmak zorunda kalırdı. İİK 53 bu çatışmayı önler: ret süresi işlerken mirasçılara karşı takip yapılamaz.

Kanun aynı zamanda borçlunun ailesinden birinin ölümünü de bir erteleme sebebi sayar. İİK m. 52’ye göre eşi, usul veya füruundan biri ölen borçlu aleyhindeki takip, ölüm günüyle birlikte üç gün ertelenir. Bu kural borçlunun kendisi değil yakını öldüğünde uygulanır.

Ölümden sonra başlatılan takipler

Ret süresi içinde başlatılan takip

Mirasbırakan öldükten sonra alacaklı mirasçılara karşı takip başlatmak isterse, önce mirasçılık belgesini almalı ve mirasçılara ödeme emri göndermelidir. Takip, mirasçıların ret süresi dolmadan başlatılmışsa İİK 53’e aykırıdır. Mirasçılar icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurarak takibin iptalini isteyebilir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu şikâyetin süreye bağlı olmadığını kabul etmektedir. Daire’nin 19.11.2018 tarihli ve E. 2017/8971, K. 2018/11649 sayılı kararında şu tespit yer almıştır:

Ret süresi içinde mirasçı mirası reddederse, takip zaten konusuz kalır; çünkü reddeden mirasçı borçtan sorumlu değildir. Mirasçı reddetmez ve süre dolarsa, alacaklı yeni bir ödeme emriyle takibi mirasçılara yöneltebilir.

Ret süresi geçtikten sonra başlatılan takip

Ölümün üzerinden üç ay geçtikten sonra başlatılan takipte İİK 53’ün koruması artık yoktur. Bu takipte mirasçı, mirası süresi içinde reddettiğini ileri sürebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 19.11.2014 tarihli ve E. 2013/12-2240, K. 2014/929 sayılı kararında, mirasın reddedildiğine dayanan bu savunmanın borca itiraz niteliğinde olduğunu kabul etmiştir. Yukarıda anılan 2018 tarihli Daire kararı da bu ilkeyi benimsemiş ve şunu vurgulamıştır: genel haciz yoluyla ilamsız takipte borca itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine yapılmalıdır (İİK m. 62/1). Kambiyo senedine dayalı takipte ise süre beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m. 168, 169).

Bu ayrım mirasçılar için önemlidir. Mirası reddetmiş bir mirasçı, kendisine gelen ödeme emrini “nasılsa reddettim” diye önemsemezse, itiraz süresini kaçırabilir ve takip kesinleşebilir. Bu durumda mirasçının elinde menfi tespit veya istirdat davası gibi daha uzun ve masraflı yollar kalır. Bu davalar hakkında Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası: Teminat, Tazminat ve Süre yazımıza bakılabilir.

Konu Hukuk Genel Kurulunun önüne daha sonra da gelmiştir ve bazı bölge adliye mahkemeleri, kesinleşmiş ret kararının taraf sıfatını ortadan kaldırdığı görüşüyle süresiz şikâyeti kabul etmiştir. Bu tartışma nedeniyle en güvenli yol, mirası reddetmiş olan kişinin ödeme emri tebliğ edilir edilmez yasal süre içinde itiraz etmesi ve ret kararını itiraz dilekçesine eklemesidir.

Ölü kişi adına başlatılan takip

Uygulamada alacaklının borçlunun öldüğünü bilmeden veya bildiği hâlde ölü kişi adına takip başlattığı görülür. Kişilik ölümle sona erer (TMK m. 28). Ölü kişinin taraf ehliyeti yoktur; ona karşı geçerli bir takip başlatılamaz. Alacaklılar bu durumda genellikle HMK m. 124/3’e dayanarak taraf değişikliği yapıp takibe mirasçılara karşı devam etmek ister. HMK m. 124/3, maddi hataya veya kabul edilebilir bir yanılgıya dayanan taraf yanlışlıklarının düzeltilmesine izin verir.

Yargıtay, alacaklının ölümden haberdar olduğu durumlarda bu düzeltmeye izin vermemektedir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 17.05.2023 tarihli ve E. 2022/10848, K. 2023/3480 sayılı kararında, banka tarafından gönderilen hesap kat ihtarnamesinin “muhatap vefat etmiştir” şerhiyle iade edilmesine rağmen ölü borçlu adına takip başlatılmasını kabul edilebilir bir yanılgı saymamış ve takibin mirasçılar yönünden iptaline ilişkin kararı onamıştır. İlk derece mahkemesinin gerekçesinde, ölü kişi aleyhine takip başlatılmasının taraf ehliyetine ilişkin olduğu ve kamu düzeni gereği her aşamada gözetileceği belirtilmiştir.

