Ödeme Taahhüdünü İhlal Suçu (İİK 340): Tazyik Hapsi, Şartlar ve Şikâyet Süresi

İcra takibinde borçlunun borcunu bir defada ödeyemediği durumlarda en sık başvurulan çözüm, icra dairesinde taksitle ödeme taahhüdünde bulunmaktır. Bu taahhüt borçluya zaman kazandırır, hacizli malların satışını durdurur ve alacaklıya düzenli tahsilat imkânı sağlar. Ancak taahhüdün bir yaptırımı vardır: borçlu taahhüdünü makbul bir sebep olmadan yerine getirmezse, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İİK m. 340).

Bu yazıda ödeme taahhüdünün geçerlilik şartları, hangi durumlarda tazyik hapsi verilebileceği, borçlunun ileri sürebileceği savunmalar, şikâyet süresi ve ödeme yapılmasının sonuçları ele alınmaktadır.

Kanun metni

Ödeme taahhüdü türleri

Kanun, tazyik hapsine konu olabilecek iki tür taahhüt öngörür:

1. İİK m. 111’e göre taksit taahhüdü. Borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu düzenli taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve ilk taksiti hemen öderse icra işlemleri durur. Bu taahhüt için kanun sıkı şartlar arar: borçlunun yeterli miktarda malı haczedilmiş olmalı, her taksit borcun dörtte birinden az olmamalı, taksitler aydan aya ödenmeli ve toplam süre üç ayı geçmemelidir (İİK m. 111/2). Alacaklının onayı aranmaz.

2. Alacaklının onayıyla yapılan taahhüt. Uygulamada çok daha yaygın olan bu türde, alacaklı ile borçlu icra dairesinde taksit miktarı ve süresi konusunda anlaşır. İİK m. 111’deki dörtte bir ve üç ay sınırları burada uygulanmaz; taraflar daha uzun vade ve daha küçük taksitler kararlaştırabilir. Kanun 2021 yılında yapılan değişiklikle bu taahhüt tutanaklarını damga vergisinden de istisna tutmuştur.

Her iki durumda da taahhüdün icra dairesinde, icra müdürü veya yardımcısı huzurunda yapılması ve tutanağa bağlanması gerekir. Taraflar arasında icra dairesi dışında yapılan bir ödeme protokolü, noterde düzenlenen taahhütname veya alacaklının avukatıyla yapılan yazışma, İİK m. 340 anlamında taahhüt sayılmaz ve tazyik hapsine dayanak olamaz.

Taahhüdün geçerlilik şartları

Tazyik hapsi verilebilmesi için taahhüdün hukuken geçerli olması gerekir. Uygulamada mahkemelerin incelediği başlıca şartlar şunlardır:

• Geçerli bir takip bulunmalıdır. Taahhüt, usulüne uygun başlatılmış bir icra takibi içinde verilmelidir.
• Taahhüt borçlu tarafından verilmelidir. Borçlu bizzat veya taahhütte bulunma yetkisini içeren vekâletnameye sahip vekili aracılığıyla taahhütte bulunabilir. Borçlu adına üçüncü bir kişinin verdiği taahhüt, borçlu hakkında tazyik hapsine dayanak olmaz.
• Taahhüdün içeriği açık olmalıdır. Taksit tutarları, ödeme tarihleri ve ödenecek toplam miktar tutanakta açıkça gösterilmelidir.
• Taahhüt tutanağı borçlu tarafından imzalanmalıdır. Tutanakta taahhüde uyulmaması hâlinde tazyik hapsi istenebileceğinin borçluya bildirildiği yazılır.
• Borçlunun ehliyeti bulunmalıdır. Kısıtlı veya ayırt etme gücünden yoksun borçlunun verdiği taahhüt geçersizdir.

Taahhüt tarihinden sonra takip iptal edilmiş, borçlunun itirazı kabul edilmiş veya takip başka bir sebeple sona ermişse taahhüdün dayanağı ortadan kalkar ve tazyik hapsi verilemez.

Taahhüdün ihlali ve makbul sebep

İhlal, borçlunun taahhüt ettiği taksitlerden birini veya birkaçını belirlenen tarihte ödememesiyle gerçekleşir. Taksitin geç ödenmesi de ihlal sayılabilir; ancak alacaklı geç ödemeyi itirazsız kabul etmişse bu durum mahkemece değerlendirilir.