Bu karar mirasçılara şu yolu gösterir: ölüm tarihinden sonra ölen kişi adına başlatılmış bir takipte, mirasçılara sonradan ödeme emri gönderilmişse, icra mahkemesine şikâyet yoluyla takibin iptali istenebilir. Alacaklının ölümü bildiğini gösteren belgeler (iade edilmiş tebligat, ihtarname şerhi, bankaya verilmiş ölüm bildirimi) bu şikâyette önemli delildir.

Takip sırasında borçlunun ölmesi

Takip başlamış ve borçlu takip devam ederken ölmüşse İİK 53’ün ikinci fıkrası uygulanır. Burada üç ihtimal vardır:

1. Tereke paylaşılmamış, resmî tasfiyeye tabi tutulmamış ve aile şirketi kurulmamışsa takip, borçlu hayatta olsaydı hangi usul uygulanacaksa o usulle terekeye karşı devam eder. Yani takip, mirasbırakanın malları üzerinden sürdürülür.
2. Takibin mirasçıya karşı devam etmesi ancak haciz veya rehnin paraya çevrilmesi yoluyla mümkündür. İflas yoluyla takip mirasçılara karşı sürdürülemez.
3. Tereke resmî tasfiyeye tabi tutulmuşsa takip tasfiye içinde değerlendirilir; alacaklı alacağını tasfiye memuruna bildirir.

Bu durumda da ölümün ardından üç günlük ve ret süresi boyunca takip işlemleri durur. Örneğin borçlunun ölümünden bir hafta sonra mirasçıların maaşına haciz konulması, ret süresi dolmadığı için İİK 53’e aykırıdır. Mirasçılar şikâyetle haczin kaldırılmasını isteyebilir.

Resmî defter ve tasfiye sırasında takip yasağı

Mirasçılardan biri ret süresi içinde resmî defter tutulmasını isterse, defter tutulması devam ettiği sürece mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz (TMK m. 625). Bu süre içinde zamanaşımı da işlemez. Acele hâller dışında davalara devam edilemez ve yeni dava açılamaz. Defter işlemleri tamamlandıktan sonra mirasçı mirası kabul ederse, deftere yazılmayan alacaklar için sorumluluğu sınırlanır. Bu konu Mirasın Resmî Defter Tutularak Kabulü: Süre, Usul ve Sonuçları yazımızda anlatılmıştır.

En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m. 612). Bu durumda alacaklılar mirasçılara karşı değil, tasfiye memuruna başvurarak alacaklarını kaydettirir.

Güncel Yargıtay kararları: süresiz şikâyet mi, süreli itiraz mı?

Mirasçının başvuracağı yolu belirleyen ölçüt, takibin ne zaman başlatıldığıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu ayrımı son kararlarında açık biçimde ortaya koymuştur.

Aynı kararda, ret süresi geçtikten sonra başlatılan takipte “mirası reddettim” savunmasının borca itiraz niteliğinde olduğuna ilişkin Hukuk Genel Kurulu ilkesinin, ret kararının takip kesinleşmeden önce alındığı hâllerde uygulandığı belirtilmiştir. Bu nedenle ret kararı elde olan mirasçı, ödeme emrine karşı itiraz süresini beklemeden harekete geçmelidir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2023/4307, K. 2024/1104, T. 08.02.2024 sayılı kararında da İİK m. 53’e aykırı takip yapılması ya da takip işlemlerine devam edilmesi hâlinde ilgililerin İİK m. 16 uyarınca icra mahkemesine şikâyette bulunabileceği ve bu aykırılığın kamu düzenine ilişkin olduğu için süresiz şikâyete tabi olduğu tekrar edilmiştir. Hukuk Genel Kurulu da E. 2019/731, K. 2022/1317, T. 19.10.2022 sayılı kararında, TMK m. 606’daki üç aylık ret süresi boyunca mirasçılar hakkında takip yapılamayacağını ve aykırılığın şikâyet konusu olacağını belirtmiştir.