Borçlunun ihlalde “makbul bir sebebinin” bulunması hâlinde tazyik hapsi verilmez. Makbul sebep, borçlunun iradesi dışında gelişen ve ödemeyi gerçekten imkânsız kılan durumlardır. Uygulamada şu hâller makbul sebep olarak değerlendirilebilmektedir:

• Ani ve ağır bir hastalık veya hastanede yatma,
• Borçlunun taahhütten sonra işten çıkarılması gibi gelirini beklenmedik biçimde kesen olaylar,
• Doğal afet, yangın gibi mücbir sebepler,
• Borçlunun tutuklanması veya hükümlülüğü.

Genel ekonomik sıkıntı, işlerin kötü gitmesi veya başka borçların ödenmesi tek başına makbul sebep sayılmaz. Özellikle borçlunun taahhüt tarihinde mali durumunu bildiği hâllerde, sonradan bu duruma dayanması kabul görmez. Makbul sebebi ispat yükü borçludadır ve bu sebebin tarihli belgelerle (hastane raporu, işten çıkış belgesi, afet tutanağı) desteklenmesi gerekir.

Asgari ücret sınırı

Kanun, küçük miktarlı alacaklar için hapis yaptırımını kaldırmıştır. Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücret tutarının altında kalan takiplerde İİK’daki disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz (İİK m. 354/son). Bu nedenle şikâyetten önce takip konusu alacağın şikâyet tarihindeki brüt asgari ücretle karşılaştırılması gerekir.

Şikâyet süresi ve yetkili mahkeme

Tazyik hapsi ancak alacaklının şikâyeti üzerine verilebilir. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m. 347). İhlal tarihi, ödenmeyen taksitin vade tarihidir. Birden fazla taksit ödenmemişse, her taksit bakımından süre ayrıca hesaplanabilir; ancak uygulamada şikâyetin ilk ihlalden itibaren gecikmeden yapılması önerilir.

Yetkili mahkeme, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesidir (İİK m. 348). Şikâyet dilekçeyle veya sözlü beyanla yapılabilir. Mahkeme hemen bir duruşma günü belirler, borçluyu çağırır ve tarafları dinler (İİK m. 349, 350). Şikâyetçi alacaklı duruşmaya gelmez ve vekil de göndermezse şikâyet hakkı düşer. Duruşmada Cumhuriyet savcısı bulunmaz. Mahkeme tarafların iddia ve savunmalarını dinledikten sonra en geç beş gün içinde kararını verir (İİK m. 352).

Tazyik hapsinin niteliği ve süresi

Tazyik hapsi, adli bir ceza değil, borçluyu ödemeye zorlamaya yönelik bir araçtır. Bu nedenle adli sicil kaydına işlenmez, ertelenemez, adli para cezasına çevrilemez ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmaz.

Kanun, tazyik hapsinin süresini üç ayla sınırlar. Yargıtay, bu sınırın aynı borç ilişkisi bakımından toplam bir sınır olduğunu, her şikâyet veya her ihlal için ayrı ayrı üç ay verilemeyeceğini kabul etmektedir:

Aynı yaklaşım Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin 30.05.2023 tarihli, E. 2023/3326, K. 2023/3793 sayılı kararında da tekrarlanmış; aynı borç ilişkisi nedeniyle borçlu hakkında bir defaya mahsus olmak üzere üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebileceği belirtilmiştir.

Ödeme yapılırsa ne olur?

Tazyik hapsinin uygulanmasına başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar ödemesi gereken taksitleri icra veznesine yatırırsa tahliye edilir. Ödemelerini yeniden keserse hakkında tekrar tazyik hapsine karar verilebilir; ancak toplam süre üç ayı geçemez (İİK m. 340).

Daha önemlisi, borcun tamamen ödendiği anlaşılırsa veya alacaklı şikâyetinden vazgeçerse dava ve bütün sonuçlarıyla birlikte ceza düşer (İİK m. 354/1). Bu nedenle borçlu, karar verilmeden önce veya karardan sonra borcun tamamını öderse tazyik hapsinden tamamen kurtulur. Ayrıca tazyik hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez (İİK m. 354/3).

Karara itiraz

İcra mahkemesinin tazyik hapsine ilişkin kararına karşı, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (İİK m. 353). İtiraz, aynı yerde birden fazla icra mahkemesi varsa numara olarak kararı veren mahkemeyi izleyen icra mahkemesince, tek icra mahkemesi varsa asliye ceza mahkemesince incelenir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.

Örnek olay

Bir tekstil atölyesi sahibi olan Hakan, kumaş tedarikçisinin başlattığı icra takibinde 240.000 TL borçlu görünmektedir. Hakan, icra dairesinde alacaklı vekilinin onayıyla, Şubat 2026’dan itibaren her ayın beşinde 20.000 TL ödemeyi taahhüt etmiş ve taahhüt tutanağını imzalamıştır. İlk dört taksit düzenli ödenmiş, Haziran ve Temmuz taksitleri ödenmemiştir.

Alacaklı, Temmuz 2026’da icra mahkemesine başvurarak İİK m. 340 uyarınca şikâyette bulunmuştur. Duruşmada Hakan, Haziran ayında büyük bir müşterisinin iflas etmesi nedeniyle ödeme yapamadığını savunmuş, ancak bunu destekleyen bir belge sunamamıştır. Mahkeme, ticari faaliyete ilişkin genel sıkıntının makbul sebep sayılamayacağını belirterek Hakan hakkında bir ay tazyik hapsine karar vermiştir. Hakan karardan sonra ödenmemiş iki taksiti icra veznesine yatırmış, hapis uygulanmadan önce ödeme yaptığı için kararın infazı gündeme gelmemiştir.

Güncel Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kararları

Aynı taahhüt için mükerrer tazyik hapsi verilemez

Üç aylık üst sınır, uygulamada kanun yararına bozma yoluyla sık sık denetlenmektedir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, aynı icra dosyasındaki taahhüt nedeniyle borçlu hakkında daha önce üç aya kadar tazyik hapsine hükmedilmişken, sonraki bir taksitin ödenmemesi üzerine yeniden üç aya kadar tazyik hapsi verilmesini isabetsiz bulmuş; kararı bozarak tazyik hapsinin kaldırılmasına ve infaz ediliyorsa borçlunun derhal salıverilmesine hükmetmiştir (Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, E. 2025/1286, K. 2025/1893, T. 04.03.2025).

Daire, E. 2020/9407, K. 2021/1920, T. 23.02.2021 sayılı kararında da önceden verilen tazyik kararının infaz edilip edilmediği araştırılmadan aynı taahhüt için yeniden karar verilmesini kanun yararına bozma sebebi saymıştır.

İlk taksit, sonraki taksitler ve kalan süre

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, Ceza Genel Kurulunun bu konudaki görüşünü aktararak taksitli taahhütlerde sürenin nasıl hesaplanacağını açıklamıştır:

Aynı kararda aktarılan görüşe göre tazyik hapsinde alt sınırdan belirli bir ceza belirlenmesi gerekmez; amaç borçluyu yükümlülüğünü yerine getirene kadar ve en çok üç ay süreyle zorlamaktır. Bu nedenle icra ceza mahkemeleri kararlarını çoğunlukla “üç aya kadar tazyik hapsi” şeklinde kurar. İlk taksit nedeniyle verilen üç aylık hapis tamamen infaz edilmişse, sonraki taksitlerin ödenmemesi ayrıca yaptırım doğurmaz.

Uygulamada sık yapılan hatalar

• Borçlu bakımından, daha önce tazyik hapsine hükmedilmiş bir dosyada verilen yeni kararı, toplam üç ay sınırı yönünden itiraz ve kanun yararına bozma yollarıyla denetletmemek.
• Alacaklı bakımından, her ödenmeyen taksit için ayrı şikâyet açarak aynı borç için mükerrer karar almaya çalışmak.
• Taahhüt tutanağını icra dairesi dışında, örneğin alacaklı vekilinin bürosunda imzalamak; bu belge İİK m. 340’a dayanak olmaz.
• Takip konusu alacağın şikâyet tarihindeki aylık brüt asgari ücretin altında kaldığını kontrol etmeden şikâyette bulunmak.

Sıkça sorulan sorular

Sonraki adım

Borçlu bakımından, icra dairesinde taahhütte bulunmadan önce gerçekçi bir ödeme planı yapılması ve taksitlerin ödeme gücüne uygun belirlenmesi gerekir. Ödeme güçlüğü doğduğunda bunun belgelenmesi ve alacaklıyla yeni bir taahhüt yapılması değerlendirilmelidir. Alacaklı bakımından ise ihlal tarihinden itibaren üç aylık şikâyet süresi takip edilmeli, takip konusu alacağın asgari ücret sınırını aşıp aşmadığı kontrol edilmelidir. Senede dayalı alacakların genel tahsil yolları Ödenmeyen Senedin Tahsili: Alacaklının İzleyebileceği Yollar yazımızda anlatılmıştır.

Dilekçe örneği: İcra Taahhüt Dilekçesi Örneği (İİK 111 ve 340).

İlgili yazılar: Mal Beyanı Nedir? İcra Takibinde Süre, Tazyik Hapsi ve Mal Beyanı Dilekçesi Örneği, Cebri İcra Nedir? İcra Borcu Nasıl Ödenir, Taksitlendirilir ve Dosya Nasıl Kapatılır?

Mevzuat: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 111, 340, 347-354..

Bu yazı, 12 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuata göre hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.