Sürelerin hesabı

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/8659, K. 2026/1422, T. 02.03.2026 sayılı kararında, murisin ölümü üzerine önce üç gün, devamında üç ay süreyle mirasçılar hakkında takip yapılamayacağı vurgulanmıştır. Uygulamada alacaklılar üç günlük süreyi geçince takibe başlayabileceklerini düşünür. Oysa mirasçı mirası kabul ya da reddetmemişse ret süresi bitmeden başlatılan takip ve bu süre içinde yapılan haciz işlemleri iptal edilebilir.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Ret süresi içinde gelen ödeme emrinin önemsenmemesi. Süresiz şikâyet imkânı olsa da maaş ve hesap hacizleri bu sırada uygulanabilir; şikâyet bir an önce yapılmalıdır.
• Ret süresi geçtikten sonra gelen ödeme emrine karşı süresiz şikâyete güvenilmesi. Bu durumda mirasın reddine dayanan savunma borca itiraz sayılabilir ve süresi içinde ileri sürülmezse takip kesinleşir.
• Ret kararının ya da sulh hukuk mahkemesine yapılan ret beyanının itiraz veya şikâyet dilekçesine eklenmemesi.
• Mirasçılardan yalnızca birinin şikâyette bulunması ve diğerlerinin süreyi kaçırması. Her mirasçı kendi adına ayrıca başvurmalıdır.

Mirasçıya gönderilen ödeme emrine karşı ne yapılmalı?

Mirasçı sıfatıyla ödeme emri alan kişinin önce şu soruları cevaplaması gerekir:

• Borçlu ne zaman öldü, takip ne zaman başladı? Takip ölümden önce başlamışsa İİK 53/2, sonra başlamışsa İİK 53/1 değerlendirilir.
• Takip başladığında üç aylık ret süresi dolmuş muydu? Dolmamışsa süresiz şikâyet yolu açıktır.
• Takip ölü kişi adına mı başlatıldı? Alacaklı ölümü biliyorsa takibin iptali istenebilir.
• Miras reddedildi mi? Reddedildiyse karar örneği alınarak süresinde itiraz edilmelidir.
• Tereke borca batık mı? Ret süresi geçmiş olsa bile terekenin ölüm tarihinde açıkça borca batık olduğu ispat edilirse miras hükmen reddedilmiş sayılır (TMK m. 605/2). Bu savunma da itiraz süresi içinde yapılmalı, gerekirse tespit davası açılmalıdır.
• Borcun miktarı ve faizi doğru mu? Mirasçılar mirasbırakanın sahip olduğu bütün itiraz haklarına sahiptir. Örneğin mirasçılara ayrıca temerrüt ihtarı gönderilmeden faiz istenip istenemeyeceği de tartışılabilir.

Bu sorulara verilen cevap, başvurunun icra dairesine itiraz mı, icra mahkemesine şikâyet mi olacağını belirler. Yanlış mercie yapılan başvuru süre kaybına yol açar.

Alacaklı açısından doğru usul

Alacaklı, borçlunun öldüğünü öğrendiğinde şu adımları izlemelidir:

1. Ölümden itibaren üç aylık ret süresinin dolmasını beklemek veya mirasçıların reddetmediğini tespit etmek.
2. Mirasçılık belgesini almak. Alacaklı, icra dairesinden alacağı yetki belgesiyle mirasçılık belgesi isteyebilir.
3. Takibi doğrudan mirasçılara karşı, mirasçılık belgesindeki kişileri borçlu göstererek başlatmak.
4. Mirasçıların mirası reddettiği anlaşılırsa, reddeden mirasçıyı takipten çıkarmak ve gerekiyorsa terekenin tasfiyesini istemek.

Tereke borca batık görünüyorsa ve mirasçıların mirası reddetmesi bekleniyorsa, alacaklı ölümden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren üç ay içinde terekenin resmî tasfiyesini de isteyebilir (TMK m. 633).

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Ölen bir yakın nedeniyle ödeme emri alan kişi, ödeme emrinin tebliğ tarihini not etmeli ve itiraz süresi dolmadan icra dosyasını incelemelidir. Takip tarihi, ölüm tarihi ve ret kararının tarihi yan yana konduğunda başvurunun türü belli olur. Ret süresi henüz dolmamışsa aynı süre içinde sulh mahkemesine ret beyanı da verilmelidir; ret ile icra mahkemesine şikâyet birbirinin yerine geçmez.

İlgili yazılar: Ölen Kişinin Kredi Borcu Ne Olur? Sigorta, Kefil ve Mirasçılar, Ölen Kişinin Banka Hesabı ve Mirasçılar: Para Nasıl Alınır?

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.